II SA/Op 170/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Ciąglewicz – spr. Sędziowie Sędzia WSA Daria Sachanbińska Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant st. sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie akt stanu cywilnego oddala skargę. Uzasadnienie. Wnioskiem z dnia 10 stycznia 2006 r., skierowanym do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w W., H. K. zwrócił się z prośbą o ustalenie pisowni jego imienia i nazwiska, w ten sposób, aby imię dotychczasowe "[...]" brzmiało "H", a nazwisko dotychczasowe "[...]", brzmiało "K.". Decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w W., ustalił pisownię i brzmienie nazwiska [...] [...], urodzonego 21 września 1937 r. w W., syna A. i F. – rodowe T., zamieszkałego w miejscowości W., przy ul. [...], na nazwisko "K.". Jako podstawę prawną decyzji organ przyjął art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. z 1963 r. Nr 59, poz. 328 ze zm.). Na zasadzie art. 107 § 4 i art. 130 § 4 K.p.a. nie uzasadnił decyzji. Kolejną decyzją z dnia [...], o nr [...], Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w W. ustalił również pisownię i brzmienie imienia wnioskodawcy jako "H.". Decyzja wydana została na podstawie art. 10 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U z 1963 r. Nr 59, poz. 328 ze zm.). Także tej decyzji nie uzasadnił, jako zgodnej z żądaniem strony. W odwołaniu wnioskodawca zarzucił zaskarżonym decyzjom naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a., art. 2 ust. 2 pkt 2, art. 10 ust. 1 zd. 2 oraz ust.2 i 3 ustawy o zmianie imion i nazwisk, jak również § 1 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000 r. w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich wymiany, zwrotu lub utraty (Dz. U. Nr 112, poz. 1182). Jednocześnie odwołujący się wniósł o rozszerzenie postępowania o ustalenie pisowni i brzmienia imion jego rodziców oraz uchylenie zaskarżonych decyzji i orzeczenie, że ustala się pisownię i brzmienie imion i nazwiska skarżącego, jak również imion jego rodziców, w sposób następujący: H. K. syn [...] i [...]. Jego zdaniem, nie ma żadnych wątpliwości, iż imiona jego rodziców to : [...] i [...]. Takie imiona istnieją bowiem we wszystkich dokumentach skarżącego (osobistych, własnościowych, podatkowych, bankowych, sądowych) poczynając od lat powojennych. Jakakolwiek ich zmiana jest natomiast sprzeczna z jego słusznym interesem. W chwili obecnej, jego słuszny interes jest zagrożony, ponieważ nie może on dokonać wymiany dowodu osobistego na dokument, który byłby zgodny z danymi osobowymi zamieszczonymi w dowodzie osobistym wystawionym w roku 1977 przez Naczelnika Gminy [...]. Z wyjaśnień jakie uzyskał w urzędzie wynika, iż na przeszkodzie w wystawieniu takiego dowodu stoi § 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2001 r. w sprawie wzoru dowodu osobistego (...). Zgodnie z wyjaśnieniami urzędników przepis ten nakazuje bowiem wymienić dowód zgodnie ze sporządzonym w roku 1937 niemieckim aktem urodzenia. Odwołujący się podniósł, iż przedstawiona przez urzędników argumentacja jest nadużyciem prawa. Zaznaczył, iż powołany przepis jest jedynie przepisem wykonawczym do ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Jako taki, ma on jedynie charakter instrukcyjny. Oświadczył, iż chce uzyskać jedynie zalegalizowania uwidocznionego w dokumentach od kilkudziesięciu lat stanu faktycznego. Wyjaśnił, iż rozbieżności w kwestii imion jego rodziców zaistniały w związku z dowolnością i brakiem kontroli przy stosowaniu przez urzędy Zarządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 kwietnia 1952 r. w sprawie pisowni nazwisk i imion w dowodach osobistych i zaświadczeniach tożsamości oraz zmienionych ustawą z dnia 14 lipca 1961 r. przepisów dekretu o dowodach osobistych (Dz. U. Nr 33, poz. 163). Zdaniem