II SA/Op 129/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Cisyk – spr. po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. na uchwałę Rady Miejskiej w Nysie z dnia 1 lipca 2016 r., Nr [...] w przedmiocie rozstrzygnięcia wezwania do usunięcia naruszenia prawa w sprawie rozpatrzenia skargi na czynności burmistrza na skutek sprzeciwu J. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt II SA/Op 129/17 o umorzeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 25 września 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 20 października 2017 r. Skarżący M. M., reprezentowany przez będącą jego kuratorem, matkę J. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na uchwałę Rady Miejskiej w Nysie z dnia 1 lipca 2016 r., Nr [...] w przedmiocie rozstrzygnięcia wezwania do usunięcia naruszenia prawa w sprawie rozpatrzenia skargi na czynności burmistrza. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 30 marca 2017 r., skarga ta została odrzucona. J. M. - kurator skarżącego, działając w imieniu własnym, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy umieściła dane dotyczące swojej sytuacji finansowo – majątkowej. Jednocześnie w uzasadnieniu wniosku wskazała, że składa go w imieniu swoim oraz swojego podopiecznego, czyli M. M. Z akt sprawy wynika, że odnośnie wniosku M. M., wniosek ten był przedmiotem odrębnego wezwania z dnia 10 maja 2017 r., na mocy którego zobowiązano J. M. jako kuratora M. M. do uzupełnienia braków formalnych wniosku (składanego w imieniu M. M.). Postanowieniem z dnia 10 maja 2017 r., starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu oddalił ww. wniosek J. M. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz wskazał na przepis art. 243 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dający podstawę do przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym wyłącznie stronie (uczestnikowi), a nie innym podmiotom, w tym kuratorowi strony. Wobec tego stwierdził, że w niniejszej sprawie J. M. występująca w postępowaniu przed tut. Sądem jako kurator skarżącego, działa wyłącznie w imieniu i na jego rzecz, natomiast sama nie jest stroną niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. Referendarz uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy może natomiast dotyczyć wyłącznie osoby skarżącego M. M., a nie jego kuratora J. M., bowiem stronami w postępowaniu sądowoadministracyjnym są na podstawie art. 32 P.p.s.a. skarżący oraz organ, którego działanie jest przedmiotem skargi, ponadto przyznania prawa pomocy może także żądać uczestnik postępowania (art. 12 P.p.s.a.). Stąd J. M. jako kurator skarżącego, może wnioskować o przyznanie prawa pomocy M. M., wskazując go jako wnioskodawcę i podając we wniosku dane dotyczące sytuacji materialnej strony skarżącej, a nie swojej. Dodatkowo referendarz stwierdził, że w niniejszej sprawie do akt sprawy nie wpłynął urzędowy formularz, złożony przez skarżącego tj. M. M., który zawierałby jego dane. Natomiast J. M. złożyła w swoim imieniu formularz wniosku, zawierający także dane odnośnie jej sytuacji finansowo – majątkowej. W uzasadnieniu wniosku wskazała jedynie, że wnosi go także w imieniu M. M., co spowodowało wystosowanie do niej wezwania z dnia 10 maja 2017 r., w celu umożliwienia złożenia prawidłowego wniosku w imieniu skarżącego. Odpis opisanego orzeczenia referendarza o oddaleniu wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy, został jej skutecznie doręczony w dniu 17 maja 2017 r. – do rąk pełnomocnika T. R., co potwierdza adnotacja i podpis na zwrotnym potwierdzeniu odbioru (k-50 akt). Nie godząc się z opisanym rozstrzygnięciem referendarza, J. M. złożyła za pośrednictwem poczty w dniu 22 maja 2017 r. (data stempla) sprzeciw, w którym wniosła o zmianę zapadłego orzeczenia z dnia 10 maja 2017 r. w całości, bądź o unieważnienie. Uzasadniając żądanie podała, że jest pozbawiana praw w sprawie, która jest skomplikowana pod względem prawnym. Szczegółowo opisała przebieg postępowania związanego z wydaniem uchwały, będącej przedmiotem niniejszego postępowania sądowego. Powtórzyła także informacje odnoszące się do jej sytuacji materialnej, które zawarte zostały w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2017 r., tut. Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 10 maja 2017 r. Na skutek kolejnego wniosku J. M. z dnia 12 czerwca 2017 r., starszy referendarz sądowy odmówił postanowieniem z dnia 21 czerwca 2017 r. zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 10 maja 2017 r., o oddaleniu wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy. Na powyższe orzeczenie referendarza z dnia 21 czerwca 2017 r., sprzeciw wnieśli J. M. działająca w sowim imieniu i T. R., działający w imieniu swoim i swojej mocodawczyni – J. M. Postanowieniami z dnia 7 sierpnia 2017 r. tut. Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza z dnia 21 czerwca 2017 r. W tym samym dniu Sąd odrzucił także sprzeciw T. R. Na skutek kolejnego wniosku J. M. (reprezentowanej przez pełnomocnika T. R.) z dnia 25 września 2017 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jako uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia referendarz podał, że w ponownym wniosku o przyznania prawa pomocy złożonym przez kuratora skarżącego w swoim imieniu, nie przedstawił on żadnych nowych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 10 maja 2017 r. o oddaleniu jego pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz podał, że J. M. nadal występuje w przedmiotowym postępowaniu, jako kurator skarżącego. Działa ona zatem w dalszym ciągu wyłącznie w imieniu i na rzecz skarżącego, natomiast sama nie jest stroną niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego i nie wykazała w nowym wniosku, aby obecnie nastąpiła zmiana jej pozycji procesowej w tej sprawie. Zdaniem referendarza, wniosek o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie mógł więc dotyczyć wyłącznie osoby skarżącego M. M., i prawo to zostało mu przyznane w całości, postanowieniem z dnia 16 czerwca 2017 r. Z tego względu, zdaniem