II SA/Op 165/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego M. C. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 listopada 2012 r., nr [...], w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie zasiłku stałego, postanawia: 1) przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na rzecz radcy prawnego M. C. koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu R. S., obejmujące opłatę za czynności radcy prawnego w kwocie 295,20 złotych (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zawierającej podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) oraz zwrot niezbędnych, udokumentowanych wydatków radcy prawnego w kwocie 11,40 zł (słownie: jedenaście złotych czterdzieści groszy), 2) oddalić wniosek w pozostałym zakresie. R. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 listopada 2012 r., nr [...], w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie zasiłku stałego, poprosił w niej o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2013 r., referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocowe wnioskowanym zakresie. Dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w Opolu w piśmie z dnia 21 maja 2013 r., poinformował, że pełnomocnikiem dla skarżącego został wyznaczony radca prawny M. C., prowadzący praktykę zawodową w [...]. Pełnomocnik z urzędu złożył do Sądu w dniu 31 maja 2013 r. (data stempla pocztowego), pismo procesowe z tego samego dnia (k. 25 akt sądowych), zawierające wniosek o sporządzenie kserokopii akt administracyjnych i sądowych sprawy. Pełnomocnikowi doręczono kopie dokumentów z akt sądowych, odmówiono natomiast wydania kserokopii dokumentów z akt administracyjnych sprawy. W piśmie procesowym, datowanym na 16 lipca 2013 r. (k. 36 akt sądowych), pełnomocnik skarżącego zajął merytoryczne stanowisko odnośnie sprawy, a w jego pkt 3 zawarł wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych, a także poniesionych, a nie zwróconych wydatków pełnomocnika, według załączonego spisu kosztów, powiększonych o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych, wraz z podatkiem od towarów i usług. W spisie kosztów, wymienił 2 pozycje, koszty korespondencji na sumę 15,20 zł obejmujące znaczki na 4 przesyłki po 3,80 zł, koszty fotokopii i wydruku akt na sumę 42 zł, gdzie wskazał iż koszt skopiowania strony wynosił 1 zł. Pełnomocnik wziął także udział w rozprawie w dniu 1 sierpnia 2013 r., na której odroczono termin ogłoszenia orzeczenia w sprawie na dzień 8 sierpnia 2013 r. Po rozprawie złożył pismo z dnia 2 sierpnia 2013 r., zatytułowane jako "Pismo procesowe skarżącego" (k. 51 akt sądowych), w którym oświadczył, iż przesyła w uzupełnieniu spis kosztów w sprawie i wnosi o ich uwzględnienie we wskazanych w załączeniu kwotach, jako niezwróconych pełnomocnikowi wydatków, po powiększeniu o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych, wraz z podatkiem od towarów i usług. Spis kosztów wskazywał wydatki: 5 x 3,80 zł koszt znaczków pocztowych na korespondencję, łącznie 19 zł, koszty fotokopii akt i ich wydruku 42 zł, koszty dojazdu z kancelarii na rozprawę i powrót samochodem powyżej 900 m3 na odległość 41,6 km, łącznie 34,25 zł, koszty rozmów telefonicznych 50 zł. Pełnomocnik wskazał, że łącznie suma wydatków wyniosła 145,27 zł, do niej doliczył zaliczkę na podatek dochodowy według stawki 19 %, w kwocie, według niego 29,31 zł, co według niego dało sumę 174,13 zł. Należy w tym miejscu informacyjnie zauważyć, że 19 % z kwoty 145,27 zł, wynosi 27,60 zł. Pełnomocnik był też na ogłoszeniu wyroku w dniu 8 sierpnia 2013 r., a w dniu 9 sierpnia 2013 r. (data stempla pocztowego), złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie. Doręczenie wyroku nastąpiło w dniu 28 sierpnia 2013 r., a w dniu 2 września 2013 r. (data stempla pocztowego), pełnomocnik złożył pismo procesowe zatytułowane "Informacja w sprawie kasacji", gdzie wskazał, że skarżący po zapoznaniu się z uzasadnieniem wyroku, postanowił, że nie będzie od niego wnosił skargi kasacyjnej. Pełnomocnik oświadczył też, że podtrzymuje wniosek o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w tym wydatków poniesionych przez niego, według spisu przy piśmie z dnia 2 sierpnia 2013 r., powiększonych o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych, a następnie wszystko powiększone o podatek od towarów i usług. Wyznaczony z urzędu radca prawny ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz do zwrotu niezbędnych wydatków na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, ponoszone przez Skarb Państwa, obejmują zgodnie z § 15 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490), zwanego dalej