II SA/Op 218/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie skierowania na badanie lekarskie na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia ustanowić dla skarżącego radcę prawnego. Przedmiotem skargi H. F. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o skierowaniu skarżącego na badanie lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Opolu. Wyrokiem dnia 6 lipca 2010 r. oddalono skargę H. F. w tym przedmiocie, a w tym samym dniu złożył on na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie rady prawnego lub adwokata z urzędu. Wcześniej postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 maja 2010 r. skarżący został już zwolniony od kosztów sądowych w sprawie w całości, a w toku postępowania o zwolnienie zgromadzono w aktach sprawy szereg dokumentów odnośnie jego sytuacji materialnej. Uzasadniając swoją prośbę o pełnomocnika z urzędu skarżący wskazał, że skargę kasacyjną może wnieść tylko pełnomocnik będący adwokatem lub radcą prawnym, podał, że jego dochód to renta w kwocie 1880 zł , a także wskazał, że był już wcześniej zwolniony z kosztów sądowych. Mając na uwadze, krótki okres niespełna dwóch miesięcy kiedy przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy uznał, że znajdująca się na tamtą okoliczność w sprawie dokumentacja jest wystarczająca dla oceny obecnego wniosku skarżącego o prawo pomocy i nie wzywał go o kolejne wyjaśnienia. Ponadto referendarz miał na uwadze, że skarżący składa wniosek podpisując zawarte w jego rubryce nr 13 oświadczenie, iż znana jest mu treść art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy, wobec czego należało uznać, że ewentualna zmiana jego sytuacji majątkowej winna być przez niego wykazana w aktualnym wniosku z dnia 6 lipca 2010 r. Skarżący jak wynika z materiałów zgromadzonych w niniejszej sprawie ma złą sytuację życiową, wynikającą z ujemnego bilansu wydatków w stosunku do jego dochodów, a także złego stanu zdrowia – inwalidztwo I grupy. Zły stan finansowy tłumaczył koniecznością spłaty kredytów i pożyczek bankowych, a także wysokimi kosztami zakupu lekarstw (kwota ok. 1.000 zł miesięcznie). W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący podał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, zamieszkuje z małżonką za jej zgodą, ale ma z nią umowną rozdzielność majątkową ustaloną aktem notarialnym z dnia 24 lutego 2003 r. Uzyskuje jedynie dochód z tytułu renty inwalidzkiej w wysokości 1.899 zł miesięcznie; nie posiada żadnych nieruchomości, ani innych składników majątkowych. Dodał, że zwrócił się do Sądu Rejonowego w O. z wnioskiem o orzeczenie jego upadłości, wniosek ten został oddalony. W aktach sprawy znajdują się też dwa wyciągi bankowe za miesiące luty i marzec 2010 r., wynika z nich, że skarżący nie posiada żadnych oszczędności, kserokopia orzeczenia o niezdolności do służby wojskowej; kserokopia oświadczenia małżonki skarżącego o sporządzonej umowie, w której H. F. zobowiązał się do spłaty połowy kredytu, tj. ok. 325 zł miesięcznie, a także do ponoszenia połowy opłat związanych z eksploatacją domu, tj. ok. 260 zł miesięcznie (opłata za energię – 100 zł, za podatek – 20 zł, za wodę – 10 zł, za opał – 100 zł, za telefon – 30 zł). W aktach sprawy znajdują się także kserokopie dokumentów nadesłanych przez skarżącego przy formularzu wniosku, tj. kserokopie: korespondencji związanej z zaciągniętymi kredytami, wniosku o stwierdzenie upadłości, decyzji o waloryzacji świadczenia rentowego, specyfikacji wydatków na kupno lekarstw. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), referendarz sądowy zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy, uregulowana w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", a polegająca na możliwości ustanowienia stronie pełnomocnika z urzędu lub zwolnienia jej od kosztów sądowych, ma na celu zapewnienie osobom ubogim i znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej, możliwość dochodzenia swoich interesów przed sądem administracyjnym. Wskazuje na to jednoznacznie przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., określający wymogi jakie powinny spełniać osoby otrzymujące tę pomoc. Przepis ten podaje zatem, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie ma więc ustalenie czy wnioskodawca "wykazał", że jego sytuacja materialna, na którą ma wpływ zarówno rodzaj i wysokość uzyskiwanych dochodów, jak również jego stan majątku, po uwzględnieniu niezbędnych wydatków na konieczne, niezbędne utrzymanie siebie i rodziny, daje możliwość wnioskodawcy poniesienia dodatkowych obciążeń w postaci kosztów sądowych. Wskazać także należy, iż ocena wniosku o przyznacie prawa pomocy powinna uwzględniać sytuację materialną wnioskodawcy na dzień jego rozpoznania i powinna mieć charakter obiektywny, a także nie pozbawiać strony prawa do sądu. Działając na podstawie wyżej podanych przepisów prawa, referendarz sądowy uznał, iż skarżącemu należy przyznać pomoc w zakresie wnioskowanym. W szczególności na uwagę zasługiwała kwestia płynności finansowej skarżącego. Otóż, na skarżącym ciąży szereg zobowiązań w stosunku do banków, w tym zobowiązanie spłaty umowy kredytowej nr [...] w wysokości 107.416,29 zł, a także karty kredytowej na kwotę 8.000 zł. Potwierdza to przedłożone do akt pismo Banku [...] z dnia 11 marca 2010r., stanowiące wypowiedzenie umowy kredytowej oraz wykaz transakcji na wyciągach bankowych. Biorąc zatem pod uwagę wysokość dochodu skarżącego – 1.899 zł netto miesięcznie, koszty niezbędnego utrzymania mieszkania (260 zł) i powyższe dane dotyczące zadłużenia, a także brak zgromadzonych przez skarżącego oszczędności, przyjąć należało pogląd, iż jego sytuacja majątkowa uniemożliwia mu w sposób obiektywny poniesienie kosztów sądowych postępowania. Opinię tę potęguje także fakt niewykazania przez skarżącego, posiadania innych składników majątkowych, które mogłyby, po spieniężeniu, stanowić źródło uiszczenia kosztów sądowych i uregulowania należnego długu. Istotna dla niniejszego rozstrzygnięcia była ponadto okoliczność, że skarżący jest osobą schorowaną, co po pierwsze oznacza konieczność znacznych nakładów na leczenie, a po drugie, niemożność podjęcia przez niego zajęć zarobkowych. Podkreślić należy, że rozpoznający wniosek kierował się aktualną sytuacją bytową skarżącego, wynikającą ze złożonego wniosku, a także dołączonych w postępowaniu wyjaśniającym, dokumentów i dodatkowych oświadczeń skarżącego. Kierował się zasadą, że nadrzędną wartością konstytucyjną w postępowaniu sądowym jest umożliwienie stronie obrony i dochodzenia swoich praw w zakresie wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W tym miejscu należy zauważyć, że sam fakt rozdzielności majątkowej skarżącego z małżonką B. F. nie decyduje o tym, że nie należy brać jej majątku i dochodów pod uwagę przy ocenie możliwości finansowych skarżącego. Wynika to zobowiązującego orzecznictwa sądowego, w sprawie tej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, stwierdzając, że: " Przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej." Jednakże referendarz nie podjął działań w celu ustalenia danych co do majątku i dochodów małżonki skarżącego, biorąc pod uwagę, że jak zapewnił skarżący pod rygorem odpowiedzialności karnej, nie prowadzi on wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, można zatem wnioskować, że dochodzenie od niej szybkiego wsparcia finansowego na opłacenie pełnomocnika z urzędu byłoby utrudnione. Nie analizując zatem przyczyn powstania tej złej sytuacji materialnej i udziału skarżącego w jej powstaniu, referendarz uznał jedynie, że H. F. w chwili obecnej, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, czyli, że spełnia przesłankę przyznania mu prawa pomocy w całości, opisaną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Wniesienie bowiem obecnie o przyznanie pełnomocnika z urzędu przez H. F., przy jednoczesnym korzystaniu przez niego z pełnego zwolnienia do kosztów sądowych na mocy w/w postanowienia z dnia 12 maja 2010 r., skutkowało koniecznością oceny jego sytuacji materialnej pod kątem spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy w całości, pomimo, że obecnie wnosił on tylko o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym to jest o pełnomocnika z urzędu. Stąd referendarz przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu, co też orzekł na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., w sentencji postanowienia.