II SA/Op 216/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. G. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi B. G. na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 27 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia ekspertyzy technicznej postanawia odmówić przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Skarżąca B. G., działając przez pełnomocnika - swojego męża R. G., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 27 marca 2015 r., nr [...], w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia ekspertyzy technicznej. Skargę tę złożyła za pośrednictwem organu, drogą elektroniczną, posługując się podpisem elektronicznym. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 maja 2015 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez podpisanie skargi lub nadesłanie podpisanego osobiście egzemplarza skargi, a także do nadesłania odpisu skargi poświadczonego za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanego, zaś odrębnym pismem została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. W wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych skargi poinformowano stronę, że odpisem pisma mogą być też uwierzytelnione fotokopie lub uwierzytelnione wydruki z poczty elektronicznej. Oba wezwania zawierały pouczenie, że nieuzupełnienie braków formalnych skargi i nieuiszczenie wpisu sądowego od skargi w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania spowoduje odrzucenie skargi. Dwa wskazane wyżej wezwania przesłano jednym listem i doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 1 czerwca 2015 r., co potwierdził własnoręcznym podpisem na zwrotnym pocztowym potwierdzeniu odbioru (k. 23 akt sąd.). W dniu 9 czerwca 2015 r. skarżąca uiściła wpis sądowy przekazem pocztowym, którego oryginał załączyła do akt sądowych (k. 31 akt sąd.). W dniu 10 czerwca 2015 r. pełnomocnik skarżącej złożył osobiście w tut. Sądzie, zawarty w piśmie datowanym na dzień dnia 9 czerwca 2015 r., wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wyjaśnił w nim, że skargę wysłał za pomocą platformy ePUAP, nie posiadał więc jej kopii. Aby podpisać skargę musiał naprawić uszkodzonego laptopa, na którym ma zapisane hasła do ePUAP; udało się go naprawić w dniu 9 czerwca 2015 r. Pełnomocnik wniósł o "przywrócenie terminu do złożenia dokumentów". Do wniosku o przywrócenie terminu załączył jeden podpisany egzemplarz skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Natomiast w myśl art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a., w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu, wniesionym w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu do sądu, w którym czynność miała być dokonana, należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4 art. 87 P.p.s.a.). Podstawowymi przesłankami warunkującymi przywrócenie terminu jest zatem stwierdzenie przez sąd - po pierwsze - zachowania terminu do złożenia wniosku, po wtóre - dokonania czynności, a po trzecie - uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego, co oznacza, że strona, która uchybiła terminowi powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, iż przeszkoda była od niej niezależna i niemożliwa do przezwyciężenia. W piśmiennictwie oraz w orzecznictwie sądowym słusznie wskazuje się, że przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący uprawdopodobni zaprezentowaną argumentacją brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Uprawdopodobnienie, o jakim mowa w omawianym przepisie, jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym; nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność twierdzenia o jakimś fakcie; jest dopuszczalne, gdy przewidują go przepisy szczegółowe. Przy uprawdopodobnieniu dopuszcza się ustalenie okoliczności faktycznych bez przeprowadzania postępowania dowodowego, także odnośnie braku winy osoby, która uchybiła terminowi. Uprawdopodobnienie nie oznacza więc udowodnienia braku winy, traktuje się je jako surogat, namiastkę dowodu bądź środek zastępczy dowodu stwarzający tylko prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie. Przepis o przywróceniu terminu do dokonywania czynności procesowych nie może być przy tym interpretowany w sposób rozszerzający, gdyż zasadą jest dokonanie czynności w terminie. O braku winy strony można mówić, gdy dokonanie czynności w ogóle (w sensie obiektywnym) było wykluczone, jak również w takich przypadkach, w których w danych okolicznościach nie można było oczekiwać od strony, by zachowała wymagany termin procesowy. Nie uzasadnia przywrócenia uchybionego terminu dopuszczenie się przez stronę choćby lekkiego niedbalstwa, gdyż oznacza to brak staranności, który jest elementem winy. Zajęcie odmiennego stanowiska, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności (por B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2011 r., s. 284-285 oraz 287 i powołane tam orzecznictwo; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1999 r., sygn. akt I PKN 103/99, opubl. OSNP 2000 r., nr 19, poz. 719; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2002 r., sygn. akt II SA/Wr 1329/01, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena, czy zaistniały przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu, pozwalające na uznanie, że wnioskodawca nie ponosi winy w uchybieniu terminowi, należy do sądu. Badając tę kwestię, sąd powinien przeanalizować wszystkie okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W okolicznościach sprawy skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez m.in. jej podpisanie lub nadesłanie podpisanego osobiście egzemplarza skargi. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest regulacji, która przewidywałaby możliwość wnoszenia drogą elektroniczną pism procesowych opatrzonych bezpiecznym podpisem elektronicznym. Przepis art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. stanowi bowiem, że każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, rozumiany jako znak ręczny określonej osoby, noszący indywidualne i powtarzalne cechy, pozwalające odróżnić go od innych i umożliwiające identyfikację osoby podpisującego oraz zbadanie autentyczności podpisu (H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 342). We wskazanym przepisie jest więc mowa o podpisie własnoręcznym, z wyjątkiem przypadków niemożności podpisania pisma przez stronę, o których mowa w art. 46 § 4 P.p.s.a. Dodać trzeba, że z treści art. 5 ust. 2 ustawy o podpisie elektronicznym nie można wywodzić, iż w postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszczalne jest wniesienie pisma procesowego drogą elektroniczną, opatrzonego bezpiecznym podpisem elektronicznym. Niedochowanie warunków własnoręcznie podpisanego pisma wiąże się natomiast z odrzuceniem (lub zwrotem) pisma. Przywołane stanowisko, poparte szerokim uzasadnieniem, zostało zaprezentowane w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2014 r., sygn. akt I OPS 10/13, i stanowi wiążącą interpretację przepisów procedury sądowoadministracyjnej. W świetle przywołanych przepisów prawa i poglądów NSA, nie budzi wątpliwości, że w obecnym stanie prawnym nie ma możliwości skutecznego wnoszenia pisma w formie elektronicznej, bowiem jednym z jego wymogów formalnych jest własnoręczne podpisanie go przez autora. Skarżąca została również wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie odpisu skargi poświadczonego za zgodność oryginałem lub własnoręcznie podpisanego. Kwestia wymogu nadesłania przez stronę odpisów skargi także była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z dnia 18 grudnia 2013 r. (sygn. akt I OPS 13/13), wydanej w składzie 7 sędziów, orzekł, że niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 P.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 P.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd. Ponadto, zgodnie z zaprezentowanym w ww. uchwale stanowiskiem, nadesłanie przez stronę wymaganych odpisów skargi po wyznaczonym terminie, o którym mowa w art. 49 § 1 P.p.s.a., ale przed odrzuceniem skargi oznacza, że skarga nie może otrzymać prawidłowego biegu i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Obie powołane uchwały NSA, podjęte w składzie 7 sędziów, mają - na podstawie art. 269 § 1 P.p.s.a. - moc wiążących zasad ogólnych, do których sądy administracyjne zobowiązane są stosować się przy rozpoznawaniu przed nimi spraw. Na gruncie rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy w pierwszej kolejności, że ustawowy termin 7 dni do uiszczenia wpisu i uzupełnienia braków formalnych skargi rozpoczął dla strony skarżącej bieg w dniu 2 czerwca 2015 r. i upłynął w dniu 8 czerwca 2015 r. Według skarżącej, przyczynę uchybienia terminu stanowiło uszkodzenie laptopa, którego naprawa nastąpiła w dniu 9 czerwca 2015 r. Składając zatem w dniu 10 czerwca 2015 r. wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia tych braków, skarżąca zachowała 7-dniowy termin określony w art. 87 § 1 P.p.s.a. Skarżąca dopełniła natomiast tylko jednego wymogu wynikającego z art. 87 § 4 P.p.s.a., ponieważ nadesłała wraz z wnioskiem jeden podpisany egzemplarz skargi, podczas gdy powinna była przysłać podpisany egzemplarz skargi i odpis skargi poświadczony za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisany, albo też podpisać skargę znajdującą się w aktach sądowych i nadesłać podpisany odpis skargi. Sąd nie uznał za celowe i służące realizacji zasady szybkości postępowania wezwanie skarżącej do uzupełnienia tego braku formalnego wniosku, gdyż - jak już wyżej zasygnalizowano - wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie, o czym poniżej. Oceniając przedstawione we wniosku wyjaśnienia w kontekście obowiązku uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, uznać przyjdzie, że z treści argumentacji zawartej w piśmie z dnia 9 czerwca 2015 r. nie wynikały obiektywne i niezależne od strony przeszkody w terminowym uzupełnieniu braków formalnych skargi. W przekonaniu Sądu, za tego rodzaju przesłanki, wykluczające winę w uzupełnieniu braków formalnych skargi poprzez podpisanie skargi lub nadesłanie podpisanego osobiście egzemplarza skargi oraz nadesłania odpisu skargi poświadczonego za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanego, nie można uznać podawanej przez pełnomocnika skarżącej okoliczności, czyli konieczności naprawienia uszkodzonego laptopa, co - jak twierdzi - udało się dopiero w dniu 9 czerwca 2015 r. Zdaniem Sądu, konieczność naprawy laptopa, czego zresztą w żaden sposób nie uprawdopodobniono, nie uniemożliwiała uzupełnienia braków formalnych wniesionej skargi w terminie wskazanym przez Sąd, tj. dopełnienia czynności podpisania skargi i złożenia odpisu skargi. B. G. i jej pełnomocnik zamieszkują w [...], więc każda z tych osób mogła stawić się w Sądzie i osobiście podpisać znajdujący się w aktach egzemplarz skargi, a także skopiować ten egzemplarz z akt sądowych, w celu złożenia jego odpisu. W tej sytuacji, Sąd uznał za zbędne wzywanie strony do uprawdopodobnienia okoliczności awarii laptopa, ponieważ jego sprawne działanie nie było konieczne do uzupełnienia przez stronę braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie. Podkreślić trzeba, że przedstawione we wniosku okoliczności nie są sytuacjami niezależnymi od strony i niemożliwymi do przezwyciężenia. Nie mogą usprawiedliwiać uchybienia terminu w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż wynikają wyłącznie z nienależytej staranności w prowadzeniu przez stronę skarżącą własnych spraw. Odnotować też przyjdzie, że stawienie się w Sądzie nie stanowiło dla strony skarżącej problemu, skoro wniosek o przywrócenie terminu został złożony w Sądzie osobiście. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do dokonania spóźnionej czynności procesowej. W konsekwencji, nie zaistniały również przesłanki pozwalające na uznanie zasadności złożonego wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, a tym samym brak jest podstaw do jego przywrócenia. W sprawie nie sposób również nie dostrzec, że z przytoczonej treści wniosku z dnia 9 czerwca 2015 r. wynika w sposób jednoznaczny, że wniosek ten ogranicza się jedynie do żądania przywrócenia terminu do uzupełnienie braków formalnych skargi. Strona skarżąca nie wniosła zatem o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, który uiściła dzień po wymaganym terminie, upływającym dla niej w dniu 8 czerwca 2015 r. Z tych względów, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.