H. K. spór w niniejszej kwestii byłby bezprzedmiotowy, gdyby zgodnie ze wskazanymi przepisami Urząd Stanu Cywilnego uwidocznił odpowiednią wzmiankę o zmianie pisowni imion i nazwisk w jego akcie urodzenia. Odwołujący się zaproponował, aby rzeczonej wzmianki dokonać obecnie. Zarzucając organowi naruszenie art. 7 K.p.a. stwierdził ponadto, iż gdyby organ podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, to z pewnością mógłby ustalić kiedy i kto dostosował pisownię imion i nazwiska skarżącego oraz jego rodziców. Zaznaczył przy tym, iż adnotacja o dokonanej zmianie pisowni imion i nazwiska rodziców znajduje się na zupełnym odpisie z ich aktu małżeństwa. Naniesiona jednak została dopiero po 10 latach od chwili dokonania zmiany pisowni. Odwołujący się zwrócił również uwagę, iż bratu jego wydany został dowód osobisty z polską pisownią danych osobowych. Zwracając uwagę, iż sprawa będąca przedmiotem sporu nie jest odosobniona odwołujący się spostrzegł, że z uwagi na specyfikę demograficzną i narodowościową ziem [...], do spraw, których przedmiotem jest pisownia oraz brzmienie imion i nazwisk, należy podchodzić ze szczególną ostrożnością i rozpatrywać je bardzo wnikliwie. Decyzją z dnia [...], nr [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy obie zaskarżone decyzje. Organ wskazał, iż Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego uwzględnił w całości żądanie strony. Wnioskodawca w postępowaniu przed organem I instancji ograniczył zakres żądania do ustalenia pisowni swego imienia i nazwiska. Odnosząc się do wniosku odwołującego, dokonania zmiany pisowni danych osobowych rodziców, organ odwoławczy zaznaczył, iż zakres rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy, wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu I instancji. Wyjaśnił także, iż zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk, zmiana imienia lub nazwiska obywatela polskiego może nastąpić na jego wniosek na zasadach określonych przez przepisy ustawy. Żądania osób, które domagają się aby dane osobowe rodziców były zapisane w inny sposób, niż zostało to uwidocznione w treści aktu, są zatem bezpodstawne i sprzeczne z prawem. Dlatego też niemożliwe jest ustalenie pisowni danych osobowych rodziców skarżącego na podstawie ustawy o zmianie imion i nazwisk, bez względu na to czy żyją oni, czy też nie. Organ II instancji uznał, iż organ orzekający nie ma prawa, ani z urzędu, ani na wniosek, dokonać w aktach stanu cywilnego zmian imion i nazwisk, z powołaniem się na przepisy ustawy o zmianie imion i nazwisk. Wskazał przy tym, iż ustawa ta samodzielnie i wyczerpująco reguluje przesłanki zmiany imion i nazwisk, nie odsyłając w tym względzie, do przepisów rządzących rejestracją stanu faktycznego. Dokonując oceny działań organu I instancji organ odwoławczy stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły uchybienia formalnoprawne, a organ prawidłowo zastosował ustawę stanowiącą podstawę rozstrzygnięcia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu H. K. zarzucił błędną interpretację przepisów ustawy o zmianie imion i nazwisk, w szczególności art. 2 i art. 10, przepisów w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000 r. w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich wymiany, zwrotu lub utraty (§ 1 ust.5) oraz przepisów ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego (art. 21). Jako naruszenie prawa ocenił niezastosowanie art. 21 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego oraz art. 10 ustawy o zmianie imion i nazwisk. Podniósł ponadto zarzut naruszenia przez organy art. 7 K.p.a., poprzez tolerowanie dwoistości w istotnych zapisach w aktach stanu cywilnego, polegające na zaniechaniu dokonania we właściwych aktach stanu cywilnego wzmianki dodatkowej, które to zaniechanie jest sprzeczne z interesem społecznym i słusznym interesem obywateli. Jednocześnie H. K. wniósł o orzeczenie ustalenia pisowni i brzmienia imion jego rodziców na: [...] i [...] oraz o nakazanie dokonania wzmianki dodatkowej o ustalonej treści w aktach stanu cywilnego, zarówno jego, jak i jego rodziców. Skarżący wyjaśnił, iż w dowodzie osobistym, którym posługuje się w chwili obecnej, wpisano imię ojca: [...], a matki: [...]