II SA/Op 121/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi I. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 23 grudnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. I. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z 23 grudnia 2014 r., [...], w przedmiocie kary pieniężnej w kwocie 3000 zł, za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Skarżący zawarł w skardze wniosek o zwolnienie go z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowego. Odpowiadając na wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, na urzędowym formularzu, skarżący przesłał wypełniony, ale nie podpisany formularz. Wskazał w nim, że zamieszkuje wraz żoną i dwoma małoletnimi synami. Jego majątek stanowi lokal mieszkalny w [...] o powierzchni 62 m2. Oświadczył, że ponosi miesięczne wydatki w następujących kwotach: mieszkanie 500 zł, energia elektryczna 150 zł, paliwo gazowe 80 zł, telefony 200 zł, TV i Internet 120 zł, wizyty u alergologa syna M. G. 200 zł, rata za aparat ortodontyczny 500 zł, spłata zakupu lodówki 120 zł, spłata zakupu pralki 150 zł, szkoła języków obcych język angielski 400 zł, zajęcia sportowe 100 zł, basen 120 zł (4 osoby x 3 tygodnie), fitness 240 zł, dentysta 600 zł (4 osoby), dieta alergika M. G. 250 zł, oraz jednorazowy wydatek 4000 zł na zakup aparatu ortodontycznego syna K. G. Podał także miesięczne wydatki firmowe: 350 zł spłata komputera, 1350 zł dzierżawa hali, 2000 zł leasing samochodu, energia elektryczna 200 zł, wydatki na paliwo 3000 zł, ZUS 1100 zł, wynagrodzenie księgowego 500 zł, zakup ratalny przyczepy 200 zł. Skarżący nie wskazał, jaki jest dochód jego gospodarstwa domowego. Wobec powyższego skarżący został wezwany do uzupełnienia braku wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podpisanie, zwrotnie doręczonego mu w tym celu, formularza wniosku, w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania. Wezwanie w tej kwestii zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego spowoduje skutki prawne określone w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., tj. pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, Jednocześnie działając na podstawie art. 255 P.p.s.a., mając na względzie zasadę szybkości i ekonomii postępowania sądowego, referendarz sądowy, zwany też dalej orzekającym, wezwał skarżącego, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. – wskazanie jakie są jego miesięczne dochody (w rubryce nr 10 wniosku podano, że prowadzi działalność gospodarczą, ale nie wskazano osiąganego z niej miesięcznego dochodu), - deklaracji podatkowej jego i małżonki za rok 2013 i za rok 2014 r. jeśli ta ostania została już złożona, z poświadczeniem złożenia w Urzędzie Skarbowym, lub innego zaświadczenia o wysokości ich dochodów za ten okres, - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez niego i członków gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest luty 2015 r. i marzec 2015 r., - wyjaśnienie czy małżonka M. G. pracuje, a jeśli tak to przesłanie aktualnego zaświadczenia o jej zarobkach, czy też jest np. zarejestrowana jako osoba bezrobotna, wówczas, przesłanie na tę okoliczność zaświadczenia z Urzędu Pracy, - wskazanie, czy posiada on lub członkowie gospodarstwa domowego, zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną, - wskazanie, czy posiada on lub członkowie gospodarstwa domowego przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł, Wezwanie w tych kwestiach zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Powyższe wezwania, zawarte w jednym piśmie z dnia 14 kwietnia 2015 r., zostały doręczone skarżącemu - do rąk jego małoletniego syna M. G. (urodzonego w 2000 r.), w dniu 20 kwietnia 2015 r. Doręczenie to zatem nie było prawidłowe w świetle art. 72 § 1 P.p.s.a, zezwalającego w razie nie zastania adresata w mieszkaniu, na doręczanie przesyłki dorosłemu domownikowi. Skarżący odpowiedział na wezwanie i przesłał podpisany formularz wniosku w dniu 28 kwietnia 2015 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), co gdyby liczyć termin 7 dni od dnia doręczenia wezwania w dniu 20 kwietnia 2015 r., uczynił dzień po terminie, który powinien upłynąć wówczas w dniu 27 kwietnia 2015 r. Jednak wobec braku prawidłowości doręczenia, orzekający, mając na uwagę zasadę szybkości i ekonomii postępowania sądowego, nie uznał za zasadne ponownego przesyłania wezwania skarżącemu i przyjął, że uzupełnił on w tej sytuacji brak wniosku polegający na jego podpisaniu w terminie. Skarżący zaznaczył w formularzu wniosku, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, a jego