rozporządzeniem, opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 i 4 rozporządzenia oraz niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego. Zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia – stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji za udział w innej sprawie, niż te, w których zaskarżona jest należność pieniężna (lit. a) i w sprawie skarg na decyzję i postanowienia Urzędu Patentowego (lit. b), wynoszą 240 zł. Stosownie natomiast do wyżej wskazanego § 15 pkt 1 rozporządzenia, koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie mogą obejmować opłaty wyższej niż 150 % stawek minimalnych. Przy przyznawaniu zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia, opłaty za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa procesowego, bierze się pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. W niniejszej sprawie referendarz sądowy rozstrzygając o kosztach uznał, że słuszne jest przyznanie wynagrodzenia w stawce minimalnej, co uzasadnia rodzaj i stopień zawiłości sprawy. Przychodzi w tym miejscu zauważyć, że wynagrodzenie przyznaje się za pomoc faktycznie udzieloną stronie, a zatem należy ocenić, czy pełnomocnik podjął czynności stanowiące taką pomoc. Pełnomocnik z urzędu, sporządził pismo z dnia 16 lipca 2013 r. uzupełniające skargę i brał udział w rozprawie przed sądem I instancji, a następnie po zapoznaniu się z pisemnym uzasadnieniem wyroku, uzgodnił ze skarżącym stanowisko, że strona skarżąca nie będzie wnosić od niego skargi kasacyjnej. Podjął więc czynności mające na celu ułatwienie rozstrzygnięcia i wyjaśnienia sprawy, ale ich zakres i rodzaj nie stwarza w ocenie Sądu przesłanek do podwyższenia wynagrodzenia ponad minimalne. Zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia, sąd podwyższa opłatę za udzielenie pomocy prawnej z urzędu o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach, która obecnie wynosi 23 %. Wynagrodzenie wynoszące netto 240 zł, podwyższono zatem o stawkę podatku od towarów i usług, czyli o kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Referendarz sądowy nie przyznał natomiast pełnomocnikowi z urzędu, wszystkich wnioskowanych przez niego do zwrotu wydatków w łącznej kwocie 145,27 zł, a uznał za zasadny jedynie zwrot kwoty 11,40 zł. Na kwotę tę składają się koszty trzech przesyłek listowych, opłaconych w znakach opłaty pocztowej po 3,80 zł każda. Przesyłki te zawierały: pierwsza - pismo procesowe skarżącego z dnia 16 lipca 2013 r., stanowiące uzupełnienie skargi, druga - wniosek z dnia 8 sierpnia 2013 r. o uzasadnienie wyroku i jego doręczenie, trzecia - z dnia 2 września 2013 r., informację że strona skarżąca nie będzie wnosić skargi kasacyjnej. Wydatki poniesione na te przesyłki, spełniają w ocenie referendarza sądowego, kryteria niezbędności i dokumentowania ich poniesienia. Brak jest, zdaniem referendarza, w przepisach definicji legalnej "niezbędnych wydatków", ale wydaje się, że są to wydatki związane z czynnościami, za które należy się pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie. Stanowisko to wymaga wyjaśnienia, jak bowiem powiedziano w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 30/12, internetowa baza orzeczeń https://cbois.nsa.gov.pl/cbois, w § 15 rozporządzenia ustawodawca wskazał, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych oraz niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego. Definicja "niezbędnych kosztów postępowania" w sytuacji, gdy strona występuje osobiście lub jest reprezentowana przez nieprofesjonalnego pełnomocnika, a także gdy w jej imieniu występuje pełnomocnik będący radcą prawnym, została przedstawiona w art. 205 § 1 i 2 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 art. 205 P.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez radcę prawnego, zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. NSA ocenił, że powyższa regulacja ma charakter wyczerpujący, a zatem przedstawiony katalog kosztów niezbędnych nie może być rozszerzany na wydatki inne, w tym drobne i zwykle występujące przy okazji procesu sądowego." Jednocześnie w piśmiennictwie (por. Stefan Babiarz, Bogusław Dauter, Małgorzata Niezgódka – Medek, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Wyd. 1, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2007, s. 310 – 311.), wskazano odnośnie art. 205 P.p.s.a., iż jest przykładem niedoskonałości legislacyjnej i świadczy o tym, że wszelkiego rodzaju automatyzm w dokonywanej ocenie niezbędności kosztów jest niedopuszczalny. W opracowaniu tym, wskazano także, że w pierwszej kolejności sąd jest zobowiązany do stwierdzić, czy czynność, której koszty dotyczą, mieści się w pojęciu celowości dochodzenia