. Z przyczyn jakie podane zostały w odwołaniu, nie jest natomiast możliwe dokonanie wymiany dowodu. Skarżący stwierdził, iż zaskarżona decyzja przyczyniła się do pogłębienia i ustalenia istniejącego od lat bałaganu w ustalaniu pisowni i brzmienia imion i nazwisk ludności autochtonicznej na [...]. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi. Organ podtrzymał w całości stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wspomniał, iż w piśmie z dnia 3 marca 2006 r. wskazał stronie możliwość rozwiązania kwestii dodatkowych zawartych w odwołaniu, związanych ze zmianą imion i nazwiska rodziców skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność decyzji, czyli jej zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organy procedury, która doprowadziła do wydania decyzji. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta odpowiada wymogom prawa. Przede wszystkim zaś zaskarżona decyzja i poprzedzające ją decyzje I instancji, w części w jakiej uwzględniły żądanie wnioskodawcy, Sąd mógłby wyeliminować z obrotu prawnego tylko w razie stwierdzenia okoliczności powodujących ich nieważność. Wynika to wyraźnie z uregulowania art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Takich okoliczności w zaskarżonych aktach nie można się dopatrzyć. W szczególności wydane zostały bez naruszenia przepisów o właściwości i oparte zostały na podstawie proceduralnej oraz materialnej. Podstawę materialnoprawną stanowił przepis art. 10 ust.1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. z 2005 r. Nr 233, poz. 1992). Zgodnie z tym przepisem, w razie wątpliwości pisownię imienia lub nazwiska ustala kierownik urzędu stanu cywilnego na wniosek strony. Ustaleniem pisowni jest wybór jednej z form pisowni imienia lub nazwiska, które zostały zapisane w aktach stanu cywilnego. Przytoczenie podstawy materialnej jest w prowadzonym wywodzie potrzebne nie tylko dla wykazania, że nie mamy do czynienia z przesłankami z art. 156 § 1 K.p.a. Umożliwia to także ocenę, czy zasadne było ograniczenie się w zaskarżonej decyzji do rozstrzygnięcia polegającego na utrzymaniu w mocy decyzji I instancji. Zaakceptować trzeba pogląd, że zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej decyzją odwoławczą wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją I instancji. Organ odwoławczy nie może zmieniać rodzaju sprawy, a zatem w postępowaniu odwoławczym może być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa. Organ odwoławczy nie może również rozszerzać zakresu sprawy. Organ odwoławczy nie może orzekać w zakresie innym, niż uczynił to przed nim organ pierwszoinstancyjny Zmiana np. podstawy materialnoprawnej sprawy prowadziłaby do zmiany przedmiotowej tożsamości sprawy. Oznaczałoby to naruszenie zasady dwuinstancyjności rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy i stanowiłoby rażące naruszenie prawa (patrz: Barbara Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2000, s. 534; wyrok NSA z dnia 15 września 1995 r., sygn. akt IV SA 368/95, niepublikowany). Decyzja organu I instancji, w związku z treścią wniosku, rozstrzygała sprawę ustalenia pisowni imienia i nazwiska wnioskodawcy, na podstawie art. 10 ust.1 ustawy o zmianie imion i nazwisk. Rozstrzygnięcie w zaskarżonej decyzji, w przedmiocie pisowni imion rodziców odwołującego się, stanowiłoby niedopuszczalne rozszerzenie przedmiotowe sprawy w postępowaniu odwoławczym. Rozszerzenie to wiązałoby się z wyjściem poza podstawę