II SA/Op 138/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 13 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 4 listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na skutek wniosku radcy prawnego G. G. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu postanawia: oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II SO/Op 93/14, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu ustanowił M. M. radcę prawnego, w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 4 listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie prawa pomocy w sprawie zasiłku celowego. Pismem z dnia 8 stycznia 2015 r., Dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] poinformował, że w sprawie II SO/Op 63/14 na pełnomocnika z urzędu, został wyznaczony radca prawny G. G. W dniu 24 lutego 2015 r. radca prawny G. G., działając w imieniu M. M., wniósł za pośrednictwem organu, skargę na opisaną na wstępie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu oraz złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi. W skardze pełnomocnik zawarł także wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone, ani w części, ani w całości. Sprawa została odnotowana w repertorium sądowym pod sygn. akt II SA/Op 138/15. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2015 r. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został odrzucony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Sąd podniósł, że pełnomocnik składając wniosek, uchybił terminowi siedmiu dni, w jakim wniosek ten należało złożyć. W ocenie Sądu, radca prawny G. G. uzyskał wiedzę o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, z pisma Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia 8 stycznia 2015 r., które otrzymał w dniu 12 stycznia 2015 r., a zatem liczony od tego dnia termin 30 dni, upływał w dniu 11 lutego 2015 r. Od tego dnia liczyć więc należy siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, a termin ten upływał w dniu 18 lutego 2015 r. Wobec tego, składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wraz ze skargą, w dniu 24 lutego 2015 r., uchybił terminowi siedmiu dni, wskazanemu w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej: "P.p.s.a." Na powyższe postanowienie zażalenie złożył skarżący zastępowany przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, zarzucając: - naruszenie art. 88 w zw. z art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że strona uchybiła terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Termin bowiem, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. rozpoczął swój bieg w dniu 22 lutego 2015 r. i upływał w dniu 28 lutego 2015 r., co oznacza, że złożenie wniosku w dniu 24 lutego 2015 r. nastąpiło w terminie; - naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. oraz w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy o radcach prawnych – poprzez nieuzasadnioną odmowę jego zastosowania i odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu, w sytuacji, gdy ustanowiony z urzędu pełnomocnik sporządził opinię prawną o bezzasadności wnoszenia skargi na ww. decyzję SKO w Opolu, a następnie na wyraźne żądanie J. M. – kuratora M. M. – złożył skargę na kwestionowaną decyzję SKO w Opolu wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia; - art. 133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 166 P.p.s.a., poprzez wadliwe ustalenie, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi mijał w dniu 18 lutego 2015 r., podczas gdy z okoliczności sprawy wynikało, że mijał on w dniu 28 lutego 2015 r., zatem złożenie przedmiotowego wniosku w dniu 24 lutego 2015 r. nastąpiło w przepisanym prawie terminie. Reasumując przywołane zarzuty, wniesiono o uchylenie postanowienia Sądu I instancji z dnia 13 kwietnia 2015 r. i o przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w istocie, w dniu 12 stycznia 2015 r. radca prawny G. G. dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu w niniejszej sprawie. Pełnomocnik w dniu 30 stycznia 2015 r. sporządził i wysłał na adres J. M. – kuratora skarżącego – opinię o bezzasadności wniesienia skargi, wraz z projektem ewentualnej skargi, która może być wniesiona na życzenie strony, którą to opinię kurator odebrała w dniu 9 lutego 2015 r. Pomimo pouczenia zamieszczonego w opinii, dopiero w dniu 22 lutego 2015 r. kurator skarżącego poinformowała pełnomocnika drogą mailową, że życzy sobie wniesienia skargi na ww. decyzję SKO w Opolu, co też pełnomocnik uczynił w dniu 24 lutego 2015 r. Zdaniem pełnomocnika, w realiach sprawy należało przyjąć, że siedmiodniowy termin do przywrócenia terminu do wniesienia skargi rozpoczął swój bieg w dniu, w którym pełnomocnik dowiedział się o życzeniu kuratora co do wniesienia skargi (czyli dzień 22 lutego 2015 r.). Zatem złożenie wniosku w dniu 24 lutego 2015 r. nastąpiło w terminie, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. W dniu 28 maja 2015 r., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podane wyżej orzeczenie Sądu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia o oddaleniu zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny z kolei podał, że pełnomocnik działający z urzędu, zmierzał w istocie w złożonym zażaleniu, do podważenia przyjętej przez sądy administracyjne wykładni ustalania dnia, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi, a tym samym i obliczania terminu z art. 87 § 1 P.p.s.a. NSA uznał także za nieuzasadnione zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 507 z późn. zm.) i Kodeksu etyki, bowiem przepisy te nie miały w sprawie zastosowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, działając na zasadzie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w dniu 13 lipca 2015 r. odrzucił skargę M. M., jako wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Pismem procesowym z dnia 7 września 2015 r., radca prawny G. G. wniósł o przyznanie wynagrodzenia w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stwierdzając, że wprawdzie skarga w sprawie została odrzucona, to jednakże przed wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, pełnomocnik sporządził i doręczył skarżącemu opinię o braku podstaw do wniesienia skargi, a skarga została wniesiona na wyraźne żądanie skarżącego. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 250 P.p.s.a., wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, który orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, przywołany powyżej przepis art. 250 P.