II SA/Op 191/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi E. Ś. i S. Ś. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Opolu z dnia 10 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie zmiany danych w operacie ewidencji gruntów i budynków wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. Skarżący małżonkowie E. i S. Ś. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na opisaną w sentencji decyzję. Skarżący odpowiadając na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w kwocie 200 zł, złożyli wniosek przyznanie prawa pomocy na wymaganym urzędowym formularzu, wnosząc w nim o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie doradcy podatkowego dla E. Ś. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że mają łączny dochód miesięczny netto w kwocie 1606,89 zł, w tym 626,40 zł stanowi świadczenie emerytalne skarżącego i 981,49 zł emerytura skarżącej. Wskazali, że ich miesięczne stałe wydatki to kwota 807,45 zł, zatem pozostaje im 799,44 zł, przy tak niskich dochodach nie są w stanie uiścić kwoty wpisu 200 zł. Tym bardziej, że w stałych wydatkach ujęte są opłata za gaz, węgiel i c.w.u. 182,20 zł, za wodę i ścieki 103,64 zł, telefon 80,88 zł, energię elektryczną 183,03 zł, podatek od nieruchomości 70 zł. Nie są w nich ujęte koszty zakupu leków, dojazdy do lekarzy specjalistów, badań, zakupu żywności, środków higieny osobistej i odzieży używanej. Na te wydatki pozostaje im kwota 799,44 zł, która podzielona na 30 dni daje kwotę 26,65 zł dziennie na 2 osoby. W załączeniu przekazali kserokopię: wypisu ze szpitali str. 4, skierowania na operację zaćmy, zaświadczenia o wysokości pobieranych świadczeń, informacji o minimum socjalnym GUS. Skarżący wskazali, że ich majątek stanowi dom mieszkalny przedwojenny, jednorodzinny, o powierzchni 80 m2, oraz działka o powierzchni 14 ar, która jest nieużytkowana i nie przynosi dochodu, ponieważ zakupili ją na teren zabudowany, a muszą płacić podatek jak za teren przemysłowy. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, zwany też dalej "orzekającym", działając w trybie art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", wezwał do wskazania, czy skarżący wnoszą o przyznanie pełnomocnika dla E. Ś. w osobie doradcy podatkowego i wyjaśnił jednocześnie, że w postępowaniu z ich skargi na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Opolu w przedmiocie zmiany danych w operacie ewidencji gruntów i budynków, nie ma prawa występować doradca podatkowy. Wobec tego skarżący zostali wezwani do wskazania, czy wnoszą w tej sytuacji o ustanowienie innego pełnomocnika dla E. Ś. w osobie radcy prawnego lub adwokata. Pouczono ich, że brak odpowiedzi na powyższe wezwanie w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, spowoduje przyjęcie przez referendarza sądowego, że nie wnoszą o przyznanie pełnomocnika dla E. Ś. Jednocześnie działając na podstawie art. 255 P.p.s.a., mając na względzie zasadę szybkości i ekonomii postępowania sądowego, orzekający wezwał skarżących w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - jakiej wysokości są koszty utrzymania ich domu poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez skarżących rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest maja 2017 r. i kwietnia 2017 r. - zaświadczeń potwierdzających aktualne kłopoty zdrowotne, któregoś członków gospodarstwa domowego np. zaświadczenia lekarskie, karta leczenia szpitalnego itp., powodujące potrzebę zakupu leków i środków dietetycznych oraz ewentualnie nadesłanie rachunków za leki, leczenie, zakupy dietetyczne, - wskazanie, czy skarżący posiadają zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną, - wskazanie, czy skarżący posiadają przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł, - przesłanie aktów notarialnych na mocy, których skarżący zbyli nieruchomości położone w [...], oznaczone numerami geodezyjnymi a i b, - wyjaśnienie i udokumentowanie przeznaczenia kwoty łącznej 195.000 zł, uzyskanej w grudniu i listopadzie 2015 r., ze sprzedaży dwóch nieruchomości oznaczonych nr geodezyjnymi nr a przy ul. [...] w [...] i b, za kwoty 80.000 zł i 115.000 zł. Skarżących pouczono, że niezastosowanie się do wezwania w pkt 2 w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Skarżący odpowiedzieli na wezwanie pismem, z dnia 11 lipca 2017 r. (data nadania przesyłki), wnieśli w nim o przyznanie dla nich radcy prawnego w osobie M. P. Wykazali średnie opłaty za energię elektryczną, wodę i ścieki, telefon, gaz, podatek od nieruchomości, lekarstwa i dojazdy do lekarzy, węgiel i c.w.u., na łączną kwotę 882,98 zł. Wyliczyli, że odejmując te kwotę od ich łącznego miesięcznego dochodu 1607,85 zł, zostanie im na miesiąc kwota 725,01 zł, a zatem na osobę na 1 dzień-kwota 12,09 zł. Przedłożyli wydruki z rachunku bankowego skarżącej, oświadczyli, że skarżący nie posiada rachunku bankowego. Odnośnie wyciągu z rachunku bankowego skarżącej, orzekający zauważa że brak jest wyciągu za kwiecień 2017 r. Oświadczyli, że nie mają żadnych oszczędności, czy przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł. Stwierdzili, że na przedłożenie aktów notarialnych sprzedaży działek nie ma zgody kupujących, a całą kwotę 195000 zł pochodzącą z ich sprzedaży przeznaczyli na długi powstałe z powodu nagłej utraty zdrowia, 2 zawałów serca i 3 bardzo pilnych operacji skarżącego, który z powodu ciężkiej i nieuleczalnej choroby zmuszony był zaprzestać pracy zarobkowej. Skarżący podnieśli, że wiele badań i pilnych operacji jest płatnych w 100 %, tak samo większość lekarstw, przesłali fakturę na lek [...] na kwotę 62,90 zł. Ponadto załączyli kserokopie kart leczenia szpitalnego i skierowania na operację zaćmy, są to te same dokumenty, które przesłali już do wniosku. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. zważono, co następuje: Skarżący wnieśli o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., określającego przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku, gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawcy, w rezultacie wezwania, przesłali część dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, jednakże nie rozstrzygnęli nimi wątpliwości, co do swojego stanu majątkowego. Orzekający zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia, "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Obowiązek bowiem wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów i wyjaśnień. Potwierdza to obowiązujące orzecznictwo. Przykładowo wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd (por. postanowienie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899), że "Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy." Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił też uwagę, i pogląd ten również należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r. poz. 1257, z późn. zm), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Skarżący, pomimo wezwania w tym przedmiocie, nie złożyli żądanych dokumentów, które były niezbędne do wyjaśnienia wątpliwości powstałych po lekturze ich wniosku. Wątpliwości te powstały także w związku z tym, że na rozprawie przeprowadzonej w sprawie z ich skargi o sygn. I SA/Op 421/16 w dniu 8 lutego 2017 r. mąż wnioskodawczyni oświadczył do protokołu rozprawy, iż nieruchomości położone na działkach oznaczonych nr a oraz nr b zostały zbyte w grudniu i listopadzie 2015 r. za kwotę odpowiednio 80.000 zł i 115.000 zł. Informację tę orzekający uzyskał z lektury postanowienia tut. Sądu z dnia 28 kwietnia 2017 r. wydanego w postępowaniu z wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Op 452/16, zakończonego odmową przyznania tego prawa. Skarżący twierdzą, że wydali kwotę ze sprzedaży działek na leczenie, spłatę długów, czy utrzymanie. Jednakże przedłożone przez nich karty leczenia szpitalnego pochodzą z publicznych placówek opieki zdrowotnej, i chociaż potwierdzają kłopoty zdrowotne skarżących, to nie wynika z nich, że ponieśli oni w związku z pobytami w szpitalu jakiekolwiek koszty, w tym operacji. Wobec tego nie wynika z nich, że skarżący na leczenie wydatkowali jakiekolwiek pieniądze, w szczególności całą kwotę 195000 zł, czy jej większą część. Przychodzi tez zauważyć, że skierowanie na operację zaćmy jest bez uwidocznionej daty jego wystawienia. Przyjmując zresztą, że oboje skarżący przejdą wkrótce odpłatnie te operacje, to jak jest powszechnie wiadomo koszt operacji zaćmy jednego oka oscyluje wokół 3000 zł. Wydatek ten zatem nie może skonsumować całej kwoty 195000 zł, a powinien wynieść łącznie dla obojga skarżących około 12000 zł. Przychodzi więc ponownie podkreślić, że skarżący w ogóle nie przesłali żadnych dokumentów, z których wynikałoby, kiedy otrzymali kwotę 195000 zł, czy odbyło się to np. poprzez konto bankowe, i jakie ponosili z tej kwoty płatności, np. jakie spłacili długi, czy poczynili wydatki na bieżące życie. Trzeba mieć zatem na względzie, że skarżący nie wykazali, że już nie dysponują kwotą 195000 zł lub jej częścią, a kwota ta wielokrotnie przekracza np. wymagany wpis od skargi wynoszący w sprawie 200 zł, stosownie do § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193, z późn. zm.), a także potencjalnie mogące wystąpić w sprawie koszty, jak koszt opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem na piśmie wynoszący 100 zł i wpis od skargi kasacyjnej, który w tej sprawie również wynosiłby 100 zł. Wymieniona kwota 195000 zł, a nawet jej część byłaby zatem wystarczająca zarówno na pokrycie wpisu sądowego od skargi, jako jedynego aktualnie niezbędnego kosztu sądowego w sprawie, a także wystarczyłaby na pokrycie innych, mogących powstać w przyszłości kosztów postępowania, w tym pełnomocnika. Reasumując skarżący nie wykazali, że nie stać ich na poniesienie kosztów postępowania. Nie negując, bowiem, że ich miesięczne dochody są niskie, to fakt nie udokumentowania przez nich rozdysponowania kwoty uzyskanej ze sprzedaży działek, spowodował, że nie można przyjąć, że sytuacja majątkowa skarżących pozwala na uznanie, iż spełniają oni przesłanki przyznania im prawa pomocy w całości, albo chociażby w części. Z tych też względów, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia