II SA/Op 18/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Ewa Janowska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. C. na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...]., Nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 150 ( sto pięćdziesiąt ) złotych. A. C. pismem z dnia 28 grudnia 2007 r., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...], Nr [...] w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi [...]. W wykonaniu zarządzenia z dnia 14 stycznia 2008 r., Sąd wezwał skarżącą do uiszczenia w terminie siedmiu dni, wpisu od skargi w kwocie 300 zł pouczając, iż niezastosowanie się do wezwania spowoduje odrzucenie skargi. W terminie zakreślonym przez Sąd do dokonania żądanej czynności, A. C. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając złożony wniosek skarżąca wskazała na złą sytuację materialną, spowodowaną otrzymywaniem przez skarżącą niskiego wynagrodzenia w stosunku do wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb. Skarżąca dalej podała, że ponosi wydatki z tytułu m.in. opłat eksploatacyjnych mieszkania, opłat za przedszkole, do którego uczęszcza dziecko skarżącej, a także rat spłaty kredytu zaciągniętego na zakup działki gruntowej, wydatków na bieżące utrzymanie rodziny i kosztów zakupu lekarstw, ponieważ jej dziecko często zapada na infekcję górnych dróg oddechowych. Skarżąca podała także, że posiadają z mężem rozdzielność majątkową, a na utrzymanie mieszkania i wychowanie syna od męża otrzymuje ok. 700 zł miesięcznie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, A. C. podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z małoletnim synem, a jedynym źródłem dochodu tego gospodarstwa jest wynagrodzenie skarżącej w kwocie 1.500 zł miesięcznie. A. C. posiada także mieszkanie o powierzchni 38,12 m² oraz działkę rolno-budowlaną, obciążoną hipoteką bankową. Wobec wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej i jej możliwości płatniczych, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), wezwał ją pismem z dnia 3 marca 2008 r. do złożenia dodatkowych wyjaśnień i przedłożenia stosownych dokumentów, a mianowicie: złożenia wyjaśnienia – wobec oświadczenia złożonego we wniosku o pozostawaniu przez wnioskodawczynię w związku małżeńskim, czy mąż wnioskodawczyni wspólnie z nią mieszka oraz o przedłożenie dokumentu potwierdzającego uzyskiwany przez męża wnioskodawczyni średni dochód miesięczny; przedłożenia odpisu dokumentu, z którego wynikałby fakt istniejącej rozdzielności majątkowej wnioskodawczyni i jej męża; wskazanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny oraz mieszkania ( np. opłaty za energię elektryczną, gaz, czynsz, wodę, wywóz śmieci, koszty lekarstw ); przedłożenia aktualnego zaświadczenia o uzyskiwanym przez wnioskodawczynię wynagrodzeniu za świadczoną pracę; wskazanie wysokości zaciągniętego kredytu, o którym mowa we wniosku oraz wysokości jego miesięcznych rat spłaty; przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za 2006 r., a także za 2007 r. – w przypadku złożenia go w bieżącym roku; przedłożenia aktualnych wyciągów ( za miesiąc styczeń i luty 2008 r. ) z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych. Skarżąca zastosowała się do wezwania referendarza sądowego i w piśmie z dnia 22 marca 2008 r. przedstawiła specyfikację ponoszonych miesięcznie wydatków, a mianowicie: energia elektryczna – 80 zł; gaz – 15 zł; telefon, internet, abonament telewizyjny – 220 zł; czynsz za mieszkanie, opłata za wodę, opłata za wywóz nieczystości – 248 zł; opłata za przedszkole wraz z opłatami dodatkowymi ( komitet rodzicielski, zajęcia dodatkowe, ubezpieczenie dziecka ) – 335 zł; żywność – 200 zł; lekarstwa, środki czystości – 150 zł. Ponadto skarżąca oświadczyła, że jej małżonek mieszka razem z nią i synem w dwupokojowym mieszkaniu, zajmując jeden z pokoi, a