II SA/Op 143/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska – spr. Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia NSA Jerzy Krupiński Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2013 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 października 2012 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia umorzyć postępowanie. Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 października 2012 r., nr [...], wydana po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez W. K. od decyzji Kierownika Wydziału Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działającego z upoważnienia Burmistrza Nysy, z dnia 27 lipca 2012 r., nr [...], w sprawie ustalenia zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego W. K. należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną – P. K., świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r., w kwocie 1.350,84 zł. Zaskarżoną decyzją, w której wskazano jako podstawę jej wydania art. 138 § 2 K.p.a., organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się W. K., wnosząc w dniu 1 marca 2013 r. za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Skarżący zarzucił, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca i niezrozumiała. Podniósł, że na stronie pierwszej decyzji SKO stwierdza o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji, natomiast od strony trzeciej do piątej przedstawia argumenty uzasadniające przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, wskazując na naruszenia i błędy popełnione przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy. Skarżący zgodził się ze stwierdzeniem organu odwoławczego, że "OPS faktycznie dopuścił się wielu uchybień przy rozpatrywaniu sprawy i dlatego powinien ponownie rozpatrzyć sprawę". Skarżący akcentował, że OPS nieprawidłowo ustalił wysokość kwoty, do zwrotu której zobowiązał stronę, jak i wysokość alimentów wyegzekwowanych przez komornika. Skarżący zaznaczył, że organ I instancji uczynił to nie po raz pierwszy, a dodatkowo nie uwzględnił wszystkich spłat dokonanych przez stronę. Dodatkowo zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację życiową i majątkową, stan bezdomności, brak pracy, problemy ze zdrowiem. W odpowiedzi na skargę organ na wstępie wniósł o jej odrzucenie, po czym stwierdził, że po zapoznaniu się ze skargą W. K. nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia w trybie art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie SKO wyjaśniło, że w przedmiotowej sprawie w dniu 1 marca 2013 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, o czym zawiadomiono stronę. Natomiast w dniu 21 marca 2013 r. została wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzja nr [...], którą stwierdzono nieważność własnej decyzji z dnia 31 października 2012 r. Kolegium przyznało, że zakwestionowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w tym art. 138 § 2 K.p.a., ponieważ uzasadnienie decyzji było sprzeczne z podjętym rozstrzygnięciem. Skoro więc w obrocie prawnym nie funkcjonuje decyzja z dnia 31 października 2012 r., nr [...], na którą W. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, to w ocenie Kolegium, brak jest przedmiotu postępowania, tym samym zasadny jest wniosek o odrzucenie skargi. Równocześnie w piśmie procesowym z dnia 7 maja 2013 r., Kolegium podało, że wydana w trybie nieważnościowym decyzja z dnia 21 marca 2013 r., nr [...], jest ostateczna. SKO wyjaśniło, że decyzja to została doręczona dorosłemu domownikowi strony w dniu 8 kwietnia 2913 r. (co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki), stąd termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął w dniu 22 kwietnia 2013 r., a do dnia, w którym ekspediowano do Sądu pismo wyjaśniające, nie wpłynął wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy. W. K. w swoim piśmie procesowym, które wpłynęło do Sądu w dniu rozprawy – 14 maja 2013 r., ponownie wyraził swoje niezadowolenie z pracy Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, nie zgodził się z wnioskiem o odrzucenie skargi. Wywodził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie tylko ten jeden raz wydało decyzję z rażącym naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - dalej: P.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z powyższym wyeliminowaniu z obrotu prawnego przez sąd administracyjny podlegał będzie taki akt wydany przez organ administracji publicznej, który narusza przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepis postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też poprzez naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania, jak również gdy obarczony jest wadą nieważności - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 P.p.s.a. