II SA/Op 161/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. ustanowić skarżącemu radcę prawnego, 2. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W dniu 16 stycznia 2009 r. (data stempla pocztowego) wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wniosek J. P. o przyznanie prawa pomocy, poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten nie spełniał wymogów art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, był on przesłany na niepełnym formularzu. Wobec powyższego, referendarz sądowy przesłał skarżącemu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy i wezwał go do jego wypełnienia i odesłania tut. Sądowi w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego spowoduje skutki prawne określone w art. 257 P.p.s.a., tj. pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W tym samym piśmie wezwano skarżącego na podstawie art. 255 P.p.s.a., do wskazania następujących danych: 1. przedłożenia odcinka poświadczającego aktualną wysokość jego emerytury, 2. wskazanie jakie dochody osiągają osoby, które wskazał jako zamieszkujące wspólnie z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, to jest córka, zięć, dwoje wnuków, 3. wskazanie w jakim mieszkaniu zamieszkują osoby, które wskazał jako zamieszkujące wspólnie z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, to jest córka, zięć, dwoje wnuków, poprzez podanie jego powierzchni, tytułu prawnego, 4. wskazanie jakie wydatki są ponoszone przez rodzinę w związku z utrzymaniem miejsca zamieszkania (np. czynsz, podatek od nieruchomości, opłaty za media). Jednocześnie pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do powyższego wezwania w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Skarżący odebrał wezwania w dniu 26 stycznia 2009 r., w dniu 30 stycznia 2009 r. (data stempla pocztowego) przesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając wniosek J. P. wskazał, że wydany przez tut. Sąd w dniu 9 grudnia 2008 r. wyrok w jego sprawie go nie satysfakcjonuje i w związku z tym wnosi skargę kasacyjną, a nadto wskazał argumenty, które jego zdaniem upoważniają go do jej złożenia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach uczestnik wskazał, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką, zięciem i dwójką małoletnich wnuków. Wskazał, że zamieszkuje w mieszkaniu o powierzchni 16 m², oświadczył, że nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych ani oszczędności. Jedyny jego dochód stanowi emerytura w kwocie 1015 zł brutto, oprócz niego osiąga też dochód córka z pracy zawodowej w kwocie 2100 zł brutto. Mąż córki jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Skarżący wskazał, że rodzina ponosi następujące wydatki: kredyt w kwocie 364,10 zł miesięcznie, gaz 385, 48 zł, nieczystości 60 zł, energia elektryczna 146,09 zł, woda 180 zł, podatek od nieruchomości 160 zł, kredyt hipoteczny 40,893 zł. Wobec wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, referendarz sądowy wezwał go ponownie pismem z dnia 3 lutego 2009 r., do uzupełnienia złożonego wniosku, przez: przedłożenia odcinka lub zaświadczenia poświadczającego aktualną wysokość jego emerytury, przedłożenie aktualnego zaświadczenia z Urzędu Pracy, że W. G. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, wskazanie czy mieszkanie o powierzchni 16 m2 , stanowi powierzchnię mieszkalną, którą zajmuje tylko skarżacy, a jeśli tak to jaka jest wielkość całkowita mieszkania i kto ma i jaki tytuł prawny do niego, czy też wskazana wyżej powierzchnia stanowi mieszkanie całej rodziny, przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, należących do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wskazanie kto z dorosłych domowników i na jaki cel zaciągnął kredyt hipoteczny, oraz kto spłaca raty, poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów (np. kopia umowy o kredyt, wyciągi bankowe), oświadczenia czy skarżący i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, korzystają z świadczeń pomocy społecznej, a jeżeli tak to w jakiej wysokości. Pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do powyższego wezwania w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. J. P. złożył dodatkowe wyjaśnienia w piśmie z dnia 10 lutego 2009 r., dołączając do akt sprawy kserokopie dokumentów. W piśmie z dnia 10 lutego 2009 r., skarżący wyjaśnił, że mieszka z rodziną w domu o powierzchni 105 m 2, on sam zajmuje pokój o powierzchni 16m2. Dom jest własnością prywatną jego córki i zięcia, kredyt hipoteczny, pozostały obecnie do spłaty w kwocie 40893,37 zł, zaciągnęli oni właśnie na budowę domu. Miesięcznie zięć i córka spłacają ratę po 364,10 zł. Oświadczył, że nikt z domowników nie posiada kont i lokat dewizowych, ani nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. W załączeniu przesłał wyciąg ze swojego konta bankowego z dnia 15 stycznia 2009 r., wykazujący wysokość uzyskiwanej przez niego emerytury w kwocie 1015,11 zł netto, dokumenty potwierdzające kwotę kredytu hipotecznego spłacanego przez córkę i zięcia. Przesłał też decyzję Powiatowego Urzędu Pracy w G. z dnia 12 sierpnia 2008 r. o uznaniu jego zięcia W. G. za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Działając w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., referendarz sądowy zważył, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Skarżący przesłał w większości żądane przez referendarza dodatkowe informacje i dokumenty. Nie przesłał on jednakże aktualnego zaświadczenia potwierdzającego, że W. G. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie można bowiem za aktualną uznać decyzji w tym przedmiocie z dnia 12 sierpnia 2008 r., jest on bowiem wydana pół roku temu. Referendarz rozważał, czy ponownie, już po raz trzeci wzywać skarżącego o uzupełnienie o odpowiednie dokumenty potwierdzające fakty przedstawione przez niego we wniosku. Jednakże mając na uwadze względy ekonomii procesowej, po analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego odnośnie sytuacji materialnej skarżącego doszedł do przekonania, że daje mu on możliwość podjęcia decyzji w przedmiocie rozpoznania jego wniosku o prawo pomocy. Skarżący, wniósł o przyznanie prawa pomocy polegające na zwolnieniu od kosztów sądowych i ustanowieniu radcy prawnego z urzędu, czyli stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a., o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Prawo pomocy w tym zakresie przysługuje, gdy osoba ubiegająca się o pomoc wykaże, że nie jest w stanie jakichkolwiek kosztów postępowania, jak stanowi art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał istnienia wyżej wymienionej przesłanki przyznania prawa pomocy w całości, ma on bowiem stały dochód z tytułu emerytury w kwocie 1015,11 zł netto, a nie jak to wykazywał w formularzu wniosku w kwocie 1015,11 zł brutto. Zamieszkuje z córką, jej mężem, i małoletnimi wnukami. Córka osiąga dochód z pracy zawodowej w kwocie 2100 zł brutto, skarżący stwierdził, że zięć jest bezrobotny bez prawa do zasiłku, jednakże wezwany nie przedłożył aktualnego zaświadczenia w tym przedmiocie, a jedynie decyzję sprzed pół roku. Tym samym nie wykazał, że rzeczywiści aktualnie zięć jest bezrobotny i nie osiąga żadnych dochodów. Ponadto zgodnie z przyjętym orzecznictwem sądowym "Właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości trudno uznać za osobę ubogą" (patrz: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2005 r., III SA/Wa 1483/04, publ. tylko teza Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna Wydawnicza a Wolters Kluwer businnes, Warszawa 2007, s. 446). Nie można zatem uznać mieszkających razem z skarżącym członków jego rodziny za osoby ubogie, nie zmienia tego fakt, iż w dalszym ciągu spłacają kredyt hipoteczny za budowę domu. Za takim stanowiskiem referendarza przemawia wyrażony także w aktualnym orzecznictwie sądowym pogląd: "Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych, nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi" (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2005 r., III SA/Wa 105/05, publ. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna Wydawnicza a Wolters Kluwer businnes, Warszawa 2007, s. 445). Koszty postępowania sądowego będące należnościami publicznoprawnymi, mają zatem pierwszeństwo przed spłatą kredytów. Ponadto z przedłożonych przez skarżącego dokumentów nie wynika, aby to jego obciążał zaciągnięty przez państwa G. kredyt. Skarżący wykazał, poza kredytem inne należności tytułu utrzymania mieszkania ponoszone przez członków jego rodziny, są to wydatki za gaz 385,48 zł nieczystości 60 zł, energię elektryczną 146,09 zł, podatek od nieruchomości – skarżący wskazał, że wynosi on 160 zł, referendarz mając orientując się w stawkach podatków od nieruchomości, przyjął, że kwota ta jest przedstawiona w ujęciu rocznym. Referendarz przyjmując, że skarżący jako osoba zamieszkująca wspólnie z rodziną partycypuje w kosztach utrzymania wspólnego domu, uznał, że jako jedna z trzech osób dorosłych może ponosić je w jednej trzeciej. Policzył zatem, że obciążające go z tego tytułu wydatki miesięczne, czyli 128,49 zł za gaz, 20 zł wywóz nieczystości, 48,69 zł energia elektryczna, 60 zł woda, 4,44 zł podatek od nieruchomości. Łącznie zatem miesięcznie skarżący wydaje według przyjętych obliczeń 261,62 zł. Kwota to odjęta od jego emerytury pozostawia mu na życie sumę 753 zł miesięcznie. W ocenie referendarza sądowego kwota ta zezwala na poniesienie w pewnym zakresie kosztów postępowania sądowego przez skarżącego i uznał, że spełnia on warunki przyznania prawa pomocy w części, a nie jak wnosił w całości. Przesłanki jakie powinna spełnić osoba fizyczna ubiegająca się o prawo pomocy w tym zakresie, zostały określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., stanowiącym, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy przy tym rozumieć, jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 424/04, niepublikowane). Referendarz przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy winien kierować się nie tylko literalną treścią przepisów prawa w tym zakresie, ale też zasadami logiki, posiadaną wiedzą oraz doświadczeniem życiowym. Kierując się więc tym wskazaniami, uznał, że kwota 753 zł jaką dysponuje na życie skarżący w odniesieniu do wysokości przeciętnych wynagrodzeń ustalanych przez pełnomocników z wyboru, nie jest kwotą pozwalającą bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny, ponieść pełne koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Postanowił zatem o przyznaniu mu prawa pomocy w tym zakresie. Natomiast uznał, że kwota ta pozwala mu na choćby częściowe poniesienie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny, z tej przyczyny odmówił przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych. W tych okolicznościach sprawy referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.