II SA/Op 191/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spr. po rozpoznaniu w dniu 27 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. Ś. i S. Ś. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Opolu z dnia 10 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie zmiany danych w operacie ewidencji gruntów i budynków na skutek sprzeciwu skarżących od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 11 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Op 191/17 o odmowie przyznania skarżącym prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2017 r. E. Ś. i S. Ś. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Opolu z dnia 10 lutego 2017 r., nr [...] , w przedmiocie zmiany danych w operacie ewidencji gruntów i budynków. Na skutek wezwania do uiszczenia, solidarnie, wpisu od skargi w wysokości 200 zł, skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy, przy czym S. Ś. zawnioskował tylko o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, a E. Ś. dodatkowo także o ustanowienie doradcy podatkowego. Skarżący w uzasadnieniu wniosku podali, że ich łączny dochód miesięczny netto wynosi 1.606,89 zł, w tym 626,40 zł stanowi świadczenie emerytalne skarżącego i 981,49 zł emerytura skarżącej. Stałe zaś miesięczne wydatki to kwota 807,45 zł, zatem do dyspozycji pozostaje im 799,44 zł i przy tak niskich dochodach nie są w stanie uiścić kwoty wpisu 200 zł. Tym bardziej, że w stałych wydatkach ujęte są opłata za gaz, węgiel i c.w.u. 182,20 zł, za wodę i ścieki 103,64 zł, telefon 80,88 zł, energię elektryczną 183,03 zł, podatek od nieruchomości 70 zł. Nie są w nich ujęte koszty zakupu leków, dojazdy do lekarzy specjalistów, badań, zakupu żywności, środków higieny osobistej i odzieży używanej. Na te wydatki pozostaje im kwota 799,44 zł, która podzielona na 30 dni daje kwotę 26,65 zł dziennie na 2 osoby. W załączeniu przekazali kserokopię: wypisu ze szpitali str. 4, skierowania na operację [...], zaświadczenia o wysokości pobieranych świadczeń, informacji o minimum socjalnym GUS. Skarżący wskazali, że ich majątek stanowi dom mieszkalny przedwojenny, jednorodzinny, o powierzchni [...] oraz działka o powierzchni [...] , która jest nieużytkowana i nie przynosi dochodu, ponieważ zakupili ją na teren zabudowany, a muszą płacić podatek jak za teren przemysłowy. W związku ze złożonym wnioskiem, referendarz wezwał skarżących do przedłożenia dodatkowych wyjaśnień i stosownych dokumentów, tj. zażądał wykazania kosztów utrzymania domu skarżących przez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., przedłożenia wyciągów z posiadanych przez skarżących rachunków bankowych z ostatnich 2 miesięcy, a także zaświadczeń potwierdzających aktualne kłopoty zdrowotne małżonków np. zaświadczenia lekarskie, karta leczenia szpitalnego itp., powodujące potrzebę zakupu leków i środków dietetycznych. Referendarz zobowiązał skarżących także do wskazania, czy posiadają zasoby pieniężne (podając ich wysokość nominalną) oraz przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, czyli 12.000 zł. Zwrócił się ponadto o przesłanie aktów notarialnych na mocy, których skarżący zbyli nieruchomości położone w [...], oznaczone numerami geodezyjnymi a i b, a także wyjaśnienie i udokumentowanie przeznaczenia kwoty łącznej 195.000 zł, uzyskanej w grudniu i listopadzie 2015 r., ze sprzedaży dwóch nieruchomości położonych w [...] przy ul.