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 P.p.s.a., należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 P.p.s.a., jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej powoduje bowiem, że to Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (tak: w postanowieniu NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13; por. także: wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2010 r. sygn. akt I FSK 1648/08; postanowienie NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt II FSK 83/09 – wszystkie przywołane w niniejszym postanowieniu orzeczenia, dostępne są na stronie internetowej www.cbois.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie radca prawny G. G., został wyznaczony na pełnomocnika z urzędu skarżącego, po upływie terminu do wniesienia skargi do sądu. Pełnomocnik podejmując działania w ramach pomocy prawnej, w pierwszej kolejności sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, a następnie, po uzyskaniu stanowiska kuratora skarżącego potwierdzającego zamiar dalszego procedowania, sporządził i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, a także złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Ostatniej z wymienionych czynności dokonał jednakże z uchybieniem terminu do jej dokonania. Z tych przyczyn, wniosek o przywrócenie terminu został prawomocnym postanowieniem odrzucony, a Sąd I instancji zobligowany był skargę M. M. odrzucić. Z powyższego wynika, że sporządzona przez pełnomocnika skarga, wobec jej prawomocnego odrzucenia, nie została skutecznie wniesiona. Nieprawidłowo złożony wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, a w konsekwencji jej odrzucenie nie pozwala przyjąć, że czynność procesowa, którą pełnomocnik zamierzał dokonać, została faktycznie zrealizowana. Nie można zatem stwierdzić, że podejmowane działania w tym zakresie przybrały realny wymiar dla mocodawcy, zmierzającego bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której pomoc jest udzielona (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 5 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Po 1316/12). Podkreślić należy, że pełnomocnik procesowy odpowiada zarówno za treść, jak i formę składanych pism procesowych oraz podjętych czynności. Jak słusznie bowiem podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt I OSK 2400/14, udzielenie pełnomocnictwa profesjonalnemu reprezentatowi winno gwarantować stronie, że w sprawie nie nastąpią uchybienia natury formalnej. Nie można natomiast przyjąć, że czynność na skutek której odrzucono skargę, została w istocie zrealizowana, tym samym pomoc prawna profesjonalnie udzielona. W takim przypadku w pełni uprawnione jest twierdzenie, że podjęte przez pełnomocnika działania nie mogą zostać uznane za faktycznie udzieloną pomoc prawną (por.: postanowienie NSA z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I GZ 146/11). Zaznaczyć należy, że rolą referendarza w niniejszej sprawie, nie jest ocena wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, który został przez Sąd I instancji odrzucony, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie pełnomocnika wniesione na to postanowienie. Ponadto NSA uznał, że przywołane przez pełnomocnika przepisy ustawy o radcach prawnych i Kodeksu etyki, mające stanowić podstawę do uznania wniosku za zasadny, nie miały zastosowania w sprawie. Kompetencja referendarza, ogranicza się natomiast do oceny wniosku o przyznanie wynagrodzenia za udzielone przez pełnomocnika czynności i powinna być dokonana według wyżej podanych kryteriów. Nie budzi przy tym wątpliwości, że pełnomocnik dokonał czynności sporządzenia skargi oraz sporządzenia wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Działania te, nie przyniosły jednakże skarżącemu realnego wymiaru, a dążył on do poprawy lub ochrony swojej sytuacji prawnej w postaci zbadania jego sprawy przez sąd administracyjny, co wynikało wprost z treści złożonego przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego, wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uwagi powyższe odnoszą się także do kwestii sporządzenia przez pełnomocnika opinii o braku podstaw do wniesienia skargi do sądu. Przepis art. 243 P.p.s.a. daje możliwość przyznania stronie prawa pomocy (w tym ustanowienia pełnomocnika z urzędu) także przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego, a wolą M. M., co wynika wyraźnie z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, było "[...] ustanowienie profesjonalnego prawnika w celu wniesienia prawidłowo wniesionej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 2014-11-04 ws. znak [...]". W tej sytuacji nie można stwierdzić, że sporządzenie przez pełnomocnika opinii o braku podstaw do wniesienia skargi stanowiło faktyczne udzielenie pomocy prawnej skarżącemu. Referendarz podziela pogląd wyrażony w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2015 r., że ten rodzaj czynności pełnomocnika z urzędu, w przeciwieństwie do celu w jakim został on ustanowiony, utrudnia stronie możliwość zbadania jej sprawy przez Sąd, który może przecież uwzględnić elementy korzystne dla strony, niezależnie od zarzutów skargi. Oznacza to, że treść skargi nie determinuje zakresu aktywności Sądu, który czuwa nad zachowaniem legalności całej sprawy. Sporządzenie zatem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi wkracza niejako w kompetencje sądu administracyjnego, który czuwa nad zachowaniem legalności całej sprawy, nie będąc związany zarzutami skargi (por. szerzej: postanowienie z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt III SO/Wa 24/14). Słusznie zauważono w przywołanym orzeczeniu, że opisywana czynność nie została wymieniona w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 490 z późn. zm.), ani w przywołanym na wstępie art. 250 P.p.s.a., jako podstawa przyznania wynagrodzenia dla pełnomocnika. Nie można jej przy tym utożsamiać z czynnością sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (§ 14 ust. 2 pkt 2 lit. b przywołanego rozporządzenia), bowiem prawo do wniesienia skargi do Sądu I instancji nie zostało ograniczone, tak jak w przypadku prawa do wniesienia skargi kasacyjnej, ściśle oznaczonymi przesłankami z art. 174 pkt 1 i 2 w związku z art. 183 § 1 P.p.s.a. Natomiast Sąd I instancji badając wniesioną skargę, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Zdaniem referendarza pogląd o braku możliwości przyznania wynagrodzenia za sporządzenie pisma stwierdzającego brak podstaw do wniesienia skargi potęguje także okoliczność, że tego rodzaju czynność nie jest nazwanym pismem procesowym, znajdującym podstawę w przepisach P.p.s.a. Wobec powyższych okoliczności sprawy, referendarz sądowy nie znajdując podstaw do przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez pełnomocnika z urzędu, orzekł jak w sentencji, działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 8 P.p.a.s. w związku z art. 250 P.p.s.a.