II SA/Op 167/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spr. po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 30 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Op 167/18 w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 1 lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 30 maja 2018 r. w ten sposób, że zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z dnia 30 maja 2018 r., starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił przyznania prawa pomocy R. G., w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 1 lutego 2018 r., nr [...], w przedmiocie wymeldowania. Opisane orzeczenie zostało wydane na skutek wniosku R. G., który zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe samotnie, nie posiada żadnego majątku, oszczędności, ani żadnego rachunku bankowego. Posiada wierzytelność w postaci pożyczki udzielonej w dniu 9 listopada 2009 r. siostrzeńcowi na zakup mieszkania. Wynosi ona 100.000 zł, jej okres spłaty to 35 lat, termin spłaty wyznaczono na 16 listopada 2044 r., spłata nastąpi bez naliczania odsetek. Skarżący obecnie, począwszy od grudnia 2009 r., mieszka w mieszkaniu siostrzeńca, na które udzielił mu pożyczki. Całkowity koszt zakupu tego lokalu wynosi 180.000 zł. Z uwagi na brak dochodu skarżącego - od czerwca 2014 r. do stycznia 2015 r. - właściciel mieszkania, nie pobiera od niego czynszu najmu. Czynsz za mieszkanie wynosi 371,12 zł miesięcznie, opłata za energię elektryczną 48,72 zł, Internet 40 zł, leki na choroby przewlekłe 270 zł, rehabilitacja (turnusy i zabiegi) 70 zł miesięcznie, Internet 40 zł miesięcznie, nie płaci obecnie alimentów na żonę w kwocie 350 zł miesięcznie, z uwagi na brak środków finansowych, 350 zł miesięcznie, wydatki na żywność 300 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że łącznie miesięczne wydatki wynoszą 1.099,84 zł. Podał, że obecnie nie osiąga żadnych dochodów, utrzymuje się z zasiłków z pomocy społecznej, z przesłanego zaświadczenia o ich wysokości z dnia 12 marca 2018 r., wynika, że od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 28 lutego 2018 r. skarżący otrzymał zasiłek okresowy po 210,80 zł miesięcznie oraz w styczniu i lutym 2018 r. zasiłki celowe, w łącznej wysokości po 310 zł miesięcznie. Skarżący przesłał także do akt sprawy zaświadczenie z dnia 1 lutego 2018 r. o zarejestrowaniu się, jako osoba bezrobotna od dnia 20 czerwca 2014 r., bez prawa do zasiłku od 20 czerwca 2015 r.; zaświadczenie o braku dochodu za rok 2017 z Urzędu Skarbowego w [...]; orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 14 grudnia 2016 r., zaliczającego go do stopnia [...] (wydane okresowo do dnia 31 grudnia 2020 r.), z którego wynika, że skarżący może wykonywać pracę w warunkach chronionych, wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych, zaopatrzenia w przedmioty [...]. Działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) - zwanej dalej: "P.p.s.a.", referendarz wezwał skarżącego w dniu 26 kwietnia 2018 r. do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni, przez złożenie dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, tj. wykazania z jakich źródeł pokrywa wydatki, określone na łączną miesięczną kwotę 1099,84 zł, w sytuacji gdy wykazuje, że jego jedyne dochody są z pomocy społecznej i wynoszą od 520, 80 zł (styczeń 2018 r.) do 460 zł (luty 2018 r.); wyjaśnienia czy stwierdzenie, że skarżący nie płaci aktualnie czynszu najmu oznacza, iż nie płaci czynszu za mieszkanie wykazanego w kwocie 371,12 zł, czy też, że nie płaci jakiejś dodatkowej opłaty za najem mieszkania. Zobowiązano także skarżącego do udokumentowania ponoszonych wydatków na czynsz, energię elektryczną, Internet, leki, turnus rehabilitacyjny, a także do przesłania kopii umowy pożyczki udzielnej przez niego siostrzeńcowi w kwocie 100.000 zł w celu potwierdzenia przedstawionych warunków spłaty tej wierzytelności. Przesyłając wezwanie, pouczono jednocześnie skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, a także, że na jego prośbę wskazany termin może ulec przedłużeniu. Wezwanie powyższe uznano za skutecznie doręczone skarżącemu w trybie art. 73 P.p.s.a., w dniu 11 maja 2018 r., a zatem wyznaczony 7-dniowy termin na udzielenie odpowiedzi upływał w dniu 18 maja 2018 r. Brak odpowiedzi oraz nie nadesłanie żądanych wyjaśnień i dokumentów był podstawą odmowy przyznania prawa pomocy skarżącemu. Postanowieniem z dnia 30 maja 2018 r. o starszy referendarz sądowy orzekł o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko referendarz podniósł, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. określającego przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, wnioskujący zobowiązany jest wykazać swoje prawo do pomocy. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Wskazując na przepis art. 255 P.p.s.a. referendarz dowodził, że skarżący był zobligowany do złożenia wskazanych w wezwaniu z dnia 26 kwietnia 2018 r. dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zdaniem referendarza, skoro skarżący – pomimo skutecznego doręczenia wezwania do uzupełnienia wniosku – nie dokonał żądanych czynności, to tym samym nie wykazał swego prawa do pomocy sądowej. W ocenie referendarza, zabrakło bowiem dokumentów oraz wyjaśnień pozwalających ustalić sytuację materialną i finansową skarżącego, w celu dokonania oceny, czy spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, np. chociażby przez zwolnienie z już wymaganej opłaty sądowej. Odpis powołanego postanowienia z dnia 30 maja 2018 r. został doręczony osobiście skarżącemu w dniu 12 czerwca 2018 r., co obrazuje pocztowe zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki (por.: k-32 akt sądowych). Pismem procesowym z dnia 14 czerwca 2018 r., złożonym bezpośrednio w tut. Sądzie w dniu 15 czerwca 2018 r. (por. data stempla), skarżący złożył sprzeciw od zapadłego postanowienia referendarza sądowego i wniósł o uchylenie ww. opisanego rozstrzygnięcia. Złożył także wniosek o przywrócenie terminu do przedłożenia żądanych wyjaśnień i dokumentów, wskazując na okoliczność przebywania w dniach od 19 kwietnia 2018 r. do dnia 31 maja 2018 r. na leczeniu w szpitalu, na poparcie czego przedstawił zaświadczenie lekarskie. Dodatkowo, skarżący odnosząc się do wezwania o uzupełnienie braków wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że jego wydatki miesięczne na łączną kwotę 1.099,84 zł są ponoszone poza wsparciem z MOPR w części, przez najbliższych (rodzinę) w postaci wnoszenia comiesięcznych opłat za eksploatację wynajmowanego mieszkania (w kwocie 459,84 zł). Natomiast dodatek mieszkaniowy przelewany jest właścicielowi mieszkania, który wpłaca go na rachunek zarządcy. Skarżący wyjaśnił, że umowę udzielonej bratankowi pożyczki sporządzono w formie ustnej, a fakt zawarcia umowy potwierdza deklaracja podatkowa z 2009 r., załączona do akt. Zgodnie z jej treścią spłata pożyczki nastąpi jednorazowo w 2044 r., czyli bez miesięcznych rat. Na poparcie podniesionych okoliczności skarżący do akt sprawy dołączył kopie przelewów, faktur, umowy najmu mieszkania, deklaracji podatkowej, decyzje wydane przez organy pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) - zwanej nadal jako: "P.p.s.a.", od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od tego rodzaju postanowienia sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka zatem jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a przepis art. 260 § 2 P.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 P.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Odpis postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, został doręczony w niniejszej sprawie skarżącemu w dniu 12 czerwca 2018 r., a sprzeciw został wniesiony w dniu 15 czerwca 2018 r. Tym samym zachowany został ustawowo wskazany termin siedmiu dni dla skutecznego wniesienia sprzeciwu od zaskarżonego postanowienia. Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a. właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Z podanych względów, Sąd podziela stanowisko referendarza wyrażone w kwestionowanym postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do uiszczenia których zobowiązana jest w postępowaniu sądowym. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa natomiast na stronie, a ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy z kolei do oceniającego wniosek (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05 oraz z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Sąd akceptuje również pogląd, że oceniający wniosek o przyznanie prawa pomocy (sąd, referendarz sądowy) nie jest przy tym zobowiązany do przeprowadzenia jakiegokolwiek dochodzenia w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W świetle powyższego, w stanie faktycznym na dzień wydawania zaskarżonego postanowienia, za zasadne uznać należało rozstrzygnięcie referendarza z dnia 30 maja 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. W chwili orzekania referendarz sądowy nie dysponował odpowiednim materiałem dowodowym pozwalającym na zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Uprawnione było zatem najpierw wezwanie skarżącego do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie stosownej dokumentacji i złożenie wyjaśnień. Skoro natomiast do żądanej czynności uzupełnienia wniosku nie doszło - pomimo skutecznego wezwania w tym zakresie, to prawidłowym następstwem tego zaniechania strony było wydanie rozstrzygnięcia o odmowie przyznania prawa pomocy. Pomimo powyższych ustaleń, należało jednak zmienić zaskarżone postanowienie z dnia 30 maja 2018 r., gdyż po uzupełnieniu materiału dowodowego w trybie art. 255 P.p.s.a. wraz ze złożonym sprzeciwem, okazało się, że skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków pieniężnych niezbędnych do uiszczenia wymaganych kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. Zauważyć bowiem należy, że w trwającym postępowaniu sądowym skarżący jest zobowiązany do poniesienia wpisu od skargi w wysokości 100 zł (podstawa prawna: § 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., Nr 221 poz. 2193, z późn. zm), a także w przypadku oddalenia skargi i podjęciu decyzji przez skarżącego o dalszym procedowaniu – także opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192 z późn. zm.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (§ 3 wyżej powołanego rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zaprezentowana ocena sytuacji materialnej skarżącego została podyktowana okolicznością, że utrzymuje się on jedynie z zasiłków z pomocy spolecznej i dodatku mieszkaniowego, który jest przekazywany na konto zarządcy lokalu mieszkalnego. Średniomiesięczne dochody skarżącego z podanych źródeł kształtują się na poziomie ok. 423 zł, co potwierdza także decyzja z dnia 6 czerwca 2018 r. o przyznaniu zasiłku celowego na zakup leków. Podane wyżej kryterium dochodowe stanowiło właśnie podstawę wydania ww. decyzji, na mocy której przyznano skarżącemu zasiłek celowy w postaci środków finansowych w wysokości 111 zł, na zakup leków. Ponadto, z wyjaśnień skarżącego popartych stosowną dokumentacją wynika, że wspiera go rodzina w formie opłacania mediów za lokal, w którym zamieszkuje. Ostatnio wymieniony wyjaśnił także, że nie czerpie korzyści z udzielonej swojemu bratankowi w 2009 r. pożyczki w wysokości 100.000 zł na zakup mieszkania, w którym nota bene zamieszkuje. Z deklaracji podatkowej wynika bowiem, że pożyczka została udzielona na okres 35 lat bez odsetek, z terminem spłaty w dniu 16 listopada 2044 r., a w umowie pożyczki nie określono innych zobowiązań (w tym odsetek). Świadczy to, że skarżący nie czerpie obecnie żadnych profitów z udzielonej pożyczki, w tym np. comiesięcznych rat z tytułu jej spłaty. Dodatkowo, z przedłożonego aneksu z dnia 1 stycznia 2015 r. do umowy najmu lokalu mieszkalnego wynika, że został zawieszony bezterminowo obowiązek uiszczania przez skarżącego na rzecz swojego bratanka (właściciela mieszkania, w którym skarżący zamieszkuje) należności z tytułu wynajmowanego lokalu, a powstałe z tego tytułu zadłużenie zalicza się na poczet spłaty zaciągniętej pożyczki. W ocenie Sądu, podane okoliczności uwiarygodniają twierdzenie skarżącego o braku środków do uiszczenia kosztów sądowych w sprawie. Tym samym Sąd uznał, że skarżący spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., dające podstawę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli żądanym przez skarżącego. Wykazał on bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wobec powyższego, Sąd działając na zasadzie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.