[...], oznaczonych nr geodezyjnymi nr a i b, za kwoty odpowiednio 80.000 zł i 115.000 zł. Skarżący odpowiedzieli na wezwanie pismem z dnia 11 lipca 2017 r. (data nadania przesyłki), w którym wnieśli o przyznanie radcy prawnego w osobie M. P. Wykazali średnie opłaty za energię elektryczną, wodę i ścieki, telefon, gaz, podatek od nieruchomości, lekarstwa i dojazdy do lekarzy, węgiel i c.w.u., na łączną kwotę 882,98 zł. Wyliczyli, że odejmując tą kwotę od ich łącznego miesięcznego dochodu 1607,85 zł, zostanie im na miesiąc kwota 725,01 zł, a zatem na osobę na 1 dzień - kwota 12,09 zł. Przedłożyli ponadto wydruki z rachunku bankowego skarżącej, oświadczyli, że skarżący nie posiada rachunku bankowego. Oświadczyli, że nie mają żadnych oszczędności, czy przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro, czyli 12.000 zł. Stwierdzili, że na przedłożenie aktów notarialnych sprzedaży działek nie ma zgody kupujących, a całą kwotę 195.000 zł pochodzącą z ich sprzedaży przeznaczyli na długi powstałe z powodu nagłej utraty zdrowia, 2 [...] i 3 bardzo pilnych operacji skarżącego, który z powodu ciężkiej i nieuleczalnej choroby zmuszony był zaprzestać pracy zarobkowej. Przesłali fakturę na lek [...] na kwotę 62,90 zł. Ponadto załączyli kserokopie kart leczenia szpitalnego i skierowania na operację zaćmy, czyli tych samych dokumentów, które przesłali wcześniej do akt. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że nie zachodzą szczególne okoliczności, określone w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pozwalające na uwzględnienie wniosku, bowiem zapłata kosztów postępowania wymaganych w niniejszej sprawie nie przekracza możliwości finansowych skarżących. Referendarz stwierdził, że skarżący, pomimo wezwania w tym przedmiocie, nie złożyli żądanych dokumentów, które były niezbędne do wyjaśnienia wątpliwości powstałych po lekturze ich wniosku. Wątpliwości te powstały także w związku z tym, że na rozprawie przeprowadzonej w sprawie z ich skargi o sygn. I SA/Op 421/16 w dniu 8 lutego 2017 r., mąż wnioskodawczyni oświadczył do protokołu rozprawy, iż nieruchomości położone na działkach oznaczonych nr a oraz nr b zostały zbyte w grudniu i listopadzie 2015 r. za kwotę odpowiednio 80.000 zł i 115.000 zł. Informację tę referendarz uzyskał z lektury postanowienia tut. Sądu z dnia 28 kwietnia 2017 r., wydanego w postępowaniu z wniosku skarżącej E. Ś. o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Op 452/16, a zakończonego odmową przyznania tego prawa. Referendarz zauważył także, że skarżący twierdzą, iż wydali ww. kwotę ze sprzedaży działek na leczenie, spłatę długów, czy utrzymanie. Jednakże przedłożone przez nich karty leczenia szpitalnego pochodzą z publicznych placówek opieki zdrowotnej i chociaż potwierdzają kłopoty zdrowotne skarżących, to nie wynika z nich, że ponieśli oni w związku z pobytami w szpitalu jakiekolwiek koszty, w tym koszty operacji. Reasumując, referendarz stwierdził, że przedstawione okoliczności nie potwierdzają twierdzenia, że skarżący na leczenie wydatkowali jakiekolwiek pieniądze, w szczególności całą kwotę 195.000 zł, czy jej większą część. Referendarz zauważył także, że skierowanie na operację zaćmy jest bez uwidocznionej daty jego wystawienia. Przyjmując zresztą, że oboje skarżący przejdą wkrótce odpłatnie te operacje, to jak jest powszechnie wiadomo koszt operacji [...] jednego oka oscyluje wokół 3.000 zł. Referendarz uznał, że wydatek ten nie może skonsumować całej kwoty 195.000 zł, a powinien wynieść łącznie dla obojga skarżących około 12.000 zł oraz podkreślił, że skarżący w ogóle nie przesłali żadnych dokumentów, z których wynikałoby, kiedy otrzymali kwotę 195.000 zł. Nie wykazali także jakie ponosili z tej kwoty płatności, np. jakie spłacili długi, czy poczynili wydatki na bieżące życie, a w konsekwencji nie wykazali, że już nie dysponują kwotą 195.000 zł lub jej częścią, a kwota ta wielokrotnie przekracza np. wymagany wpis od skargi wynoszący w sprawie 200 zł. We wniesionym sprzeciwie z dnia 17 września 2017 r. skarżący podtrzymali swoje dotychczasowe stanowisko wskazując, że sytuacja materialna ich gospodarstwa domowego nie pozwala na opłacenie skargi w sprawie. Wyjaśnili, że uzyskane ze zbycia nieruchomości środki finansowe zostały niezwłocznie przekazane istniejącym wierzycielom, z uwagi na konieczność spłaty zadłużenia przekraczającego kwoty uzyskane ze sprzedaży nieruchomości. W odniesieniu do posiadanej nieruchomości wskazali natomiast na obciążenie hipoteczne, które uniemożliwia im uzyskanie kredytu. Ponadto podkreślili, że skarżący z uwagi na zły stan zdrowia był zmuszony do natychmiastowego zaprzestania działalności gospodarczej i likwidacji stanowiska pracy oraz do zapłacenia długów związanych z tą działalnością. Podnieśli, że termin 7 dni wyznaczony na przedłożenie żądanych dokumentów był zbyt krótki, aby dokumenty te zgromadzić. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) – zwanej dalej: "P.p.s.a.", od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego, a sprzeciw ten składa się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia kwestionowanego postanowienia. W niniejszej sprawie postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2017 r., będące przedmiotem złożonego przez skarżących sprzeciwu, zostało skutecznie doręczone w dniu 11 września 2017 r. Sprzeciw został natomiast wniesiony w dniu 18 września 2017 r., a zatem w ustawowym terminie siedmiu dni. Podstawy prawne funkcjonowania instytucji prawa pomocy, dające możliwość skorzystania przez stronę ze wsparcia Państwa w dochodzeniu jej praw przed sądem administracyjnym, zostały określone w przepisach od art. 243 P.p.s.a. do art. 262 P.p.s.a. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym (a o takie wnoszą skarżący) może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaakceptować należy zawarte w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, odwołujące się do utrwalonego i podzielanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, opublikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl podobnie jak wszystkie niżej podane orzeczenia sądowe). W zaskarżonym postanowieniu trafnie podniesiono, że skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 987/12). Ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne potwierdza wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, stosowanej tylko wobec osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 1486/08). Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (czyli de facto stanowi obciążanie innych obywateli). Dlatego też wyjątkowe zastosowanie tej instytucji wiąże się nie tylko z ustaleniem braku źródeł stałego dochodu i majątku, ale także z ustaleniem, że wnioskujący jest pozbawiony obiektywnie możliwości uzyskania dochodu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 432/14). Mając na uwadze powołane wyżej regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także analizując treść oświadczenia zamieszczonego w ramach wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje zawarte w sprzeciwie Sąd stwierdza, że referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazali w sposób należyty, iż nie mają dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania (w tym wymagalnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi). Z informacji podanych we wniosku wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny są dochody ze świadczenia przedemerytalnego małżonka w wysokości 626,40 zł oraz świadczenia emerytalnego małżonki w wysokości 981,49 zł. Skarżący z powodu licznych schorzeń nie są w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Natomiast pozostające w dyspozycji małżonków środki finansowe, które po opłaceniu stałych kosztów utrzymania stanowią w przybliżeniu kwotę 799,44 zł, przeznaczane są na pozostałe wydatki. Z oświadczenia złożonego przez skarżących wynika również, że majątek wspólny stanowi dom mieszkalny o szacunkowej wartości około 250.000 zł oraz niezabudowana nieruchomość o powierzchni [...], przeznaczona pod budownictwo przemysłowe. Z kolei, na podstawie akt sprawy o sygn. I SA/Op 421/16 referendarz ustalił, że skarżący poza ww. nieruchomościami domu mieszkalnego oraz działki o powierzchni [...] (działka nr c obszaru [...], niezabudowana, przeznaczona pod budownictwo przemysłowe) posiadali jeszcze nieruchomości usytuowane w [...] przy