II SA/Op 199/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Krupiński sędzia NSA Roman Ciąglewicz – spr. Sędziowie asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant referent Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie należności przedemerytalnej oddala skargę. Decyzją z dnia 23 stycznia 2002 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta [...], H. M. nadano status osoby bezrobotnej od dnia 2 stycznia 2002 r. i przyznano prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 10 stycznia 2002 r., w wysokości 120 % zasiłku. Jako podstawę prawną decyzji przyjęto art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 6 pkt 6, art. 6b ust. 1, art. 23 i 24 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2001 r., Nr 6, poz. 56 ze zm.). W uzasadnieniu wskazano, iż H. M. spełnia określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 120 % tego zasiłku, ponieważ udokumentował okres zatrudnienia wynoszący co najmniej 20 lat. Następnie, decyzją z dnia 15 lipca 2002 r., na podstawie art. 6 pkt 6b oraz art. 25 ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, orzeczono o utracie przez H. M., z dniem 10 lipca 2002 r., prawa do zasiłku dla bezrobotnych, z powodu upływu okresu pobierania zasiłku. W dniu 27 lutego 2004 r., H. M. złożył w Powiatowym Urzędzie Pracy w O. wniosek o ustalenie wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego. Decyzją z dnia [...], nr [...], Prezydent [...] orzekł o odmowie przyznania H. M. pkt 6b, art. 37k, art. 37l ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2001 r., Nr 6, poz. 56 ze zm.). W uzasadnieniu przywołując przepis art. 37k organ wskazał, iż świadczenie przedemerytalne przysługuje osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku, jeżeli do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 50 lat kobieta i 55 lat mężczyzna oraz osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn. Zaznaczono przy tym, iż stosownie do art. 37l ust. 1, prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie która spełnia warunki do jego nabycia w dniu rejestracji w powiatowym urzędzie pracy. H. M., w ocenie organu, nie spełniał warunków dotyczących przyznania świadczenia przedemerytalnego. Jak wskazano, w dniu rejestracji, tj. 2 stycznia 2002 r., udokumentował on staż pracy – 25 lat 10 miesięcy i 27 dni, a na dzień złożenia wniosku – okres uprawniający do emerytury wynoszący 31 lat 6 miesięcy i 23 dni. Ponadto rozwiązanie umowy o pracę z Urzędem Gminy w M. (ostatnim pracodawcą) nastąpiło w dniu 31 grudnia 2001 r., z powodu upływu czasu na który była zawarta umowa, a nie z przyczyn dotyczących zakładu pracy. W odwołaniu H. M. podniósł, iż decyzja podjęta została na podstawie przesłanek niezgodnych z rzeczywistością. Odwołujący wskazał, iż stosunek pracy z Urzędem Gminy w M. ustał nie z jego winy, lecz przyczyną jego ustania było nieprzedłużenie umowy o pracę poza czas w niej określony z powodu przekazania spraw nadzoru budowlanego, którymi się zajmował, do Starostwa Powiatowego. Ponadto wyjaśnił, iż do wniosku o przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego załączone zostało szczegółowe zestawienie okresów zatrudnienia, z którego jednoznacznie wynika, iż sumaryczny okres składkowy i nieskładkowy, na dzień złożenia, wniosku wynosił ponad 41 lat, natomiast w dniu rejestracji był o 6 miesięcy krótszy. Odwołujący zaznaczył, iż wraz z wnioskiem dostarczył dokumenty na potwierdzenie całego okresu zatrudnienia. Decyzją z dnia [...], Nr [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 37 k ust. 1 pkt 2 w związku z art. 6c pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2001 r., Nr 6, poz. 56 ze zm.). W uzasadnieniu organ odwoławczy powtórzył za organem I instancji, iż zgodnie z art. 37 k ust. 1 pkt 2 świadczenie przedemerytalne przysługuje osobie spełniającej, określone w ustawie, warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, jeżeli do dnia rozwiązani stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 50 lat kobieta i 55 lat mężczyzna oraz osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn. Zaznaczył przy tym, iż w myśl art. 37l warunki te powinny być spełnione w dniu rejestracji w powiatowym urzędzie pracy. Ponieważ odwołujący nie spełniał warunków do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego organ odwoławczy stwierdził, iż decyzję organu I instancji należało uznać za zasadną. Organ odwoławczy ustalił, iż H. M. udokumentował okres zatrudnienia uprawniający do emerytury wynoszący 31 lat, 6 miesięcy i 23 dni. Ponadto, umowa o pracę z ostatnim pracodawcą rozwiązana została z upływem czasu, na który była zawarta, a nie z przyczyn dotyczących zakładu pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, H. M. zarzucił organom administracji nierzetelność, w konsekwencji której wydano decyzję niezgodną z ustawą. Organ odwoławczy, w ocenie skarżącego, bez sprawdzenia powielił decyzję I instancji. W kwestii dotyczącej długości okresu zatrudnienia skarżący podniósł, iż we wniosku o przyznania świadczenia