II SA/Op 188/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 stycznia 2013 r., nr [...]. W tym samym dniu, skarżący złożył wniosek o doręczenie uzasadnienia wyroku wraz z uzasadnieniem oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że utrzymuje się z zasiłku przyznawanego przez MOPS. Oświadczył, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwudziestoczteroletnią córką (studentka) i szesnastoletnim synem (uczeń gimnazjum), a jedynym dochodem tego gospodarstwa są zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny, w łącznej wysokości 542 zł. Skarżący posiada ponadto dom o powierzchni 180 m², mieszkanie o powierzchni 55 m² i nieruchomość rolną o powierzchni 29,29 m². Wezwaniem z dnia 11 czerwca 2013 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych informacji i stosownych dokumentów źródłowych. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia, może spowodować nieuwzględnienie wniosku, skutkujące odmową przyznania prawa pomocy. Nie zostało one doręczone skarżącemu, albowiem przesyłka pocztowa zawierająca ww. wezwanie została zwrócona w dniu 3 lipca 2013 r. do tut. Sądu z adnotacją, iż nie została podjęta w terminie. W dniu 2 lipca 2013 r. skarżący złożył osobiście ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zwrócił się także o "umorzenie opłaty naliczonej, przyznanej w związku z powództwem", z uwagi na niskie dochody, uniemożliwiające jej uiszczenie. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zważono, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, a zatem wnioskowanym przez skarżącego, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej A. W. Wątpliwości pojawiły się w szczególności w kwestii wysokości wydatków, jakie ponosi skarżący na bieżące utrzymanie siebie i dzieci, a także czy uzyskiwany dochód wystarcza na pokrycie potrzeb rodziny. Wątpliwości referendarza sądowego wzbudziło także to, że skarżący przy wykazywanych, niskich dochodach jest w stanie utrzymać dwa mieszkania. Wobec tego, skarżący został zobowiązany do przedłożenia: kserokopii wyciągów z posiadanych przez niego i członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, z ostatnich dwóch miesięcy; kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez wnioskodawcę i córkę w 2012 r. (PIT); dokumentów potwierdzających uzyskiwany dochód miesięczny; pisemnej informacji na temat wysokości ponoszonych przez wnioskodawcę i rodzinę kosztów na bieżące utrzymanie członków rodziny oraz kosztów utrzymania mieszkania; pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających wnioskodawcy i dzieciom pokrycie ww. kosztów utrzymania. Powyższe dowody były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącej w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. Brak wiarygodnych danych odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych wskazanych w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. Wezwanie do przedłożenia stosownych dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień zostało wysłane przesyłką pocztową na adres skarżącego podany we wniosku, lecz pomimo dwukrotnego awizowania przesyłki (w dniach: 17 czerwca 2013 r. i 25 czerwca 2013 r.), nie zostało odebrane przez adresata. Doręczenie wezwania skierowanego do skarżącego nastąpiło zatem w trybie art. 73 P.p.s.a. W myśl tego przepisu, w razie niezastania adresata w mieszkaniu i braku możliwości doręczenia przesyłki dorosłemu domownikowi, administracji czy dozorcy domu, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia (§ 1 i 2). W przypadku niepodjęcia pisma w tym terminie pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu, na jaki pismo złożono w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy (§ 4). W świetle powyższych regulacji należało przyjąć, że po raz pierwszy przesyłka dla skarżącego była awizowana w dniu 17 czerwca 2013 r., co wynika z adnotacji na kopercie, zatem ostatni dzień czternastodniowego terminu do uznania jej za doręczoną przypadał na dzień 1 lipca 2013 r. Jednocześnie jednak podkreślić należy, że skarżący stawił się w siedzibie tut. Sądu w dniach: 26 czerwca 2013 r. i 2 lipca 2013 r. Wynika to z Rejestru Udostępniania Akt znajdującego się w Wydziale Informacji Sądowej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Przywołana okoliczność sugeruje zatem, że skarżący posiadał wiedzę na temat nałożonego na niego obowiązku uzupełnienia wniosku. Istnieją bowiem podstawy do przyjęcia poglądu, że skoro przeglądał akta sprawy w dniach: 26 czerwca 2013 r. i 2 lipca 2013 r., to zapoznał się również z treścią wezwania referendarza sądowego z dnia 11 czerwca 2013 r., zobowiązującego skarżącego do dokonania wskazanych w nim czynności, które to wezwanie znajduje się w aktach sądowych sprawy jako karta 24. Z powyższych względów niewykonanie wezwania do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów źródłowych, nie pozwala uwzględnić wniosku, bowiem pozostawia bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które w wezwaniu postawiono, a które w sposób istotny odnoszą się do sytuacji materialnej skarżącego. Nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów uniemożliwia bowiem weryfikację twierdzeń skarżącego poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, w zakresie uzyskiwanego dochodu, czy wydatków na niezbędne utrzymanie wnioskodawcy i jego rodziny. Wynikający jedynie z formularza wniosku opis sprawy, rodzi zastrzeżenia co do wiarygodności twierdzenia o złej sytuacji materialnej skarżącego, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Trudno bowiem zrozumieć i ocenić - bez szczegółowych informacji - okoliczność, że skarżący przy dochodzie jedynie 542 zł miesięcznie jest w stanie utrzymać trzyosobową rodzinę, bez uzyskiwania dodatkowych dochodów i nie korzystając z pomocy finansowej osób trzecich. Zwłaszcza wobec wykazywania przez skarżącego majątku w postaci dwóch mieszkań i nieruchomości rolnej. Zdaniem referendarza, w ten sposób przedstawiona sytuacja materialna skarżącego, nie daje podstaw do przyjęcia poglądu, że skarżący wykazał swoje prawo do przyznania mu pomocy. Następny wniosek skarżącego z dnia 2 lipca 2013 r. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, złożony w trakcie rozpoznawania pierwszego wniosku z dnia 6 czerwca 2013 r., należało natomiast pozostawić w aktach sprawy, bez nadawania mu dalszego biegu. Wszczęcie bowiem kolejnego postępowania o przyznanie prawa pomocy, w trakcie trwania poprzedniego postępowania, które nie zostało zakończone wydaniem rozstrzygnięcia, należy uznać za bezzasadne. W szczególności wobec faktu, że obydwa wnioski są tożsame co do zakresu żądania, tj. dotyczą ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a ponadto kolejny wniosek z dnia 2 lipca 2013 r., nie zawiera nowych okoliczności sprawy, mogących mieć wpływ na ocenę sytuacji materialnej skarżącego. Ogranicza się jedynie do wskazania zakresu żądania, nie przedstawiając jego uzasadnienia. Odnosząc się z kolei do wniosku o "umorzenie opłaty" wskazać należy, że skarżący w myśl art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., jest zwolniony od obowiązku uiszczania kosztów sądowych, obejmujących opłaty sądowe, w tym wpis i opłatę kancelaryjną. W tych okolicznościach sprawy, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oddalił wniosek o ustanowienie skarżącemu radcy prawnego z urzędu, co orzekł jak w sentencji.