II SA/Op 15/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 28 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. R. na decyzję Opolskiego Kuratora Oświaty z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy uczniów na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. oddalić wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu od skargi, 2. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie niewymienionym w punkcie 1, 3. ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu. Pełnomocnik skarżącego R. R., jego ojciec E. R. złożył w dniu 25 marca 2008 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) wniosek na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy, poprzez ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek pełnomocnik wskazał, że syn nie posiada środków własnych, jest na utrzymaniu rodziców i babci, obecnie jest uczniem liceum ogólnokształcącego w trybie nauczania indywidualnego. Nie stać go na zapłacenie kosztów sądowych i wynajęcie adwokata, także osób mieszkających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie stać na pomoc finansową dla niego. Osoby te to ojciec E. R., matka E. R., brat K. R. E. R. ma dochód z działalności pozarolniczej w kwocie 650 zł miesięcznie, prowadzonej od stycznia 2008 r., opodatkowanej w formie ryczałtu nieewidencjonowanego, E. R. dochód z działu specjalnego produkcji rolnej – uprawa grzybów, w kwocie 125 zł miesięcznie, a K. R. stypendium w kwocie 484 zł miesięcznie. Mają majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni 120 m2, pola ornego o powierzchni 27 arów. Referendarz sądowy mając na uwadze, że R. R. jako osoba pełnoletnia powinien osobiście podpisać wniosek o przyznanie prawa pomocy, przesłał mu do rąk pełnomocnika, wypełniony przez tego ostatniego formularz wniosku, celem podpisania i odesłania w terminie 7 dni, po rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Czynność referendarza wynikała z tego, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zawiera oświadczenie strony, obejmujące dane, o których mowa w art. 252 § 1, i powinien być przez nią osobiście podpisany, nawet wówczas, gdy działa ona przez pełnomocnika (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 492/06, publ. Bogusław Dauter {w:} Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Orzecznictwo, Oficyna Wydawnicza a Wolters Kluwer Business, Warszawa 2007 r., s. 480, teza. 2). Mając na uwadze względy ekonomii procesowej, wobec wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych rodziny wnioskodawcy, referendarz wezwał jednocześnie skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku, przez: wskazanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem członków rodziny oraz mieszkania (opłaty za energie elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci, oświadczenia czy rodzina korzysta z świadczeń pomocy społecznej, a jeżeli tak to w jakiej wysokości, przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za rok 2006 i ewentualnie jeśli już zostały złożone za rok 2007, przedłożenie deklaracji podatkowej od dochodów uzyskiwanych z działu specjalnego produkcji rolnej, przykładowo deklaracji PIT - 6 za 2007 co do wymiaru zaliczek podatku dochodowego od dochodów uzyskiwanych z tej działalności, przedłożenie zaświadczenia z urzędu skarbowego o dochodach uzyskanych z rozpoczętej działalności gospodarczej pozarolniczej, przedłożenia zaświadczenia o wysokości stypendium szkolnego pobieranego przez K. R., wskazania w jakiej kwocie, wobec oświadczenia zawartego w rubryce nr 5 urzędowego formularza PPF, babcia wspomaga finansowo skarżącego, a nadto czy jest ona osobą pozostającą z nim i jego rodziną we wspólnym gospodarstwie domowym, jeśli tak, to również wskazanie wysokości jej dochodów. Wezwanie to zawierało pouczanie, iż niezastosowanie się do niego w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Skarżący i jego pełnomocnik zastosowali się do wezwania referendarza. Przesłali formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy podpisany przez R. R., dołączając do akt sprawy kserokopie dokumentów. W formularzu wniosku podpisanym przez samego skarżącego, potwierdził on informacje przedstawione już wcześniej przez jego ojca, a nadto wskazał, że żadna z osób tworzących z nim wspólne gospodarstwo domowe nie ma konta bankowego, ani lokat bankowych. E. R. osiągnęła za rok 2007 dochód z działu specjalnego produkcji rolnej w kwocie 1527 zł, szacowny dochód E. R. z działalności pozarolniczej, opodatkowanej formie ryczałtu to 620 zł miesięcznie, a stypendium K. R. wynosi obecnie miesięcznie 421 zł. Babcia skarżącego mieszka osobno, jej pomoc są to zwykle kwoty po 500 zł raz na pół roku, w udzielane w celu dopłaceniu brakującej kwoty opłaty za wodę i prąd, kiedy odczytywane są wskazania liczników. Na prąd posiadają licznik przedpłatowy i miesięczna ryczałtowa opłata wynosi 50 zł. Rodzina skarżącego nie korzysta z pomocy społecznej. W załączeniu do wniosku skarżący przesłał: zaświadczenie z dnia 18 kwietnia 2008 r. z Urzędu Skarbowego w Prudniku, że E. R. jest podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych i w zeznaniu podatkowym za rok 2006 wykazał dochód z działów specjalnych produkcji rolnej w kwocie 1574,00 zł, zlecenie wpłaty i fakturę za energie elektryczną z dnia 11 kwietnia 2008 r. na kwotę 49,89 zł, decyzję z dnia 20 listopada 2007 r. o przyznaniu K. R. pomocy materialnej dla studentów w kwocie 421 zł miesięcznie na okres od 1 października 2007 r. do 30 czerwca 2008 r., postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego dnia 18 kwietnia 2008 r. o odmowie wydania zaświadczenia o wysokości uzyskanego przez E. R. dochodu z działalności pozarolniczej za okres od 10 stycznia 2008 r., z uwagi na brak ewidencji w tym zakresie, fakturę za gaz z dnia 23 lutego 2008 r., za luty 2008 r. na kwotę 497,14 zł, decyzję o wymiarze podatku rolnego z dnia 12 lutego 2008 r. na kwotę 72 zł rocznie, decyzję o wymiarze podatku od nieruchomości z dnia 12 lutego 2008 r. na kwotę 179 zł rocznie, kopię deklaracji do wymiaru zaliczek podatku dochodowego z działów specjalnych produkcji rolnej za rok 2007, PIT - 6, określającą roczny dochód na kwotę 1527 zł, kopię druków na wpłatę ubezpieczania emerytalno - rentowego E. R. w KRUS, na kwotę 807 zł kwartalnie, z terminem wpłaty 30 kwietnia 2008 r. Referendarz sądowy po zapoznaniu się z przesłanymi dokumentami, wezwał skarżącego do przedłożenia deklaracji podatkowej od dochodów uzyskiwanych z działu specjalnego PIT - 6 za 2007 r., co do wymiaru zaliczek podatku dochodowego od dochodów uzyskiwanych z tej działalności, z potwierdzeniem złożenia jej w Urzędzie Skarbowym, przesłał on bowiem kopię deklaracji, bez takiego potwierdzenia. Wezwanie to było wysyłane skarżącemu dwukrotnie, przesyłka wracała za każdym razem awizowana i nie odebrana. Data ostatniego awiza to 17 czerwca 2008 r. Mając jednak na uwadze, że wezwanie było dokonywane przez referendarza w oparciu o art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., a termin wyznaczany na jego podstawie jest terminem sądowym, referendarz wysyłał wezwanie nie stosując dopuszczalnej na podstawi przepisów P.p.s.a. fikcji doręczenia przesyłki. Za takim działaniem referendarza przemawia wyrażony w literaturze na temat prawa pomocy akceptowany pogląd: "W przeciwieństwie do art. 257 P.p.s.a. [ustawy z 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi] - art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek złożenia, na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie określonych dokumentów. Nie daje natomiast sądowi możliwości nałożenia sankcji na wypadek niezastosowania się do wezwania sądu. Ponadto w przepisie tym mowa jest o terminie sądowym, a nie terminie ustawowym. W związku z tym sąd może ten termin dowolnie ustalać, a później w razie konieczności skracać lub wydłużać, ale niezastosowanie się przez stronę do tego terminu nie rodzi żadnych ustawowych sankcji, np. pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wydaje się, że nie jest nawet dopuszczalne zagrożenie niezapisaną w ustawie sankcją nieuwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Sąd ma bowiem obowiązek rozpoznania prawidłowego pod względem formalnym wniosku w oparciu o te informacje i dokumenty, które są w jego posiadaniu. W zasadzie jedyną dopuszczalną sankcją za brak reakcji strony na wezwanie sądu jest niewzięcie pod uwagę żądanego dokumentu przy rozpatrywaniu wniosku, co przy istniejących wątpliwościach sądu może i najczęściej będzie skutkowało merytorycznym oddaleniem wniosku." (patrz: Bogusław Dauter, publ. artykuł Przegląd Podatkowy, 2007 r., nr 1 poz. 41, Prawo pomocy teza nr 4). Ponieważ skarżący dwukrotnie nie odebrał wezwania, a nadto w dniu 21 kwietnia 2008 r. wpłynęło pismo procesowe organu wskazujące na uwzględnienie skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zwrócił się do skarżącego pismem z dnia 4 lipca 2008 r., z zapytaniem czy wobec stanowiska organu podtrzymuje on swoja skargę, czy tez ja cofa, a także czy podtrzymuje swój wniosek o przyznanie