II SA/Op 145/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 sierpnia 2008 r. w sprawie ze skargi E. i K. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Opolu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uzgodnienia na skutek wniosku uczestnika postępowania L. Ś. o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w dniu 12 czerwca 2007 r. wydał wyrok w sprawie ze skargi E. i K. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Opolu dnia [...], nr [...], uchylającą decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Nadzoru Sanitarnego w Opolu z dnia [...], nr [...] w części dotyczącej zobowiązania L. Ś. do wykonania pomiaru czynników szkodliwych i uciążliwych z zakresu higieny środowiska na granicy posesji i zobowiązująca inwestora do wykonania natężenia hałasu w środowisku na granicy posesji z chwilą zakończenia budowy komory lakierniczej, a przed dopuszczeniem obiektu do użytkowania. Sąd w wyroku z dnia 12 czerwca 2007 r. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w całości, określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, zasądził na rzecz skarżących od organu zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie 500 zł, które wnieśli oni tytułem wpisu od skargi. Wyrok ten wraz uzasadnieniem sporządzonym z urzędu na piśmie został doręczony L. Ś. w dniu 2 lipca 2007 r. Pismem z dnia 16 lipca 2008 r. został przekazane przez naczelny Sąd Administracyjny pismo L. Ś. z dnia 26 czerwca 2008 r., zawierające wniosek o przyznanie prawa pomocy. L. Ś. w piśmie z dnia 26 czerwca 2008 r., zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie dla niego adwokata z urzędu, który w jego imieniu złożyłby skargę kasacyjną o treści powołanej w tym samym piśmie, oraz o zwolnienie z kosztów sądowych. Do pisma L. Ś. dołączył wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu, w jego uzasadnieniu podniósł, że ma trudna sytuację materialną, jest bowiem osobą bezrobotną, schorowaną, w maju 2008 r. wystąpił do ZUS o przydzielenie mu renty zdrowotnej, obecnie jest na utrzymaniu swojej żony, z którą ma rozdzielność majątkową. Wskazał, że jedyny majątek jaki posiada to dom z nieuregulowaną sytuacją formalno-prawną. Wniosek uczestnika postępowania L. Ś. zawierał braki, które należało wyjaśnić. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej alej P.p.s.a., wezwał uczestnika pismem z dnia 22 lipca 2008 r. do uzupełnienia braków tego wniosku, poprzez: - przedłożenie specyfikacji wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem uczestnika oraz mieszkania (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, czynsz, wodę, wywóz śmieci, koszty lekarstw, itp.), - złożenia wyjaśnienia - wobec oświadczenia złożonego przez uczestnika we wniosku, że jest on "na utrzymaniu żony", czy mieszka ona wspólnie z uczestnikiem i ponosi koszty jego utrzymania, - przedłożenia dokumentu potwierdzającego średni dochód miesięczny małżonki uczestnika, - przedłożenia zaświadczeń lub odpisów innych dokumentów potwierdzających, że uczestnik jest osobą bezrobotną, - przedłożenia odpisu dokumentu, z którego wynikałby fakt istniejącej rozdzielności majątkowej uczestnika i jego małżonki, a także wskazanie czy posiadają oni wspólne rachunki bankowe, - przedłożenia wyciągów rachunków bankowych (w tym lokat terminowych) z okresu ostatnich 2 miesięcy, należących do uczestnika lub wspólnych z małżonką, - przedłożenie odpisów zeznań podatkowych za rok 2006 i 2007, - podanie powierzchni posiadanego domu. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Uczestnik odebrał wezwanie w dniu 28 lipca 2008 r. i nie odpowiedział na nie do dnia dzisiejszego. Uczestnik postępowania, który na mocy art. 12 P.p.s.a., traktowany jest w sytuacjach przewidzianych przepisami P.p.s.a., na równi ze stroną postępowania, może wystąpić do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy. Podlega on jednak w tym zakresie tej samej procedurze, co strona postępowania. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Uczestnik nie przesłał żądanych przez referendarza dodatkowych informacji. Przechodząc do oceny sytuacji uczestnika, referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o jaki wniósł uczestnik, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, a w niniejszej sprawie na traktowanym na równi ze stroną uczestniku postępowania, który ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to on ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. Uczestnik pomimo wezwania i pouczenia go o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśnił wątpliwości odnoszących się do jego stanu majątkowego. Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Uczestnik podniósł też, że pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną, nie przesłał on jednakże dokumentu na potwierdzenie tego stanu, a poza tym zgodnie z aktualnie obowiązującym orzecznictwem sądowym "Przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej." (patrz: postanowienie z dnia 6 października 2004 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt GZ 71/04, publikowane ONSA i WSA 2005/1/8, System Informacji Prawnej Lex nr 141470). Wobec treści tezy wyżej przywołanego orzeczenia uczestnik został również wezwany do przedstawienia sytuacji majątkowej swojej małżonki. Do wezwania w tym względzie także się nie odniósł. Uczestnik postępowania pomimo wezwania w tym przedmiocie nie wykazał zatem, aby w jego przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.