prawną decyzji organu I instancji. Przepis bowiem art. 10 ust.1 nie przewiduje możliwości orzekania o pisowni imion i nazwisk innych osób, niż osoba wnioskodawcy. Co prawda hipoteza tego przepisu nie jest w tym zakresie tak precyzyjna, jak niektóre inne przepisy omawianej ustawy, ale wykładnia systemowa prowadzi do sformułowanego wyżej wniosku. Pojęcie strony, które występuje w art. 10 ust.1 ustawy o zmianie imion i nazwisk, nie może być rozpatrywane w oderwaniu od przepisu art. 1 ust.1. Ustalenie pisowni imienia lub nazwiska jest sprawą z zakresu ustawy o zmianie imion i nazwisk i jako takie jest szczególną postacią zmiany. Tak samo zatem, jak w przypadku wniosku o zmianę imienia lub nazwiska, wniosek o ustalenie pisowni imienia lub nazwiska może odnosić się tylko do imienia lub nazwiska wnioskodawcy. Powtórzyć więc można, iż niedopuszczalne było rozstrzyganie w postępowaniu odwoławczym o wniosku H. K. dotyczącym ustalenia pisowni imion jego rodziców, który to wniosek został złożony w odwołaniu, gdyż sprawa ta nie była przedmiotem rozstrzygnięcia przed organem I instancji, a nadto wniosek odnoszący się do pisowni imion rodziców, jako złożony przez skarżącego, a nie przez nich samych, nie mieści się w podstawie prawnej określonej w art. 10 ust.1 omawianej ustawy. Brak możliwości rozstrzygnięcia istoty sprawy, stanowiącej kontrowersję między skarżącym a organami, w niniejszej sprawie, nie oznacza, że problem ten w ogóle nie może być rozstrzygnięty. Możliwość taką stwarza procedura przewidziana w art. 21 ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz.1688 ze zm.). Wypowiedź Sądu nie może przekraczać ram przedmiotowych sprawy sądowej wszczętej skargą. Tym niemniej, z uwagi na administracyjny charakter przywołanej procedury oraz abstrakcyjne znaczenie tej części wywodu, wyrazić można pogląd, że zmiana pisowni imion rodziców, polegająca na dostosowaniu do pisowni polskiej, dokonana w trybie administracyjnym, na podstawie Zarządzenia Prezesa Rady Ministrów Nr 72 z dnia 7 kwietnia 1952 r. i skutkująca zamieszczeniem wzmianki dodatkowej w akcie stanu cywilnego tych rodziców, w oparciu o art. 18 ust.1 dekretu z dnia 8 czerwca 1955 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 25, poz.151 ze zm.), miała skutek wsteczny (ex tunc). W konsekwencji, powinna ona skutkować także modyfikację danych dziecka tych rodziców (por. Józef Litwin "Prawo o aktach stanu cywilnego. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1961, s. 116). Podstawę prawną modyfikacji danych osobowych dziecka stanowił przepis art. 18 ust.2 Prawa o aktach stanu cywilnego z 1955 r., a o ile wzmianki nie dokonano przed dniem 1 marca 1987r., podstawę tę stanowi, według art. 90 Prawa o aktach stanu cywilnego z 1986r., przepis art. 21 ust.2 tej ustawy. Pokreślić należy, że rozważana jest sytuacja prawna, w której tryb administracyjny doprowadził do zmiany pisowni danych dotyczących rodziców skarżącego w ich aktach stanu cywilnego (akt urodzenia ojca skarżącego i akt małżeństwa rodziców skarżącego). Nie jest rzeczą Sądu w niniejszej sprawie zajmowanie się legalnością działań organów administracyjnych stosujących przepisy Zarządzenia Nr 72 Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 kwietnia 1952 r. W omawianym zakresie warto odnotować, aktualny zdaniem Sądu, na gruncie art. 31 Prawa o aktach stanu cywilnego z 1986 r., pogląd o braku podstaw do stosowania trybu sprostowania aktu stanu cywilnego, do modyfikacji brzmienia imion i nazwisk, polegającej na dostosowaniu ich do pisowni polskiej, czy też przywrócenia pisowni niemieckiej (por. postanowienie SN z dnia 27 listopada 1965 r., sygn. akt III CR 296/63 OSNC 1966/6/101). Powracając do głównego nurtu rozważań stwierdzić jeszcze można, że w postępowaniu opartym o art. 21 ust.2 Prawa o aktach stanu cywilnego z 1986 r., w kwestii