II SA/Op 223/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu - Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zwrotu podania o odszkodowanie postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący J. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zwrotu podania w sprawie o odszkodowanie za utratę zdrowia spowodowaną skażeniem środowiska. Skarżący został wezwany na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 30 marca 2010 r. do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżący złożył w odpowiedzi w przepisanym terminie wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że źródłem jego dochodu jest emerytura w kwocie 1224,98 zł netto miesięcznie, a brutto jest to kwota 1459,32 zł, nie posiada żadnego majątku, nie jest wstanie ponieść kosztów sądowych, sprawa jest skomplikowana od strony prawnej i wymaga koniecznie pomocy prawnej. Dotyczy ona dużej grupy mieszkańców K. w większości rencistów o niskich dochodach oraz ludzi schorowanych w młodym wieku, ponoszących duże koszty leczenia z winy ogromnego skażenia powietrza i gleby w rejonie miejsca swego zamieszkania. J. G. podał też, że jego jedyny majątek stanowi mieszkanie spółdzielcze o powierzchni 35 m2. Referendarz sądowy wezwał J. G. działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie: - aktualnego odcinka emerytury lub innego zaświadczenia o jej wysokości, - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz itp.) - wyciągu z posiadanych kont, lokat, rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy przed złożeniem wniosku, - przesłania rachunków za lekarstwa lub zaświadczenia lekarskiego, że wymaga leczenia i przyjmowania lekarstw. Wezwanie to również zawierało pouczenie, iż nie zastosowanie się do niego terminie 7 dni od jego otrzymania, spowoduje oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zostało ono skierowane z uwagi na fakt, iż referendarz uznał za niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych dane wskazane przez J. G. w urzędowym formularzu wniosku. Skarżący w dniu 10 maja 2010 r. złożył, odpowiedź na wezwania referendarza sądowego o uzupełnienie braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, przedkładając kopię zaświadczenia z dnia 7 maja 2010 r. z ZUS o wysokości emerytury, zestawienie opłat za energię elektryczną i gaz za dłuższe okresy, wykazujące należności z ostatniego miesiąca, wyciągi z konta bankowego za ostanie 3 miesiące, zawiadomienie o wysokości czynszu, kopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 6 maja 2010 r., że jest przewlekle chory i wymaga stałego przyjmowania leków, oraz oświadczenie własne, że koszt leczenia to 200 zł miesięcznie. Skarżący wykazał, że opłaty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą co miesiąc około 320 zł (czynsz 240,31 zł, energia około 17 zł, gaz od 52 do 60 zł ), a koszty leczenia to koło 200 zł, a wysokość jego emerytury to 1224,98 zł miesięcznie. Jednocześnie skarżący nadesłał wyciągi ze swojego konta bankowego z ostatnich 3 miesięcy, z wyciągu za okres od 15 marca 2010 r. do 13 kwietnia 2010 r. wynika, że saldo konta wynosi 7888,78 zł, a przychody 2835,04 zł, w tym 1224,98 zł stanowił dochód z emerytury, a 1610 zł przelew z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z tytułu dofinansowania do przedmiotów ortopedycznych. Po odjęciu kwoty 1610 zł, przekazanej na przedmioty ortopedyczne, saldo konta skarżącego wynosi 6278,78 zł. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności sytuacja skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, Zdaniem referendarza sądowego sytuacja materialna skarżącego nie stanowi przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Skarżący ma bowiem stały dochód z tytułu renty wynosi on miesięcznie netto 1224,98 zł, a ponadto wykazał, że ma odłożoną większą kwotę pieniędzy na koncie bankowym, to jest 6278,78 zł. Należy w miejscu tym podkreślić, że prawo pomocy jest to instytucja wyjątkowa, stanowiąca odstępstwo od obowiązującej w prawie polskim zasady odpłatności postępowania sądowego. W postanowieniu z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84, LEX nr 8623, Sąd Najwyższy stwierdził, że ubiegający się o pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Ponadto zgodnie z aktualnym orzecznictwem jak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepublikowane, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę." Minimalne wynagrodzenie za pracę, na rok 2010 r. ustalono w kwocie brutto 1317 zł (patrz: obwieszczenie prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2010 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2010 r. (M. P. nr 48, poz. 709), skarżący natomiast ma dochód w kwocie 1459,32 zł brutto, jest on zatem wyższy od kwoty, od której według aktualnego orzecznictwa należałoby rozważać przyznanie prawa pomocy skarżącemu. Jeśli nawet wziąć pod uwagę, że kwota emerytury skarżącego nieznacznie przekracza kwotę najniższego wynagrodzenia za pracę, to należy też wziąć pod uwagę, że wykazał, iż otrzymał on dofinansowanie ze środków pomocy społecznej ze względu na stan zdrowia, a nadto ma zgromadzone znaczne środki pieniężne na koncie. Zasadniczo w ocenie referendarza sądowego ogólna ocena dochodu skarżącego, po wzięciu pod uwagę wydatków na utrzymanie domu i leczenie, mogłaby spełniać przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli mniejszym niż ten o jaki wnosi skarżący. Prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznawane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednakże wykazany fakt posiadania przez skarżącego kwoty 6278,78 zł na koncie bankowym w ocenie referendarza sądowego, nie kwalifikuje J. G. do udzielenia mu prawa pomocy, nawet w zakresie częściowym. Wyżej wskazana kwota oszczędności jest bowiem wystarczająca dla poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania sądowego całości, nie można zatem przyjąć, że nie przyznanie mu prawa pomocy ograniczy mu skorzystanie z drogi sądowej. Należy przy tym podkreślić, że przy generalnej zasadzie odpłatności wymiaru sprawiedliwości, możliwość zwolnienia od kosztów sądowych ma istotne znaczenie dla zapewnienia stronom dostępu do sądu w celu realizacji ochrony ich słusznych praw. Pozwala bowiem na dochodzenie tej ochrony podmiotom gorzej sytuowanym, dla których poniesienie kosztów w całości, a nawet części, nie jest możliwe bez uszczerbku koniecznego utrzymania. System kosztów sądowych, jak stwierdzają J. Jodłowski i W. Resich, Postępowanie cywilne, PWN Warszawa 1987, s. 307, powinien być tak ukształtowany, aby "nie utrudniał praw obywateli, lecz równocześnie nie zachęcał do prowadzenia procesów, bez liczenia się z kosztami". Odnotować też trzeba, że prawo pomocy jest przyznawane indywidualnie jednej osobie po rozpoznaniu jej sytuacji materialnej. Nie mogą zatem stanowić przesłanki przyznania prawa pomocy argumenty przytoczone przez skarżącego w uzasadnieniu wniosku, że sprawa dotyczy dużej grupy mieszkańców K. w większości emerytów i rencistów o niskich dochodach oraz ludzi schorowanych w młodym wieku, ponoszących duże koszty leczenia z winy ogromnego skażenia powietrza i gleby w rejonie swego miejsca zamieszkania. Należy zatem stwierdzić, że sytuacja finansowa skarżącego nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy, w związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia.