II SA/Op 173/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Teresa Cisyk po rozpoznaniu w dniu 7 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. P. na Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu w przedmiocie wad projektu budowlanego i wadliwego wykonania robót budowlanych na skutek sprzeciwu skarżącego na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 2 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Op 173/13 o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 20 maja 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę S. P. na Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu, zarzucającą ww. organowi nierozpoznawanie zgłoszonej w 2005 r. sprawy "wad projektowych i wykonawczych budowlanych". Jako podstawę swego rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. 58 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sąd odrzuca skargę w przypadku nieuzupełnienia przez skarżącego braków formalnych skargi. W ocenie tut. Sądu, S. P. nie sprecyzował bowiem żądania skargi, tj. nie wskazał jakiego aktu się domaga, ani którego organu administracji publicznej skarga dotyczy. Skarżący w dniu 4 czerwca 2013 r. (data nadania w placówce pocztowej), wniósł na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie dla niego radcy prawnego lub adwokata z urzędu. Uzasadniając wniosek wskazał na niemożność wynajęcia adwokata lub radcy prawnego z wyboru, w prowadzonej sprawie. Podniósł, że nie występuje przy tym o zwolnienie od kosztów ustanowionej pomocy prawnej, które poniesie w wysokości przewidzianej normą. Podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną W. P., a dochód tego gospodarstwa wynosi 1600 zł brutto miesięcznie i pochodzi z tytułu renty skarżącego. Jedyny majątek skarżącego to mieszkanie o powierzchni 48 m². W rubryce nr 11 zawierającej inne dane, które skarżący uważa za istotne, napisał, że wobec wrogich działań nadzoru budowlanego poniósł straty wielkiej wartości, jego zadłużenie z tego powodu wynosi 1500000 zł. Poniósł też straty z braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. W związku ze złożonym wnioskiem referendarz sądowy, działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), wezwał skarżącego pismem z dnia 11 czerwca 2013 r., do złożenia w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, wyjaśnień i dokumentów, tj. - jakiej wysokości są koszty utrzymania jego mieszkania, poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, - nadesłanie zeznań podatkowych składanych przez niego i członków gospodarstwa domowego za rok 2012 potwierdzonych, że zostały złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego urzędowego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - wyjaśnienie kwestii, czy oprócz mieszkania, posiada on jakieś nieruchomości, gdyż jak wynika ze znanego referendarzowi z urzędu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 11 czerwca 2012 r., sygn. akt II SAB/Op 17/12, podawał w 2012 r., że jest inwestorem budynku mieszkalnego jednorodzinnego o powierzchni 140 m2 oraz "domu handlowo-usługowego" o powierzchni 1800 m2, zrealizowanego w 50 %, a także źródeł finansowania ich budowy, stanu budowy, czy obecnie stanowią ewentualnie jakieś źródło dochodu lub - szczególnie odnośnie domu, jeśli jego budowa jest już zakończona - źródeł i kosztów jego utrzymania, - wyjaśnienia aktualnego stanu jego oszczędności, które w 2012 r. były wskazywane w wyżej wymienionym postanowieniu Sądu z dnia 11 czerwca 2012 r., na kwotę 291911 zł oraz kwotę 28289 zł (obie na jego kontach), a także oszczędności w kwocie 7522 zł wskazywanych na koncie żony – W. P. (najlepiej przez wykazanie dotyczących ich operacji za pomocą wydruków bankowych, tj. wpłaty, wypłaty, dopisywane odsetki). Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Skarżący odebrał wezwanie w dniu 14 czerwca 2013 r. i odpowiedział na nie pismem z dnia 20 czerwca 2013 r., nadanym w placówce pocztowej w tym samym dniu. Wskazał, że obecnie zajmuje się sezonowym handlem warzywami i owocami w celu poprawienia kondycji finansowej jego firmy, wymaga to od niego całodobowego zaangażowania i wpływa na brak czasu przygotowania dokumentów, których nie jest w stanie przygotować w wyznaczonym terminie. Ponadto zwrócił uwagę, że jego zakres pomocy prawnej ogranicza się wyłącznie do wskazania kancelarii prawnej, która podejmie się prowadzenia sprawy związanej z wyrządzoną mu szkodą przez organ nadzoru budowlanego. Koszty finansowe nie są natomiast objęte przyznaniem prawa pomocy, co jednoznacznie określił w formularzu. Podkreślił, że nie rozumie dlaczego Sąd chce wnikać w jego sytuację finansową poprzez wybiórcze żądanie wyjaśnień, pomijając jednocześnie problemy jego firmy wywołane szkodliwym działaniem organów nadzoru budowlanego. Podtrzymał prośbę o wskazanie kancelarii prawnej, która będzie chciała się zająć sprawą, a on poniesie koszty obsługi prawnej w granicach przepisanych normami prawa. W związku z pismem skarżącego z dnia 20 czerwca 2013 r. referendarz sądowy, wobec zawartego w nim wniosku o przedłużenie terminu do przesłania żądanych w wezwaniu z dnia 11 czerwca 2013 r. dokumentów i wyjaśnień, poinformował skarżącego pismem z dnia 24 czerwca 2013 r., że przedłużył ten termin o kolejne 7 dni, liczone od dnia doręczenia skarżącemu tego pisma. Poinformował też, że termin ten może ulec dalszemu przedłużeniu na wniosek skarżącego, lecz przedłużenie to pozostaje bez wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Pismo sądowe zawierało także pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Odnośnie natomiast prośby skarżącego o wskazanie kancelarii prawnej, która zajmie się jego sprawą, referendarz wyjaśnił, że Sąd nie jest właściwym do udzielania takich informacji. Sąd może jedynie poinformować, że listy adwokatów i radców prawnych znajdują się w siedzibach oraz na stronach internetowych odpowiednio Okręgowej Rady Adwokackiej w Opolu i Okręgowej Izby Radców Prawnych w Opolu. To może być pomocne przy wyborze pełnomocnika, a jeśli skarżący nadal chce przyznania pełnomocnika z urzędu, to może to nastąpić jedynie po wykazaniu, że uprawnia go do tego sytuacja materialna. Referendarz wyjaśnił także, że Sąd przyznając pełnomocnika nie wskazuje go z imienia i nazwiska, a konkretnego pełnomocnika wyznaczają organy samorządów adwokatów lub radców prawnych, stosownie do art. 253 P.p.s.a. Skarżący odebrał osobiście ww. wezwanie w dniu 28 czerwca 2013 r., lecz nie odpowiedział na nie. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uzasadniając to niespełnieniem przez skarżącego przesłanek materialnych z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, warunkujących przyznanie tego prawa. Odpis postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy został doręczony skarżącemu w dniu 7 sierpnia 2013 r., o czym świadczy adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W dniu 13 sierpnia 2013 r. wpłynęło pismo skarżącego, nadane przesyłką pocztową w dniu 10 sierpnia 2013 r. (data stempla pocztowego), w którym podniósł, że nie jest w stanie znaleźć kancelarii prawnej chętnej do prowadzenia sprawy przeciwko nadzorowi budowlanemu. Wobec tego jest bezradny i nie rozumie dlaczego, jako osoba pokrzywdzona, nie może samodzielnie dochodzić sprawiedliwości przed sądem. W wykonaniu zarządzenia z dnia 14 sierpnia 2013 r. wezwano skarżącego w terminie 7 dni, do sprecyzowania czy nadesłane pismo z dnia 10 sierpnia 2013 r. stanowi sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 sierpnia 2013 r., czy też jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi, S. P. w piśmie z dnia 22 sierpnia 2013 r. wskazał, że jest ww. pismo zarówno sprzeciwem, jak i kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie wskazania prawnika, który zgodnie z normami w zakresie opłat, poprowadzi sprawę przed sądem. Dalej stwierdził, że procedury sądowe są tak niejasne, że w istocie zamykają drogę do dochodzenia naprawienia szkód. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 sierpnia 2013 r. w ustawowym terminie, a więc postanowienie to utraciło moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Przechodząc zatem do oceny okoliczności sprawy Sąd zważył, iż w przywołanej wyżej ustawie "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o ustanowienie radcy prawnego, bądź adwokata z urzędu, a zatem powinien wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, pomimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na taką ocenę miało wpływ przede wszystkim niewykonanie przez wnioskodawcę zarządzenia z dnia 11 czerwca 2013 r., do przedłożenia stosownych dokumentów i udzielenia odpowiedzi na zawarte w zarządzeniu pytania, dotyczące składników jego majątku, a także co do struktury jego wydatków mieszkaniowych, aktualnego stanu kont bankowych oraz aktualnych deklaracji podatkowych jego i członków wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący nie wyjaśnił bowiem tych kwestii. Jednocześnie jednak odpowiadając na wezwanie z dnia 11 czerwca 2013 r., wskazał, że obecnie zajmuje się handlem sezonowym dla poprawy kondycji firmy. To stwarza kolejną wątpliwość odnośnie sytuacji majątkowej skarżącego, ponieważ we wniosku PPF podał, że utrzymuje rodzinę jedynie z renty w wysokości 1600 zł brutto, a nie wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, która może przynosić dochody. Z powyższych względów niewykonanie wezwania do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów źródłowych, nie pozwala uwzględnić wniosku, bowiem pozostawia bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które w wezwaniu postawiono, a które w sposób istotny odnoszą się do sytuacji materialnej skarżącego. Nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów uniemożliwia bowiem weryfikację twierdzeń skarżącego poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, w zakresie uzyskiwanego dochodu, czy wydatków na niezbędne utrzymanie wnioskodawcy i jego rodziny. Wynikający jedynie z formularza wniosku opis sprawy, rodzi zastrzeżenia co do wiarygodności twierdzenia o złej sytuacji materialnej skarżącego, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Uznać zatem należało, że złożone oświadczenie jest niewystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych strony, a należy ponownie podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na powyższe okoliczności wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Odnosząc się natomiast do następnego wniosku skarżącego z dnia 22 sierpnia 2013 r. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, złożonego w trakcie rozpoznawania pierwszego wniosku z dnia 3 czerwca 2013 r., należało pozostawić go w aktach sprawy, bez nadawania dalszego biegu. Wszczęcie bowiem kolejnego postępowania o przyznanie prawa pomocy, w trakcie trwania poprzedniego postępowania, które nie zostało zakończone wydaniem rozstrzygnięcia, należy uznać za bezzasadne. W szczególności wobec faktu, że obydwa wnioski są tożsame co do zakresu żądania, tj. dotyczą ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a ponadto kolejny wniosek z dnia 22 sierpnia 2013 r., nie zawiera nowych okoliczności sprawy, mogących mieć wpływ na ocenę sytuacji materialnej skarżącego. Ogranicza się jedynie do wskazania zakresu żądania, nie przedstawiając jego uzasadnienia. Argumenty jakie S. P. przedstawił natomiast w trakcie postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy, a dotyczące szkód jakie jego zdaniem poniósł z winy organów nadzoru budowlanego i niemożności ustanowienia pełnomocnika z wyboru, nie mogą wbrew żądaniom skarżącego stanowić o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z konstrukcji art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynym kryterium podlegającym ocenie jest stan majątkowy strony, a obowiązkiem Sądu jest przyznanie prawa pomocy, jeśli strona wykaże przesłanki określone cytowanym przepisem (patrz: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt II SO/Ol 6/08, niepublikowane, System Informacji Prawnej Lex nr 397553). Przy przyznawaniu prawa pomocy Sąd dokonywać może jedynie oceny stanu majątkowego, czyli dochodów i wydatków wnioskodawcy, gdyż to one stanowią przesłanki przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, Sąd na zasadzie art. 254 § 1 w związku z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.