przedemerytalnego udokumentował staż pracy wynoszący 41 lat i 1 oraz 1/8 miesiąca. Jego zdaniem, bezpodstawnie nie została uwzględniona całkowita długość stażu pracy. Ponadto, w kwestii rozwiązania stosunku pracy z ostatnim pracodawcą, skarżący wyjaśnił, iż organ I instancji wziął pod uwagę tylko jeden z dokumentów dotyczących tego rozwiązania, a mianowicie świadectwo pracy z 31 grudnia 2001 r. W dokumencie tym zaznaczono, iż umowa o pracę została rozwiązana z upływem czasu na jaki została zwarta. Organy nie uwzględniły natomiast dokumentu z dnia 19 września 2001 r., w którym opisana została przyczyna zwolnienia, a z którego wynika, iż rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z przyczyn zakładu pracy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi. Ustosunkowując się do zarzutów skarżącego wskazał, iż do okresu uprawniającego do emerytury zaliczono skarżącemu wszystkie okresy wymienione przez niego w kwestionariuszu dotyczącym okresów składkowych i nieskładkowych. Wyjaśnił przy tym, iż do okresu tego nie zaliczono okresu studiów wieczorowych, ponieważ zgodnie z art. 7 pkt 9 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) okresami nieskładkowymi są okresy nauki w szkole wyższej na jednym kierunku, pod warunkiem ukończenia tej nauki, w wymiarze określonym w programie studiów. Skarżący, odbywając w latach 1970 – 1975 studia wieczorowe, był jednocześnie zatrudniony. Do okresu uprawniającego do emerytury nie zaliczono skarżącemu również okresu wykonywania zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia od 10 października 1986 r. do 30 września 1988 r., ponieważ z zaświadczenia z dnia 4 marca 2004 r., wystawionego przez W. M. nie wynika, czy za powyższy okres opłacano składkę na ubezpieczenie społeczne. Wojewoda podkreślił również, że umowa o pracę z ostatnim pracodawcą rozwiązana została z upływem czasu, na który była zawarta, a nie jak twierdzi skarżący, z przyczyn dotyczących zakładu pracy. W świadectwie pracy skarżącego nie ma wzmianki o rozwiązaniu stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że wobec decyzji tej nie można zastosować żadnego z typów wyroków przewidzianych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Materialnoprawna podstawa przyznania świadczenia przedemerytalnego, w czasie wydania zaskarżonej decyzji, zawarta była w przepisie art. 37 k ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56 ze zm.). W myśl tego przepisu, świadczenie przedemerytalne przysługiwało osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku, przy jednoczesnym spełnieniu warunków wskazanych w jednej z hipotez przepisów art. 37 k ust. 1 pkt 1 – 5. W niniejszej sprawie ewentualne zastosowanie mógł znaleźć przepis art. 37 k ust. 1 pkt 2, który stanowił, iż świadczenie przedemerytalne przysługuje osobie, spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, jeżeli do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 50 lat kobieta i 55 lat mężczyzna oraz osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn. W niniejszej sprawie spór sprowadza się do tego, czy skarżący spełnił określone w przepisie art. 37 k ust. 1 pkt 2 warunki do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego. Rozważania w tym zakresie należy zatem rozpocząć od stwierdzenia, że konstrukcja przytoczonego przepisu pozwala na jednoznaczną ocenę, iż przesłanki w nim wymienione muszą być spełnione łącznie. Tym samym stwierdzenie, iż osoba ubiegająca się o przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego, nie spełnia chociażby jednego z wymaganych warunków, skutkuje odmową przyznania świadczenia. W chwili rejestracji w powiatowym urzędzie pracy wiek skarżącego wynosił 56 lat. Ten warunek został zatem spełniony. Nie można tego powiedzieć o drugiej koniecznej przesłance, tj. o rozwiązaniu stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy. Umowa skarżącego o pracę z ostatnim pracodawcą – Urzędem Gminy w M. została rozwiązana z upływem czasu na który została zawarta. Nie oznacza to rozwiązania umowy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Ocena ta wynika z wykładni omawianej instytucji prawnej – rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy – przeprowadzonej w oparciu o definicję legalną zawartą w przepisie art. 2 ust. 1 pkt 20a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Wiążący charakter przywołanej definicji, także dla odczytania treści art. 37k ust. 1 pkt 2, nie budzi wątpliwości, wobec brzmienia art. 2 ust. 1 – "ilekroć w ustawie jest mowa" – nakazującego stosowanie definicji ustawowych dla wszystkich wypadków występowania w ustawie o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu pojęć definiowanych w art. 2 ust. 1. Przechodząc do treści przepisu art. 2 ust. 1 pkt 20a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu zauważyć przyjdzie od razu, że brzmienie tego przepisu zmieniło się od dnia 1 stycznia 2004 r., na mocy art. 19 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. Nr 90, poz. 844). Ustawa ta nie zawierała przepisu wyraźnie regulującego kwestię, jaką definicję przyjmować dla postępowań o przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego wszczętych po dniu 1 stycznia 2004 r., ale dotyczących rozwiązania stosunku pracy przed tą datą (taka sytuacja odnosi się do roszczenia skarżącego). Przepis art. 30 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. określał jedynie datę wejścia ustawy w życie, a przepis art. 28 regulował tylko postępowania dotyczące rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy na podstawie ustawy wymienionej w art. 29 (tj. ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy – Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.). Skoro ustawodawca nie wypowiedział się expressis verbis co do wyboru nowej lub poprzedniej definicji ustawowej "przyczyn dotyczących zakładu pracy", do postępowań o przyznanie świadczenia przedemerytalnego, których elementem faktycznym było ustanie stosunku pracy podczas funkcjonowania w obrocie prawnym definicji sprzed nowelizacji obowiązującej od dnia 1 stycznia 2004 r., to do takiej sytuacji procesowej należy zastosować uniwersalną zasadę polskiego prawa międzyczasowego "tempus regit actum". Oznacza ona, iż zdarzenie prawne należy oceniać według stanu prawnego obowiązującego w dacie, gdy miało ono miejsce (por. uzasadnienie wyroku TK z dnia 15 września 1999 r., sygn. akt K 11/99, OTK 1999/6/116; uzasadnienie uchwały SN z dnia 18 października 1995 r., sygn. akt III AZP/29/95 OSNAP 1996/8/107; uzasadnienie uchwały NSA z dnia 21 lutego 2000 r., sygn. akt OPS 6/99 ONSA 2000/3/89; uzasadnienie uchwały NSA z dnia 12 marca 2001 r., sygn. akt OPS 14/00 ONSA 2001/3/101; wyrok NSA z dnia 12 marca 2002 r., sygn. akt II SAB/Ka 9/02 niepublikowany, treść przytoczona w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 53478). Przepis art. 2 ust.1 pkt 20a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2004 r., stanowił, że ilekroć w ustawie jest mowa o przyczynach dotyczących zakładu pracy - oznacza to rozwiązanie stosunku pracy (stosunku służbowego) z powodu ogłoszenia upadłości pracodawcy, jego likwidacji lub likwidacji stanowiska pracy z przyczyn ekonomicznych, organizacyjnych, produkcyjnych albo technologicznych, a także wygaśnięcie stosunku pracy (stosunku służbowego) z powodu śmierci pracodawcy lub gdy przepisy ustawy przewidują wygaśnięcie stosunku pracy w przypadku przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę i niezaproponowania przez tego pracodawcę nowych warunków pracy i płacy. Na chwilę wracając do zagadnienia intertemporalnego zauważyć trzeba, że próba rozstrzygnięcia znaczenia pojęcia "przyczyn dotyczących zakładu pracy" przy pomocy definicji sprzed 1 stycznia 2004 r. jest o tyle zasadna, że definicja obecna wprost wyklucza przyjęcie, iż stosunek pracy rozwiązano ze skarżącym z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Przepis art. 2 ust. 1 pkt 20a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nawiązywał, po dniu 1 stycznia 2004 r., do przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, a więc ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. W hipotezie zaś art. 1 ust. 1 tej ustawy jest mowa o wypowiedzeniu stosunku pracy i porozumieniu stron, a nie o upływie czasu, na który umowa została zawarta. Przechodząc ponownie do brzmienia art. 2 ust. 1 pkt 20a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu sprzed 1 stycznia 2004 r. wyrazić trzeba jednak pogląd, że także w tym stanie prawnym, upływ czasu na jaki umowa o pracę została zawarta, nie uprawnia do przyjęcia, iż stosunek pracy został rozwiązany z powodu likwidacji stanowiska pracy z przyczyn ekonomicznych. Przyczyną rozwiązania stosunku pracy jest w tym przypadku bowiem upływ czasu, na jaki umowa została zawarta. W przepisie zaś art. 2 ust. 1 pkt 20a była, nawet wówczas, mowa o przyczynach rozwiązania umowy, a nie o przyczynach niezawarcia nowej umowy o pracę. W rezultacie przyjdzie powtórzyć, że nie został spełniony konieczny warunek przysługiwania świadczenia przedemerytalnego, określony w art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy i zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, tj. rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. W tej sytuacji ewentualne uchybienia materialne i proceduralne dotyczące kolejnej koniecznej przesłanki: okresu uprawniającego do emerytury, nie miały wpływu na wynik sprawy. W szczególności uwaga ta odnosi się do nieustosunkowania się do odwołania, w zakresie części okresu studiów, kiedy skarżący nie pozostawał w stosunku pracy, okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych od 10 stycznia 2002 r. do 10 lipca 2002 r. i zatrudnienia przez okres 10 miesięcy, w latach 1958 – 1965, przy pracach wykopaliskowych. Uchybieniem niemajacym wpływu na wynik sprawy było także podanie, w uzasadnieniach obu decyzji, jedynie łącznego okresy uprawniającego do emerytury, bez przytoczenia ustaleń odnoszących się do poszczególnych okresów. Wobec powyższego należało, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalić skargę.