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd administracyjny uprawniony jest jedynie do zbadania konkretnego aktu bądź czynności organu administracji publicznej wedle wskazanego wyżej kryterium legalności, natomiast nie jest uprawniony do oceny funkcjonowania organu. Przypomnieć należy, iż sądy administracyjne nie rozpoznają spraw administracyjnych, lecz wyłącznie kontrolują legalność zaskarżonych decyzji, orzeczeń oraz innych aktów i czynności o jakich mowa w art. 3 § 1 i 2 P.p.s.a. W tym kontekście powiedzieć przyjdzie, że w związku ze skargą wniesioną przez W. K., w niniejszej sprawie Sąd zobowiązany był do oceny zgodności z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 października 2012 r., nr [...]. Jednocześnie zgodzić się przyjdzie, że decyzja ta została wyeliminowana z obiegu prawnego, poprzez stwierdzenie jej nieważności – decyzją SKO w Opolu z dnia 21 marca 2013 r., nr [...]. Stwierdzając nieważność decyzji organ administracyjny autorytatywnie wskazuje na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją od dnia wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. W konsekwencji, w niniejszej sprawie sądowej brak jest przedmiotu zaskarżenia. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn, niż wymienione w pkt 1 i 2 przywołanego przepisu stało się bezprzedmiotowe. Przyczyną umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego może być jedynie zdarzenie zaszłe w toku postępowania, tzn. takie, które nie istniało przed jego wszczęciem, a wystąpiło dopiero w toku rozpoznawania skargi. Chodzi tu o zdarzenia będące przeszkodami o charakterze trwałym, powodującymi niemożność prowadzenia dalszego postępowania sądowego. Z bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego "z innych przyczyn" w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a będziemy mieć do czynienia, kiedy w toku tego postępowania, a przed wydaniem wyroku przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia. Taka sytuacja zaistnieje w szczególności wówczas, gdy zaskarżona decyzja zostanie pozbawiona bytu prawnego w nadzwyczajnym wewnątrzadministracyjnym postępowaniu kontrolnym (np. w wyniku stwierdzenia jej nieważności) lub w rezultacie skorzystania przez organ, którego decyzja została zaskarżona, z uprawnień autokontrolnych przewidzianych w art. 54 § 3 P.p.s.a. i uchylenia jej, wygaśnięcia decyzji obarczonej terminem ustawowym lub ustalonym w decyzji (zob. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk., M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Warszawa 2005 r., s. 495). Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, że postępowanie sądowe w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 października 2012 r. stało się bezprzedmiotowe, skoro decyzja organu odwoławczego została wyeliminowana z obrotu prawnego przez ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 21 marca 2013 r., nr [...], stwierdzającą nieważność zaskarżonej decyzji. Bowiem jak wyżej zaznaczono, brak przedmiotu zaskarżenia czyni wszczęte postępowanie bezprzedmiotowym, co tym samym oznacza niemożność poddania merytorycznej ocenie przez Sąd zaskarżonej decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji organu drugiej instancji, jak trafnie zauważyło Kolegium, odnosi ten skutek, że do rozpatrzenia w dalszym ciągu pozostaje odwołanie wniesione przez W. K. od decyzji z dnia 27 lipca 2011 r., nr [...], wydanej z upoważnienia Burmistrza Nysy, przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, w przedmiocie ustalenia dłużnikowi alimentacyjnemu – W. K. należności do zwrotu z tytułu otrzymanych przez P. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r., przy uwzględnieniu wskazań do dalszego postępowania, zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Op 224/12. Jednocześnie wyjaśnić przyjdzie, że od decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania od wyżej wskazanej decyzji pierwszoinstancyjnej, przysługiwać będzie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, zgodnie zaś z art. 239 P.p.s.a., w postępowaniu z zakresu pomocy i opieki społecznej strony nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Niezależnie od powyższego, ponownie, w kontekście zarzutów skargi powiedzieć przyjdzie, że sądy administracyjne nie są uprawnione do zastępowania administracji publicznej, a jedynie sprawują kontrolę jej działalności w zakresie wyznaczonym przez art. 3 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 27 lipca 2010 r., sygn. akt II GZ 178/10, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl), stąd sądy nie są uprawnione do wydania rozstrzygnięć o wysokości zwrotu należności alimentacyjnych z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.