miesięczny dochód z działalności gospodarczej wynosi 12211,09 zł brutto. Przesłał potwierdzający go aktualny bilans za marzec 2015 r. Przesłał także kopie deklaracji podatkowych, składanych wraz małżonką za 2013 r. i 2014 r. Wynika z nich, że ich dochód do opodatkowania w 2013 r. wynosił 70 294,08 zł, a w roku 2014 r. wynosił 156 561,87 zł. Ponadto przesłał wyciągi z rachunków bankowych swoje i małżonki za okres od 1 marca 2015 r. do 23 kwietnia 2015 r. Saldo końcowe na rachunku I. G. w dniu 23 kwietnia 2015 r. wynosiło 64 302,92 zł. Lektura wydruku z konta małżonki skarżącego M. G., również prowadzi do wniosku, że dysponuje ona znacznymi kwotami pieniędzy i dokonuje wypłat znacznych kwot gotówki, przykładowo w dniu 13 kwietnia 2015 r. 13000 zł, 10 kwietnia 2015 r. 24000 zł, w dniu 16 marca 2015 r. kwota 41000 zł, w dniu 30 marca 2015 r. kwota 30000 zł. Skarżący natomiast przykładowo w dniu 23 kwietnia 2014 r. dokonał wypłaty środków na kwotę 2200 zł, w dniu 2 marca 2015 r. na kwotę 3000 zł, w dniu 5 marca 2015 r. na kwotę 6000 zł, w dniu 12 marca 2015 r. na kwotę 5000 zł. Nie są to przy tym wszystkie wypłaty w tym okresie, a jedynie kilka większych. Powyższe dane odnośnie dochodów i obrotów oraz wypłat z kont, świadczą o posiadaniu przez rodzinę skarżącego znacznych środków pieniężnych, przekraczających dochody przeciętnej rodziny w kraju, nie mówiąc już o dochodach rodzin ubogich dla których przewidziano instytucję prawa pomocy. Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało zatem rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Zdaniem referendarza sądowego przesłanka ta nie występuje w sytuacji materialnej skarżącego. Przedstawione przez niego informacje o posiadanych środkach finansowych wskazują, że skarżący ma obecnie wystarczające środki na egzystencję, a także na poniesienie kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania skarżący jest obowiązany ponieść 120 zł tytułem wpisu sądowego od skargi (patrz. § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193, z późn. zm.). Mając zatem na uwadze wykazywane środki koncie bankowym skarżącego w kwocie 64302,93 zł, oraz kwoty wypłat z kont jego i małżonki, dokonywane bez podania tytułu wypłaty, co wskazuje, że mogą być one przeznaczone na utrzymanie rodziny, nie można w żaden sposób przyjąć, że zapłata wpisu do skargi narazi skarżącego wraz z rodziną na uszczerbek ich utrzymania koniecznego. Ponadto biorąc pod uwagę także potencjalne koszty sądowe mogące wystąpić dla skarżącego na późniejszych etapach postępowania, a są to opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem wynosząca 100 zł i wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 100 zł, łączna kwota obciążeń z tytułu kosztów sądowych wyniosłaby w sprawie dla skarżącego 320 zł. Wydatkowanie tej kwoty w ocenie referendarza sądowego jest bez wątpliwości w zasięgu możliwości finansowych skarżącego, z powodów podanych powyżej to jest dochodów skarżącego i posiadanych przez skarżącego środków na rachunku bankowym oraz analizy wpływów i wypłat z jego konta, a także małżonki. Zdaniem orzekającego przedstawione dane odnośnie sytuacji majątkowej skarżącego wyłączają go z grona osób ubogich, a z myślą o takich właśnie osobach stworzono instytucję prawa pomocy. Należy w miejscu tym podkreślić, że prawo pomocy jest to instytucja wyjątkowa, stanowiąca odstępstwo od obowiązującej w prawie polskim zasady odpłatności postępowania sądowego. W ocenie referendarza sądowego aktualna sytuacja majątkowa skarżącego, pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny. Przychodzi w tym miejscu wyjaśnić, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego rozumie się natomiast zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może sobie zapewnić minimum warunków socjalnych (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2013 r., sygn. akt II FZ 973/13, Lex nr 1450625). Wiele zatem wydatków jakie wskazał skarżący, jak np. na naukę angielskiego, fitness, basen, zajęcia sportowe nie mogą być uznane za koszty utrzymania niezbędnego skarżącego i jego rodziny. Natomiast koszty funkcjonowania firmy wymagałyby szczegółowej analizy pod kątem, które z nich są wliczane w koszty uzyskania przychodu. Biorąc jednak pod uwagę wymienione wyżej dane na temat dochodów oraz stanu kont bankowych rodziny skarżącego, niecelowe jest dalsze prowadzenie dochodzenia w celu wyjaśniania, jakie wydatki na funkcjonowanie firmy skarżący wlicza w koszty działalności, gdyż jak wykazano ma on środki na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji postanowienia.