prawa pomocy. Pismo Sądu z dnia 4 lipca 2008 r., było dwukrotnie awizowane i nie odebrane przez skarżącego. Dopiero kiedy wysłano je ponownie w dniu 23 września 2008 r., zostało w dniu 26 września 2008 r. odebrane przez skarżącego. Odpowiedział on na nie pismem z dnia 1 października 2008 r., wskazując w nim, że podtrzymuje swoja skargę oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżącemu przesłano pismem z dnia 6 października 2008 r., po raz trzeci wezwanie o przesłanie potwierdzonej kopii dekantacji PIT - 6 za rok 2007. Wezwanie to odebrał w dniu 14 października 2008 r. i w dniu 20 października 2008 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), złożył potwierdzony przez urząd skarbowy dokument. Działając w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz sądowy zważył, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Skarżący przesłał żądane przez referendarza dodatkowe informacje. Skarżący, wniósł o przyznanie prawa pomocy polegające na ustanowieniu adwokata z urzędu i zwolnieniu od kosztów sądowych, czyli stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a., o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przesłanki jakie powinna spełnić osoba fizyczna ubiegająca się o prawo pomocy w tym zakresie, zostały określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stanowiącym, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dokonując oceny wniosku R. R. referendarz uznał, że wykazany przez rodzinę wnioskodawcy miesięczny dochód wynoszący około 1200 zł, co daje 300 zł na jedną osobę, nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Do kwoty 1200 zł ujęto stypendium K. R., nie wpłynęła bowiem informacja skarżącego, aby dochód ten uległ zmianie. Fakt, że rodzina skarżącego okazjonalnie korzysta z pomocy jego babci, nie ma znaczącego wpływu na sytuację materialna rodziny skarżącego. Dochód 1200 zł miesięcznie ma bowiem pokryć rodzinie skarżącego wydatki na utrzymanie domu, musi też pokryć koszty bieżącego utrzymania, do których zaliczyć należy koszty ubrania, zakupu środków czystości, wyżywienia. Wydatki na bieżące utrzymanie w stosunku do wysokości uzyskiwanego dochodu, a także wykazanego majątku skłaniają do oceny, iż rodzina R. R. nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na pokrycie kosztów sądowych, a tym bardziej na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, nawet przy pomocy ze strony babci wynoszącej około 1000 zł rocznie. Referendarz sądowy miał wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego rodziny skarżących wskazali, oni bowiem, że zajmują się uprawą pieczarek. Tego rodzaju uprawy są natomiast uznawane za przedsięwzięcia wysoce dochodowe. Referendarz uznał jednak za wiarygodne oświadczenie skarżącego, w tym względzie, biorąc pod uwagę, iż został on pouczony w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, o podleganiu odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy, w myśl art. 233 § 1 Kodeksu karnego. Ponadto, wnioskodawca starał się wykazać swoją sytuację materialnej w sposób szczegółowy, przesyłając na wezwanie referendarza, żądane wyjaśnienia i dokumenty, w tym także przesłał potwierdzoną przez właściwy urząd, kopię deklaracji podatkowej, wykazującą niewielki roczny dochód z uprawy pieczarek. Porównując zatem wykazane przez skarżącego miesięczne wydatki w kwocie około 570 zł (50 zł energia elektryczna, 6 zł miesięcznie podatek rolny, 15 zł podatek od nieruchomości, 497 zł gaz), z kwotą dochodu, referendarz ocenił, że skarżący spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w całości, z uwagi na brak środków finansowych jego rodziny do opłacenia za niego kosztów postępowania. Jednocześnie należy w tym miejscu zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych nie ma mocy wstecznej, a zatem nie obejmuje już uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 200 (dwieście) zł (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 791/2006, System Informacji Prawnej Lex nr 234889), wniosek jest skuteczny od chwili jego wniesienia, nie obejmuje on natomiast zwolnienia od kosztów sądowych, do uiszczenia których strona obowiązana jest przed jego złożeniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., FZ 125/04, niepubl, i T. Woś (w):, Hanna Knysiak - Molczyk, Marta Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lewis - Nexis, Warszawa 2005, str. 627). Z tej przyczyny referendarz orzekł jak w punkcie 1 postanowienia. W tych okolicznościach sprawy referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.