referendarza J. M. nie może osobiście korzystać z instytucji prawa pomocy w sprawie, w której skarżącym jest M. M. Wobec powyższego złożony ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie rozpoznawany był w trybie art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Referendarz zauważył, że odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy, referendarz wskazał na poglądy orzecznictwa, zgodnie z którymi, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Na powyższe orzeczenie pełnomocnik J. M. – T. R. wniósł sprzeciw. Zwrócił się o całkowite zwolnienie J. M. od kosztów sądowych, jakich nie jest w stanie pokonać bez uszczerbku utrzymania koniecznego, wykorzystując własne uprawnie, zasoby i możliwości. Przedstawił ponownie sytuację życiową J. M., a także zarzucił referendarzowi pozbawienie ww. należytej i profesjonalnej reprezentacji prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) – zwanej dalej: "P.p.s.a.," od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego, a sprzeciw ten składa się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia kwestionowanego postanowienia. W niniejszej sprawie postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 20 października 2017 r., będące przedmiotem złożonego przez J. M. sprzeciwu, zostało skutecznie doręczone w dniu 2 listopada 2017 r. Sprzeciw został natomiast wniesiony w dniu 6 listopada 2017 r., a zatem w ustawowym terminie siedmiu dni. Podstawy prawne funkcjonowania instytucji prawa pomocy, dające możliwość skorzystania przez stronę ze wsparcia Państwa w dochodzeniu jej praw przed sądem administracyjnym, zostały określone w przepisach od art. 243 P.p.s.a. do art. 262 P.p.s.a. W sprawie decydujące znaczenie ma ustalenie, a to wobec treści przepisu art. 243 P.p.s.a., czy wnosząca imieniem własnym sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania jej, tj. J. M. prawa pomocy jest stroną przedmiotowego postępowania. Uprawnienie do ubiegania się o prawo pomocy przysługuje, stosownie do art. 243 P.p.s.a., każdej ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, tj. skarżącemu oraz organowi, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi (art. 32 P.p.s.a.), a także uczestnikowi postępowania (art. 33 w związku z art. 12 P.p.s.a.). Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że skargę na uchwałę Rady Miejskiej w Nysie z dnia 1 lipca 2016 r., Nr [...], stanowiącą przedmiot niniejszego postępowania, wniósł M. M. reprezentowany przez kuratora, tj. swoją matkę – J. M. Stąd też J. M. nie jest legitymowana w tej sprawie do działania we własnym imieniu i na własną rzecz, lecz działa wyłącznie i na rzecz osoby, której interesy ma obowiązek reprezentować. Tym samym nie może być ona, jako kurator strony - uznana za stronę tego postępowania. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu, że J. M. nie posiada przymiotu strony w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, a tym samym nie może wszczynać postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy w swoim imieniu i na własny rachunek. Prawo pomocy jest bowiem prawem o charakterze ściśle personalnym. Jego przyznanie następuje na podstawie przesłanek określonych w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a., które dotyczą bezpośrednio strony, czyli jej sytuacji materialnej i osobistej (rodzinnej). O osobistym charakterze tego prawa świadczy także to, że wygasa ono wraz ze śmiercią strony, która je uzyskała (art. 251 P.p.s.a.). Powyższe, obliguje Sąd do weryfikacji danych zawartych we wniosku i zbadania rzeczywistej sytuacji materialnej strony postępowania w świetle art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a., a nie sytuacji materialnej jej pełnomocnika. Zauważyć warto, że zaprezentowane przez tut. Sąd stanowisko dotyczące podmiotowości osób składających wniosek o przyznanie prawa pomocy jest poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Dla przykładu podać można postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. akt II OZ 659/16. W orzeczeniu tym stwierdzono, że wniosek pełnomocnika skarżącego nie odnoszący się do sytuacji finansowej, materialnej i rodzinnej mocodawcy, w imieniu którego i na rzecz którego pełnomocnik działał, lecz zawierający dane dotyczące sytuacji samego pełnomocnika, jest wnioskiem złożonym przez podmiot, który nie dysponuje uprawnieniem do skutecznego żądania przyznania mu prawa pomocy. Powyższe przesłanki powinny zatem skutkować odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. akt II OZ 659/16, a także z dnia 20 października 2016 r., sygn. akt II OZ 1177/16, z dnia 11 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FZ 482/16; orzeczenia dostępne na stronie internetowej: http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie, albowiem referendarz sądowy w dniu 10 maja 2017 r. oddalił wniosek J. M., uzasadniając to podanymi wyżej względami. W tych okolicznościach sprawy, złożenie kolejnego wniosku przez J. M. bez wskazania nowych okoliczności sprawy w świetle art. 165 P.p.s.a., rzutujących na wydawane wcześniej orzeczenia, których przedmiotem było nieudzielanie prawa pomocy J. M., należało umorzyć. Referendarz prawidłowo zatem ocenił, że postępowanie wszczęte z kolejnego wniosku J. M., tym razem z dnia 25 września 2017 r., należało umorzyć na zasadzie art. 249a P.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Dodatkowo odnotować warto, że J. M. od dnia 6 września 2017 r., przestała pełnić rolę kuratora skarżącego. Z zaświadczenia z dnia 6 września 2017 r., wydanego przez Sąd Rejonowy w [...] (sygn. akt [...]) wynika bowiem, że z podaną wyżej datą, kuratorem dla częściowo ubezwłasnowionego M. M. został ustanowiony T. R. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, działając na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 243 P.p.s.a. i 249a P.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego o umorzeniu postępowania z kolejnego wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy, datowanego na dzień 25 września 2017 r. O powyższym orzeczono, jak w sentencji.