na utrzymanie domu i syna łoży 700 zł miesięcznie. Jednocześnie A. C. podała, że kredyt na zakup działki budowlanej został zaciągnięty w wysokości 55.000 zł, a kwota miesięcznej raty spłaty wynosi 410 zł. Do akt sprawy skarżąca dołączyła: kserokopię aktu notarialnego z dnia 30 kwietnia 2004 r. umowy majątkowej małżeńskiej o wyłączeniu wspólności ustawowej majątku; kserokopię zaświadczenia, z którego wynika, że skarżąca osiąga wynagrodzenie w wysokości 1.101,86 zł netto miesięcznie; kserokopię zaświadczenia, z którego wynika, że mąż skarżącej osiąga wynagrodzenie w wysokości 1.653,05 netto miesięcznie; kserokopie zeznania skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2006 r., z którego wynika dochód w wysokości 8.651,49 zł.; kserokopie wyciągów z rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2008 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 150 zł. Uzasadniając zapadłe rozstrzygnięcie referendarz wskazał na zebrany w sprawie materiał dowodowy z którego wynika, że skarżąca, wobec jej oświadczenia o niepozostawaniu w separacji i o braku oświadczenia o rozwodzie, tworzy wspólne gospodarstwo wraz z jej mężem i niepełnoletnim synem. Stąd oceniając sytuację materialną skarżącej należy wziąć pod uwagę dochód uzyskiwany zarówno przez nią samą, jak również jej męża, który mieszka razem z nią i ich synem. W tak przyjętym stanie faktycznym, referendarz uznał zatem o konieczności przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, biorąc pod uwagę dochód łączny uzyskiwany przez obojga małżonków oraz ich stan majątkowy. Na powyższe orzeczenie skarżąca wniosła sprzeciw z dnia 8 maja 2008 r., w którym zarzuciła referendarzowi nieprawidłowe przyjęcie poglądu, że sam fakt pozostawania w związku małżeńskim, przy braku oświadczenia o separacji, czy rozwodzie, powoduje konieczność uznania, iż ona i jej mąż tworzą wspólne gospodarstwo domowe. Na potwierdzenie swojego stanowiska A. C. wskazała na treść art. 51 i art. 51¹ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm. ), zgodnie z którymi w przypadku rozdzielności majątkowej każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później, a małżonkowie dysponują, zarządzają samodzielnie własnymi majątkami". Skarżąca podniosła, że wolą jej małżonka jest łożenie z własnego majątku na utrzymanie dziecka i mieszkania wyłącznie 700 zł w skali miesiąca, przez co nie można przyjąć, tak jak to uczynił referendarz, że przeznacza on całą kwotę uzyskiwanego miesięcznego dochodu na utrzymanie mieszkania, żony oraz dziecka. W takiej sytuacji skarżąca nie jest w stanie, przy dochodzie 1.658,00 zł miesięcznie, ponieść kosztów wpisu od skargi. Nieuiszczenie z kolei wpisu spowoduje, że jej skarga jako nieopłacona zostanie przez Sąd odrzucona. W wykonaniu zarządzenia z dnia 11 lipca 2008 r., Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych oświadczeń. Wezwanie zostało doręczone skarżącej osobiście w dniu 15 lipca 2008 r., o czym świadczy adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. Pomimo pouczenia o tym, że niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia może zostać uznane za niewskazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, A. C. nie zastosowała się do jego treści. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się zatem do wniosku skarżącej, stwierdzić trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy ( tak: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). Reasumując powyższe stwierdzić należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna udowodnić istnienie okoliczności wskazanej w przywołanym przepisie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić trzeba, że oświadczenia A. C. oraz przedstawiona przez nią dokumentacja nie pozwalają na przeprowadzenie wolnej od wątpliwości oceny wniosku. Powyższe wynika przede wszystkim z nadesłanego przez