II SA/Op 118/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. B. na decyzję Opolskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Opolu z dnia 28 grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne kierowców postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. D. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, na decyzję Opolskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Opolu z dnia 28 grudnia 2012 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o skierowaniu skarżącego na badania psychologiczne, z powodu przekroczenia liczby 24 punktów karnych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 8 marca 2013 r., skarżący został zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, a w terminie do dokonania ww. czynności, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie wskazał na nieprawidłowości, jakich jego zdaniem, dopuścił się organ wydając zaskarżoną decyzję. W rubryce formularza dotyczącej stanu rodzinnego, majątku i dochodów podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwójką dzieci; nie posiada żadnego majątku; prowadzi działalność gospodarczą, z której ponosi straty ok. 8.000 zł miesięcznie. Dodał, że pozostaje w związku z konkubiną, która skarżącego utrzymuje, ale tylko w zakresie wyżywienia, środków higieny i czystości. Prowadzi działalność gospodarczą na skraju bankructwa, bowiem wobec ZUS posiada zadłużenie w wysokości 200.000 zł, a należności podatkowych – ok. 50.000 zł. Ponadto ponosi obciążenia z tytułu alimentów na rzecz dwójki dzieci, w łącznej wysokości 1.250 zł miesięcznie. Referendarz sądowy pismem z dnia 16 kwietnia 2013 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku, przez: przedstawienie specyfikacji miesięcznych wydatków, jakie wnioskodawca ponosi na utrzymanie mieszkania i członków rodziny; oświadczenie, czy wnioskodawca tworzy wspólne gospodarstwo domowe z podaną we wniosku konkubiną, wskazanie w jakiej części ww. wydatków partycypuje konkubina, a także wskazanie źródeł utrzymania i wysokości dochodu konkubiny; wskazanie wieku dzieci wnioskodawcy, a w przypadku, gdy są osobami pełnoletnimi – przedłożenie zaświadczeń o pobieraniu nauki w placówkach oświatowych; przedłożenie odpisu dokumentu potwierdzającego wysokość zasądzonych na rzecz dzieci alimentów; doręczenie aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie trzy miesiące, tj. luty, marzec i kwiecień 2013 r.; wyjaśnienie źródeł utrzymania wnioskodawcy i uiszczania alimentów na dzieci, wobec oświadczenia o uzyskiwaniu straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej; przedłożenie kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2011 r. i 2012 r. (PIT), z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym; przedstawienie szczegółowych informacji na temat prowadzonej działalności gospodarczej i dokumentów związanych z sytuacją finansową firmy; wskazanie rodzaju i wysokości zobowiązań wnioskodawcy, a także wyjaśnienie czy są wobec wnioskodawcy prowadzone postępowania egzekucyjne. W odpowiedzi na powyższe, skarżący w piśmie z dnia 25 kwietnia 2013 r. oświadczył, że posiada dzieci w wieku 9 lat i 3 lata, na które zasądzone zostały mu alimenty w wysokości łącznej 1.250 zł, a koszty alimentów ponoszą dziadkowie, czyli rodzice skarżącego. Odnosząc się do pytania, czy tworzy wspólnie z konkubiną gospodarstwo domowe, odpowiedział, że nie wie co ma rozumieć pod tym pojęciem. Dodał, że żyje razem z konkubiną, lecz ta ponosi wszystkie wydatki domowe związane z wyżywieniem, środkami czystości i higieny, opłatami za media lokalowe. Wnioskodawca nie posiada rachunków z tego tytułu, dlatego nie może określić wysokości wydatków. Do akt sprawy dołączył ponadto, kserokopię wyroku zasądzającego wysokość alimentów na syna w kwocie 750 zł, kserokopie postanowień Sądu Rejonowego w Opolu z dnia 5 kwietnia 2013 r. o wpisaniu do Krajowego Rejestru Sądowego: Rejestru Dłużników Niewypłacalnych należności skarżącego w stosunku do ZUS w łącznej kwocie 2.399,10 zł, zawiadomienie z dnia 6 marca 2013 r. o wszczęciu egzekucji komorniczej na kwotę ponad 11.809,42 zł. Referendarz ponownie wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez: wskazanie źródeł utrzymania wnioskodawcy, a jeżeli w kosztach tych uczestniczą osoby trzecie – o wskazanie rodzaju pomocy i jej wysokości oraz przedłożenia stosownych dokumentów; udokumentowanie miesięcznych wydatków, jakie wnioskodawca ponosi na utrzymanie mieszkania przez przedłożenie rachunków i faktur; doręczenie aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie trzy miesiące, tj. luty, marzec i kwiecień 2013 r.; przedłożenie kopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2011 r. i 2012 r. (PIT), z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym; przedstawienie szczegółowych informacji na temat prowadzonej działalności gospodarczej, w tym wskazanie rodzaju i przedmiotu działalności, daty rozpoczęcia działalności i dokumentów związanych z sytuacją finansową firmy; przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego dochodu przez I. B. i W. B., wobec oświadczenia złożonego w piśmie z dnia 16 kwietnia 2013 r., iż pokrywają oni zobowiązania alimentacyjne wnioskodawcy wobec dzieci, w łącznej kwocie 1.250 zł. D. B. w piśmie z dnia 21 maja 2013 r. oświadczył, że źródłem jego utrzymania w zakresie pokrywania kosztów bieżących potrzeb (tj. kosztów żywności, art. chemicznych, itp.) są dochody jego konkubiny. Na wyżywienie skarżącego jego konkubina przeznacza kwotę 400 zł miesięcznie, na środki czystości – 40 zł, na odzież – 100 zł. Dalej podniósł, że jego firma przestała funkcjonować, po wypowiedzeniu umowy najmu lokalu z dniem 30 kwietnia 2013 r. Do akt sprawy dołączył: rachunki za mieszkanie wspólnie wynajmowane z konkubiną, które zgodnie z twierdzeniem skarżącego, opłaca wyłącznie jego konkubina; zeznania podatkowe za rok 2012; historie rachunku bankowego za okres ostatnich dwóch miesięcy; zeznania podatkowe za rok 2011 i 2012; dokumentację związaną z działalnością firmy; dowody wpłat świadczenia alimentacyjnego na rzecz dzieci skarżącego, przez jego rodziców. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej w dalszej części w skrócie: "P.p.s.a.", zważono co następuje: Stosownie do art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (w całości lub części) oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, a zatem winien wykazać, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy strona posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Przy czym pamiętać należy, że sytuacja majątkowa osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, podlega także ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro wnioskodawca twierdzi bowiem, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Z zebranego materiału dowodowego, a zwłaszcza z oświadczeń złożonych w trakcie postępowania wyjaśniającego wynika, że wnioskodawca "żyje i mieszka" razem z konkubiną we wspólnym lokalu mieszkalnym, co sam oświadczył w piśmie z dnia 21 maja 2013 r. Konkubina ponosi niezbędne wydatki związane z utrzymaniem skarżącego, a także z utrzymaniem zajmowanego przez nich wspólnie mieszkania. Nie budzi zatem wątpliwości, iż pomiędzy skarżącym a jego konkubiną istnieje więź ekonomiczna, charakteryzująca wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Z tych też względów ocena możliwości uiszczenia kosztów sądowych przez skarżącego, dokonana powinna być także w kontekście sytuacji finansowej konkubiny, która w 2012 r. uzyskiwała średni miesięczny dochód w wysokości 8.455,87 brutto zł (co wynika z zeznania podatkowego za ten rok), a w marcu 2013 r. – 4.213,15 zł netto i w kwietniu 2013 r. – 4.311,06 zł netto. Wysokość dochodu uzyskiwana w 2013 r. znajduje potwierdzenie w historii transakcji bankowych za okres od dnia 22 marca 2013 r. do dnia 22 maja 2013 r., umieszczonej w aktach sprawy (vide: k. 46-52 akt sądowych). Z wyciągu bankowego [...] należącego do konkubiny wynika także, że na jej rachunek wpłynęły w dniu 10 kwietnia 2013 r., od "A" Spółka Akcyjna, środki finansowe w wysokości 890,55 zł z tytułu odszkodowania uzyskanego przez D. B., a w dniu 2 maja 2013 r. wpłynęło na rzecz skarżącego 2.100 zł od PZU SA – BAA, z tytułu odszkodowania za szkodę. Z akt sprawy nie wynika, aby środki te były zajęte przez wierzycieli, a zwłaszcza na pokrycie alimentów. W piśmie z dnia 11 lutego 2013 r., sporządzonym przez skarżącego (vide: k. 124 akt sądowych) mowa jest jedynie o 2.000 zł przeznaczonych na cele alimentacyjne, ale pochodzących z odszkodowań od firmy "B" S.A., a nie PZU, co nakazuje przypuszczać, że wymienione kwoty należy traktować odrębnie, jako pochodzące z różnych źródeł. Ponadto, w dniu 30 kwietnia 2013 r. z rachunku konkubiny zostały przelane w imieniu D. B., środki na rzecz "C" w wysokości 2.000 zł, z tytułu opłaty za czynsz i media (miesiąc marzec i kwiecień). Z powyższych danych wynika jednoznacznie, że w trakcie trwającego postępowania o przyznanie prawa pomocy skarżący dysponował wolnymi środkami finansowymi w kwocie umożliwiającej pokrycie wpisu od skargi. Argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych jest zatem także fakt, iż skarżący – mimo podnoszonych przez niego w uzasadnieniu trudności finansowych – uregulował zobowiązania prywatnoprawne z tytułu umowy najmu lokalu. Podkreślić w związku z tym należy o dominującym w orzecznictwie poglądzie, iż podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego. Stanowisko takie znajduje szerokie, ugruntowane poparcie w orzecznictwie sądowym (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, czy postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06 – obydwa dostępne na stronie internetowej: cbois.nsa.gov.pl). W orzecznictwie generalnie przyjmuje się, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa. W świetle przywołanych okoliczności brak jest podstaw do uznania, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Pozostaje on na utrzymaniu konkubiny, która pokrywa koszty niezbędnego utrzymania skarżącego, kształtujące się na poziomie 540 zł miesięcznie, a na utrzymanie wspólnie zajmowanego lokalu mieszkalnego wydaje 570 zł miesięcznie z tytułu czynszu. Konkubina wnioskodawcy uzyskuje średniomiesięczne wynagrodzenie w wysokości ok. 4.200 zł netto, który to dochód zabezpiecza niezbędne wydatki członków gospodarstwa domowego, stwarza także możliwość zaoszczędzenia dodatkowej kwoty na inne cele. Skarżący korzysta ponadto z pomocy rodziców, którzy w jego imieniu regulują należności alimentacyjne na rzecz dzieci. Jednocześnie dysponował kwotą umożliwiającą mu uiszczenie wpisu od skargi, wymaganego na tym etapie postępowania, lecz uregulował za pośrednictwem rachunku bankowego konkubiny, należność z tytułu najmu lokalu, w którym prowadził działalność gospodarczą. W ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazał tym samym w sposób przekonywujący i wystarczający, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych (w szczególności wpisu od skargi), a ich uiszczenie spowoduje zachwianie sytuacji bytowej skarżącego. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.