II SA/Op 214/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 października 2013 r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania w sprawie zasiłku celowego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia ustanowić skarżącej radcę prawnego. Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę J. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 października 2013 r., nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia 2 kwietnia 2013 r., o przyznaniu skarżącej specjalnego zasiłku celowego, w wysokości 30 zł. J. M., złożyła osobiście w dniu 26 czerwca 2014 r., wniosek o doręczenie zapadłego wyroku wraz z uzasadnieniem, a także wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, bądź radcy prawnego. Podniosła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych i prowadzącą samodzielnie gospodarstwo domowe. Dodała, że jest osobą nie posiadającą przygotowania prawniczego, zaś sprawa z uwagi na zawiłość wymaga dogłębnej znajomości prawa, jakiej to wiedzy w tym zakresie wnioskodawczyni brakuje. Wskazała, że jest zainteresowana ustanowieniem takiego pełnomocnika, który "bez sporządzania jakiejkolwiek opinii, jeśli będzie zachodziła taka konieczność, będzie reprezentował interes strony do wyczerpania wszystkich środków odwoławczych". W oświadczeniu o stanie majątkowym podała, że utrzymuje się z zasiłku okresowego i zasiłku celowego, w wysokości 260 zł miesięcznie. Wynajmuje mieszkanie socjalne z zasobów Gminy [...] o powierzchni 29 m², pozbawione ubikacji i łazienki. Pismem z dnia 3 lipca 2014 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawczynię w terminie 7 dni, do uzupełnienia wniosku przez złożenie wyjaśnień i dokumentów, tj.: szczegółowe wymienienie rodzajów uzyskanej w okresie ostatnich 3 miesięcy przez skarżącą, od Państwa pomocy społecznej; przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy; przedłożenie specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania koniecznego mieszkania, a także specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania siebie i członków gospodarstwa domowego; wyjaśnienie czy wnioskodawczyni korzysta z pomocy osób trzecich, w tym męża, a jeżeli tak o wykazanie rodzaju i wysokości uzyskiwanej pomocy. W przypadku gdy wnioskodawczyni pozostaje na utrzymaniu osób trzecich, zobowiązano ją do wskazania źródła i wysokość dochodów ww. osób. Wezwano także do wyjaśnienia czy skarżąca podejmuje próby zarobkowania, wobec ukończenia szkoleń w ramach aktywizacji zawodowej (w tym szkolenia z zakresu florystyki). W odpowiedzi na wezwanie, wnioskodawczyni w piśmie z dnia 14 lipca 2014 r. oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Po zawarciu związku małżeńskiego, podjęła opiekę nad mężem, który jest uznany za osobę trwale i całkowicie niezdolną do pracy oraz samodzielnej egzystencji i z tego powodu skarżąca nie może podjąć zatrudnienia. Skarżąca oświadczyła, że wysokość zasiłków celowych jej przyznanych wyniosła: w maju 2014 r. – 60 zł, w czerwcu – 80 zł. Wysokość zasiłku okresowego wyniosła odpowiednio: 228,59 zł od 1 marca 2014 r. do 30 czerwca 2014 r., gdzie za lipiec 2014 r. dostała odmowę tej pomocy; wysokość dodatku mieszkaniowego wraz z ryczałtem na zakup wypłaconego przez OPS [...] bezpośrednio na konto administratora, bez prawa do pobrania ryczałtu wynosi miesięcznie 74,56 zł, w tym 42,44 zł ryczałt na zakup opału od 1 maja 2014 r. do 31 października 2014 r. Koszt miesięczny utrzymania mieszkania wynosi: 56,24 zł – czynsz mieszkaniowy, 8 zł – wywóz odpadów komunalnych, 30 zł – opłata za telefon, 10 zł (maj) i 118,32 zł (lipiec) – opłata za energię. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skoro J. M., z mocy samej ustawy P.p.s.a., jako strona skarżąca decyzję dotyczącą zasiłku celowego, została zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, to postępowanie z jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe. Stąd referendarz ograniczył się jedynie do rozpoznania wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Stosownie do art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Skarżąca jak wyżej wykazano, została z mocy samej ustawy P.p.s.a. zwolniona od kosztów sądowych, zatem jej wniosek o udzielenie prawa pomocy należało rozpatrzyć jako wniosek w zakresie częściowym, obejmujący wyłącznie ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Stosownie więc do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast rozpoznający wniosek sąd (referendarz sądowy) zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony jest, bądź nie jest zasadne. Z jednej strony uwzględnia więc wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody i posiadany majątek. Przywołane regulacje są przejawem intencji ustawodawcy, który tworząc instytucję prawa pomocy miał na celu umożliwienie dochodzenia słusznych praw przed sądem, osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Rozpoznający wniosek decydując o udzieleniu (bądź odmowie) stronie prawa pomocy zobowiązany jest więc przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 P.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd (referendarz sądowy) bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie z dnia 8 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FZ 70/13, CBOiIS). Z powyższego wynika, że prawo do sądu nie jest prawem bezwzględnie przysługującym określonej grupie osób o niskim poziomie dochodów, w tym rencistom, emerytom, czy osobom zarabiającym poniżej kwoty tzw. minimalnego wynagrodzenia. Mając na względzie okoliczność, że skarżąca zwróciła się o przyznanie pełnomocnika z urzędu w celu kwestionowania zapadłego w sprawie wyroku oddalającego jej skargę, a dla skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku, musi być spełniony wymóg sporządzenia jej przez adwokata lub radcę prawnego, czyli tzw. przymus adwokacko-radcowski, referendarz postanowił o ustanowieniu skarżącej radcy prawnego z urzędu. Rozpoznający dał wiarę, że jedynym źródłem utrzymania skarżącej są środki z pomocy społecznej 260 zł miesięcznie. Wysokość wskazanego dochodu nie daje natomiast podstaw do zgromadzenia środków na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej, którego pomoc, o czym była mowa wyżej, jest niezbędna w sprawie z uwagi na przymus adwokacko-radcowski. Stąd referendarz sądowy, działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.