rzeczywistego brzmienia imienia ojca skarżącego, w akcie urodzenia skarżącego, należałoby wziąć pod uwagę także dane zawarte w akcie zgonu ojca skarżącego. W niniejszej sprawie sądowej nie jest kontrolowana procedura wymiany dowodu osobistego skarżącego. Nie sposób jednak nie pamiętać o tym, że weryfikowane postępowanie administracyjne zostało zainicjowane przez skarżącego z powodu spoczywającego na nim obowiązku wymiany dowodu osobistego. Obowiązek ten ostatecznie sprecyzowany został w art. 1 ustawy z dnia 12 września 2002 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz ustawy o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 183, poz.1522). Dodany, na mocy noweli z dnia 12 września 2002 r., przepis art. 2 ust.3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz ustawy o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 113, poz.733 ze zm.) określił tryb postępowania przy obowiązkowej wymianie dowodów osobistych w ten sposób, że nakazał stosowanie trybu postępowania określonego w sprawach wydawania tych dokumentów. Tryb postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych został określony w, wydanym z upoważnienia art. 44 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz.960 ze zm.), rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000 r. w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich wymiany, zwrotu lub utraty (Dz. U. Nr 112, poz.1182 ze zm.). Z uwagi na to, że niniejsze postępowanie sądowe nie dotyczy postępowania związanego z wymianą dowodu osobistego przez skarżącego, nie można odnosić się do zarzutów skarżącego, wskazujących na odmowę wydania mu dowodu osobistego zawierającego treść przezeń żądaną, w zakresie imion rodziców. Nawet nie oceniając charakteru postępowania w sprawie wymiany dowodu osobistego zauważyć jednak można, że ewentualna odmowa, w przypadku twierdzenia wnioskodawcy o zachowaniu przesłanek z § 5 ust.4 wyżej powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000 r., powinna być poprzedzona analizą organu, czy dane zawarte w wymienianym dowodzie osobistym uległy zmianie po jego wydaniu oraz czy w istniejącej dokumentacji dowodowej znajdują się odpisy akt stanu cywilnego wnioskodawcy. Brak zmian danych oraz pozytywne ustalenie co do istnienia w dokumentacji dowodowej odpisów akt stanu cywilnego, zwalniają wnioskodawcę od obowiązku ponownego przedkładania tych dokumentów. W przypadku skarżącego niesporne jest, iż chodzi o odpis aktu urodzenia. Z akt administracyjnych wynika, że w dotychczasowym dowodzie osobistym skarżącego znajdują się dane, których umieszczenia w nowym dowodzie wnioskodawca domaga się. Powstaje zatem pytanie, wynikające z kontekstu, jakim jest charakter dowodu osobistego, określony w art. 1 ust.3 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, i obowiązkowość wymiany dowodu osobistego, na ile procedura wymiany dowodów osobistych może zmierzać nie tylko do uaktualniania, ale także do "poprawiania" danych stwierdzających tożsamość osoby. Jak z powyższych uwag wynika, zagadnienia te nie mogły być przedmiotem rozstrzygania w weryfikowanym postępowaniu administracyjnym, a co za tym idzie nie podlegały także wiążącej ocenie w niniejszej sprawie sądowej. Zaskarżona decyzja obarczona jest uchybieniem proceduralnym polegającym na użyciu w sentencji zwrotu o utrzymaniu w mocy "zaskarżonej decyzji", zamiast "zaskarżonych decyzji". Z osnowy zaskarżonej decyzji oraz z jej uzasadnienia wynika jednak, że organ odwoławczy rozpatrzył odwołanie odnoszące się do obu decyzji I instancji. Uchybienie ma więc wagę niedokładności podlegającej rektyfikacji w trybie art. 113 § 1 K.p.a. Jako takie nie stanowi zatem podstawy do wyeliminowania aktu w oparciu o art. 145 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sytuacji należało, na podstawie art. 151 tej ustawy, oddalić skargę.