praw. Kwestia zbędności, czy niezbędności kosztów staje się zatem aktualna dopiero w sytuacji, gdy sąd dojdzie do wniosku, że koszty strony wiążą się z celowymi czynnościami procesowymi. Może się także zdarzyć, że czynność była celowa, ale koszty z nią związane zupełnie lub częściowo zbędne. Jako przykład podano, że umocowanie pełnomocnika jest czynnością celową, a kserowanie przez niego całych akt jest czynnością zbędną. Nie można nie odnotować, że regulacja w art. 205 § 2 P.p.s.a. dotyczy pełnomocników z wyboru i jedynie pomocniczo jest stosowana do pełnomocników z urzędu. Referendarz sądowy nie przyjął zatem za wiążący go, poglądu NSA z postanowienia z dnia 13 marca 2012 r., uznając, że ocena niezbędności wydatków pełnomocnika, a w konsekwencji ich zwrot, powinna być każdorazowo indywidualna w odniesieniu do okoliczności konkretnej sprawy. Oceniając zatem niezbędność i udokumentowanie wydatków pełnomocnika, referendarz sadowy oddalił wniosek o zwrot przedstawionych przez niego w spisie wydatków w łącznej 133,87 zł.. Pełnomocnik bowiem poniesienia kwoty wydatków 126,27 zł na którą składają się wydatki na kserokopie dokumentów z akt administracyjnych (42 zł), koszty rozmów telefonicznych (50 zł) oraz koszty dojazdów do Sądu (34,27 zł), w żaden sposób nie dokumentował np. poprzez przedłożenie rachunków. Odnośnie wydatków na koszty dojazdu do Sądu, niewątpliwie pełnomocnik stawiał się w Sądzie w związku ze sprawą, ale nie podał na jakiej trasie odbywał podróż w tym celu. Mając natomiast na uwadze, że pełnomocnik prowadzi praktykę zawodową w [...], trudno jest stwierdzić, czy wydatki w kwocie 34,27 zł, które przedstawia na dojazdy do sądu w Opolu, stanowiły w całości wydatki niezbędnie wiążące się ze sprawą. Co do kwoty wydatków 7,60 zł za dwie przesyłki do tut. Sądu, są one udokumentowane znakami opłaty sądowej, ale w ocenie referendarza sądowego nie stanowią one wydatków niezbędnych. Jedna z przesyłek dotyczy wniosku pełnomocnika z dnia 31 maja 2013 r. o wydanie kserokopii dokumentów z akt administracyjnych i sądowych, druga z dnia 2 sierpnia 2013 r., stanowi jedynie wniosek pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Nie można w ocenie referendarza sądowego uznać, że złożenie powyższych pism miało na celu przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto według referendarza sądowego wydatki wynikające ze sposobu pracy, jaki pełnomocnik uznaje za najbardziej dogodny dla siebie w związku z przygotowaniem się do prowadzenia sprawy np. kserowanie całych akt, nie są wydatkami niezbędnymi, o których mowa w rozporządzeniu. Takie stanowisko referendarza sądowego jest zbieżne z poglądem wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w postanowieniu z dnia 13 września 2013 r., sygn. akt III SO/Kr 14/13, dostępne Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres strony https://cbois.nsa.gov.pl/cbois oraz w powoływanym już piśmiennictwie (por. Stefan Babiarz, Bogusław Dauter, Małgorzata Niezgódka – Medek, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Wyd. 1, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2007, s. 310 – 311). Ponadto w piśmiennictwie stwierdzono, że "Drugą grupę kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu (poza opłatą, stanowiącą w istocie wynagrodzenie – przypomnienie referendarza sądowego), stanowią niezbędne udokumentowane wydatki. Pełnomocnik w takim przypadku musi wykazać, że określony wydatek, np. koszt przejazdu, był niezbędny oraz okazać dowód jego poniesienia." (por. Stefan Babiarz, Bogusław Dauter, Małgorzata Niezgódka – Medek, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Wyd. 1, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2007, s. 314) Nieuzasadnione jest też żądanie dodania przez pełnomocnika kwoty podatku od towarów i usług do wydatków, kwota VAT jest bowiem naliczana przy dokonywaniu obrotu towarami lub usługami, czyli generalnie przy ich sprzedaży. Pełnomocnik natomiast nie świadczy sprzedaży wydatków, wydatki te nie są też podawane w kwocie netto, gdyż zawierają już należny podatek, naliczony w momencie ich sprzedaży przez właściwe jednostki. Nie można także uwzględnić żądania pełnomocnika doliczenia do jego wydatków zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, brak jest bowiem podstawy prawnej do takiego działania zarówno w przepisach podatkowych, jak i w ww. rozporządzeniu, odnośnie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. W związku z powyższym na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 8 P.p.s.a. w związku z art. 250 P.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 i 14 ust. 2 pkt 1 lit. c oraz § 15 rozporządzenia, orzeczono, jak w sentencji.