skarżącą materiału dowodowego. Trzeba bowiem zwrócić uwagę na niepełność tego materiału, powstałą wskutek niezastosowania się wnioskodawczyni do wezwania Sądu z dnia 11 lipca 2008 r. Odnotować zatem należy, że A. C. nie wyjaśniła w szczególności, czy posiada zasądzone przez Sąd alimenty na rzecz syna; czy wykazane opłaty za telefon, Internet, abonament telewizyjny dotyczą całego mieszkania, czy też wyłącznie części, z której sama korzysta; czy wykazane koszty eksploatacyjne mieszkania ( czynsz, woda, wywóz nieczystości ) stanowią całość opłat obciążających to mieszkanie, czy też tylko jego część, którą skarżąca sama uiszcza; czy umowa o kredyt bankowy została zawarta razem ze współmałżonkiem, czy też jedynie przez skarżącą, a wreszcie – czy posiada ona wspólny rachunek bankowy z mężem. Brak powyższych danych powoduje wątpliwość, czy skarżąca pomimo oświadczenia o niepozostawaniu z mężem we wspólnym gospodarstwie domowym i ustanowionej rozdzielności majątkowej, w rzeczywistości nie prowadzi z nim takiego wspólnego gospodarstwa domowego. Wątpliwości te potęguje zwłaszcza okoliczność, że małżonek skarżącej zamieszkuje z nią, a także posiada z nią wspólny rachunek bankowy, co potwierdzają załączone do akt sprawy wyciągi bankowe nr [...] i [...]. Nie bez znaczenia ma również fakt, że na żądanie Sądu, skarżąca przedłożyła także zaświadczenie o dochodach jej małżonka. Powyższe dowodzi, że małżonkowie "współpracują" ze sobą w sprawach gospodarczych czy życiowych i pozostają w ekonomicznym związku, znajdującym zresztą uzasadnienie normatywne w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm. ), zobowiązującym małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej. W ocenie Sądu, nie zmienia tego również treść przywołanego w sprzeciwie art. 51 i 51¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, albowiem mąż ma obowiązek pomocy wobec żony także w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych. Ustalenie rozdzielności majątkowej między małżonkami tego obowiązku nie niweczy ( por. postanowienie SN z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, System Informacji Prawnej LEX nr 6155 ). Dalszą kwestią jest uzgodniony przez małżonków system partycypacji w kosztach wspólnego utrzymania, brak jest bowiem powodów, by przyjęte proporcje finansowego obciążenia każdego z małżonków A. i R. C., zostały w części zmienione celem wygospodarowania przez skarżącą kwoty potrzebnej na opłacenie kosztów sądowych. W ocenie Sądu wnioskodawczyni ma taką możliwość, uzyskując stałe dochody w średniej wysokości 1.101,86 zł netto miesięcznie, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę środki dostępne na rachunkach bankowych jej i jej małżonka oraz dochody tego małżonka wynoszące 1.653,05 zł netto miesięcznie. Niemniej jednak konieczność uiszczenia przez A. C. kosztów sądowych w całości, w sytuacji gdy tylko wpis od skargi w wysokości 300 zł, stanowi już ponad 1/3 jej wynagrodzenia, mogłoby pociągnąć niebezpieczeństwo powstania uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z przywołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Określając zakres tej części jako zwolnienie od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 150 ( sto pięćdziesiąt ) złotych, czyli na poziomie połowy wpisu od skargi Sąd kierował się wysokością uzyskiwanego dochodu przez obojga małżonków, a także analizą przepływu środków finansowych na przedłożonych w sprawie rachunkach bankowych. W konsekwencji w świetle zgromadzonych dowodów, wygospodarowanie w ramach budżetu domowego skarżącej i jej męża, nawet w drodze niezbędnych oszczędności czy częściowego ograniczenia innych wydatków, kwoty nie objętej zwolnieniem nie powinno wiązać się z niedostatkiem strony czy uszczerbkiem jej koniecznego utrzymania. W związku z powyższym, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.