II SA/Op 145/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 czerwca 2014 r. wniosku B. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 9 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. B. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 9 stycznia 2014 r. w przedmiocie wymeldowania. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, ale uczyniła to już po terminie do jego uiszczenia. Skarżąca odebrała bowiem wezwanie w dniu 24 marca 2014 r., a wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu złożyła w dniu 1 kwietnia 2014 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej). Uzasadniając wniosek wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z małoletnią (17 lat) córką, utrzymują się z dochodu skarżącej z działalności gospodarczej, około 500 zł miesięcznie i renty rodzinnej córki 420 zł. Jedyny majątek jaki posiada, to mieszkanie o powierzchni 47 m 2. W dniu 1 listopada 2013 r. skarżąca przeniosła prowadzenie działalności gospodarczej (salon fryzjerski) do [...], co spowodowane było rozpoczęciem przez córkę nauki w liceum ogólnokształcącym z klasą artystyczno-wokalną (2 szkoły w Polsce). Ponieważ działalność była przeniesiona z odległej okolicy, obecnie buduje nową bazę klientów, a salon przynosi jeszcze straty. Utrzymuje się z renty córki, pożyczonych pieniędzy, niewielkich oszczędności powstałych ze sprzedaży auta. Koszty utrzymania są znaczne, należy do nich czynsz za lokal, mieszkanie, wydatki na życie. Skarżącej nie stać obecnie na poniesienie dodatkowych kosztów, np. przyjazdu na rozprawy. Poprosiła o adwokata z urzędu oraz o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, Wydział II, w związku ze złożonym urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał skarżącą, pismem z dnia 9 maja 2014 r., do uzupełnienia danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku PPF, poprzez złożenie wyjaśnień i dokumentów: - jakiej wysokości są koszty utrzymania jej mieszkania poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez nią i wszystkich członków jej gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 3 miesięcy, to jest luty, marzec i kwiecień 2014 r., - przesłanie deklaracji podatkowej w podatku dochodowym za 2013 r., złożonej przez nią, z potwierdzeniem złożenia we właściwym urzędzie, lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - wskazanie, czy posiada ona lub członkowie jej gospodarstwa domowego, zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną, - wskazanie, czy posiada ona lub członkowie gospodarstwa domowego przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł, - wyjaśnienie kwestii mieszkania o powierzchni 47 m2, gdzie się ono znajduje, czy zamieszkuje w nim obecnie, a jeśli nie to czy stanowi przedmiot wynajmu i jaki jest dochód z tego tytułu, - jakiej marki i rocznika samochód był przedmiotem dokonanej przez nią sprzedaży, kiedy ona nastąpiła i na jaką kwotę, przez przedłożenie odpowiedniego dokumentu np. umowy sprzedaży, - przedłożenie dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość renty córki. Wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową oraz, że skarżąca może zwracać się o przedłużenie wyznaczonego w nim 7 dniowego terminu. Jednocześnie na podstawie art. 6 P.p.s.a. nakazującego sądowi administracyjnemu udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, referendarz sądowy poinformował, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został przez skarżącą złożony do Sądu w dniu 1 kwietnia 2014 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), a 7 dniowy termin do uiszczenia wpisu od skargi lub skutecznego złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przerywającego bieg terminu do uiszczenia tego wpisu, upływał dla niej w dniu 31 marca 2014 r. Złożenie zatem przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy, po upływie wyżej wymienionego terminu, nawet jeśli wniosek ten zostanie rozpoznany zgodnie z jej żądaniem, nie będzie miało wpływu na obowiązek uiszczania przez nią wpisu od skargi, wynikający z prawomocnego zarządzenia Sądu w tym przedmiocie (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 213/12, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 116303 oraz na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Pismem z dnia 19 maja 2014 r., nadanym w placówce pocztowej w dniu 20 maja 2014 r., skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o brakujące dokumenty i informacje, o kolejne 7 dni. Pismem z dnia 29 maja 2014 r., doręczonym skarżącej w dniu 3 czerwca 2014 r., referendarz sądowy zwany też dalej orzekającym, przedłużył skarżącej wyżej wskazany termin, o kolejne 7 dni, liczone od otrzymania przez nią pisma o przedłużeniu terminu. Termin zatem dla skarżącej do uzupełnienia wniosku rozpoczął bieg w dniu 4 czerwca 2014 r. i upłynął w dniu 10 czerwca 2014 r. (wtorek), do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżąca nie nadesłała żadnych żądanych dokumentów i wyjaśnień. Wniosek skarżącej obejmuje przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawczyni nie przesłała żadnych wymienionych przez orzekającego dodatkowych dokumentów, ani wyjaśnień pozwalających ustalić jej sytuację materialną i finansową, w stopniu wystarczającym do oceny czy spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym lub w jakimkolwiek zakresie. Orzekający zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a zgodnie z jego pkt 2, w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub chociaż częściowym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). Podkreślić ponownie trzeba w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy ( Dz. U. Nr 227, poz. 2245 ), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. B. M., pomimo wezwania w tym przedmiocie, nie wykazała, aby w jej przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy podniosła bowiem, że rodzina utrzymuje się tylko z renty córki w kwocie 420 zł, działalność w zasadzie przynosi obecnie straty, choć jednocześnie wskazała, że ma z niej dochód około 500 zł miesięcznie, oprócz tego utrzymuje się obecnie z pieniędzy pożyczonych i ze sprzedaży auta. Musi przy tym ponosić znaczne koszty wynajmu lokalu pod działalność i wynajmu mieszkania w [...]. Przedstawiona przez skarżącą we wniosku sytuacja finansowa jej rodziny wzbudziła wątpliwości referendarza sądowego, ponieważ kwota generalnie 420 zł z renty córki nie wydaje się być kwotą wystarczającą na życie dla dwóch osób, szczególnie przy wynajmowaniu lokalu i mieszkania. Jednocześnie skarżąca nie wskazała jaki jest koszt obydwu wynajmów, ani też nie wskazała jakie są jej oszczędności ze sprzedaży auta, ani gdzie znajduje się mieszkanie, stanowiące jej majątek i czy stanowi ono źródło dochodu. Nie przedłożyła też wyciągów z rachunków bankowych swoich i należących do członków gospodarstwa domowego, ani deklaracji podatkowej za rok 2013 r. Dlatego orzekający podjął próbę wyjaśnienia, tych okoliczności, bez których nie ma możliwości określenia chociażby uprawdopodobnionej sytuacji materialnej skarżącej. Brak jest zatem materiału pozwalającego na ocenę jej możliwości zapłaty kosztów postępowania. Z tych też względów, nie mogąc określić nawet prawdopodobnej sytuacji materialnej rodziny skarżącej, w celu zbadania spełnienia przez nią przesłanek przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.