ul. [...] (tj. działka nr a obszaru [...], zabudowana budynkiem biurowo-socjalnym, dwukondygnacyjnym, niepodpiwniczonym o powierzchni użytkowej [...], oraz działka nr b obszaru [...], zabudowana budynkiem barakowym, parterowym, niepodpiwniczonym o konstrukcji drewnianej, o powierzchni użytkowej [...]). Przy czym na rozprawie przeprowadzonej w sprawie ze skargi skarżącej i jej męża o sygn. I SA/Op 421/16 w dniu 8 lutego 2017 r. S. Ś. oświadczył, iż nieruchomości położone na działkach oznaczonych nr a oraz nr b zostały zbyte w grudniu i listopadzie 2015 r., za kwotę odpowiednio 80.000 zł i 115.000 zł. Zasadnie zatem referendarz sądowy przyjął i Sąd ten pogląd aprobuje, że uzyskanie przez skarżących małżonków znacznych zasobów finansowych pochodzących ze zbycia opisanych wyżej nieruchomości, a także posiadanie w dalszym ciągu majątku w postaci nieruchomości przeznaczonej pod zabudowę przemysłową, świadczy o potencjale finansowym ich gospodarstwa domowego, dającym możliwości uregulowania wymaganych kosztów sądowych we własnym zakresie. Powyższej oceny nie podważyły wskazane w sprzeciwie okoliczności związane z rozdysponowaniem środków finansowych, uzyskanych ze sprzedaży dwóch nieruchomości na pokrycie istniejących wierzytelności, a także obciążeniem hipotecznym na pozostającej w dyspozycji strony nieruchomości. Przede wszystkim podkreślić należy, że skarżący, pomimo wezwania, nie przedłożyli dokumentów potwierdzających ich twierdzenia, a to właśnie na stronie spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, przez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień. Odnosząc się natomiast do twierdzenia skarżących, że wyznaczony termin 7 dni do przedłożenia przedmiotowych dokumentów był okresem za krótkim na ich zgromadzenie, to przypomnieć należy, że Sądowi wiadomym jest z urzędu, iż skarżący w toczących się przed tut. Sądem innych sprawach uchylili się również od przekazania dokumentów źródłowych, uniemożliwiając tym samym weryfikację sytuacji majątkowej. Pomimo więc powzięcia wiedzy z toczących się już wcześniej postępowań z ich skarg, o konieczności przedłożenia na żądanie Sądu tego typu dokumentów, skarżący nie podjęli prób ich zebrania, ani też nie wnioskowali o przedłużenie zakreślonego terminu. Skarżący nie uprawdopodobnili też, podniesionego dopiero w sprzeciwie, hipotecznego obciążenia posiadanej nieruchomości, jak i nie wykazali, że faktycznie nie jest możliwe gospodarcze wykorzystanie posiadanej nieruchomości (chociażby uzyskiwanie dodatkowych dochodów w postaci pożytków cywilnych) w celu wsparcia domowego budżetu. Skarżący nie podważyli zatem w żaden sposób, również na etapie rozpoznania sprzeciwu przyczyn, które zadecydowały o odmowie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. Do wniesionego sprzeciwu nie przedłożyli także żadnych dowodów, które uzasadniałyby ich twierdzenia. Ustalony stan faktyczny, w tym uwzględniający okoliczność uzyskania znacznych środków ze sprzedaży nieruchomości – łącznie 195.000 zł (wielokrotnie przekraczających wysokość wpisu w zainicjowanej przez skarżących sprawie) i brak uprawdopodobnienia co do rozdysponowania tej kwoty przemawia za odmową przyznania skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie uprawdopodobnili, że nie mają możliwości nie tylko poniesienia wpisu od skargi, ale także kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Wskazać także warto, że prawo skarżących do sądu nie dozna żadnych ograniczeń przez to, że wystąpią w sprawie osobiście, zwłaszcza że sąd na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi. Reasumując, stwierdzić należy, że w świetle przedłożonych dokumentów skarżący nie wykazali zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a więc rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało zaaprobować. Starszy referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Z tego względu Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.