II SA/Op 223/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Opolskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Opolu z dnia 13 lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący M. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Opolskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Opolu z dnia 13 lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne. Zawarł w niej prośbę o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. W związku z tym został wezwany do przesłania wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu, pod rygorem pozostawienia tego wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi skarżący złożył w przepisanym terminie wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie jest osobą bogatą, jego dochody nie pozwalają mu na odłożenie oszczędności. Nie jest w stanie opłacić sobie dobrego adwokata lub radcy prawnego, o czym przekonał się po wizytach w kilku kancelariach prawniczych. Spotkani prawnicy informowali go, że sprawa jest skomplikowana i trudna, co potwierdziło się przy pisaniu skargi, a on nie ma wykształcenia prawniczego i gubi się gąszczu przepisów, co utrudnia mu odpowiednie prowadzenie jego sprawy. Wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem, matką, siostrą i małoletnim siostrzeńcem. Majątek jaki posiada, to działka budowlana i dwa samochody: [...] rok produkcji 2002 r. i [...] rok produkcji 2004. Zamieszkuje w domu jednorodzinnym z rodzicami, prowadzi działalność w zakresie naprawy wag. Dochód z tej działalności to 6500 zł miesięcznie. Ponadto na dochody gospodarstwa domowego składają się dochody z emerytur jego rodziców, ojca w kwocie 1121,62 zł, matki w kwocie 1068,44 zł i siostry z pracy w kwocie 2200 zł. Zaznaczył, że istotną część swojego dochodu przeznacza na utrzymanie domu, w którym mieszka z rodzicami i siostrą oraz siostrzeńcem, gdyż rodziców nie stać na utrzymanie domu samodzielnie. Referendarz sądowy wezwał skarżącego, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie: - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz itp.) - wyciągu z posiadanych przez wszystkich członków gospodarstwa domowego skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy przed złożeniem wniosku, - nadesłanie jego zeznania podatkowego za rok 2011, potwierdzonego, że zostało złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - wyjaśnienie kwestii jego miesięcznych dochodów, jako, że we wniosku o prawo pomocy wskazał w rubryce nr 10 swój miesięczny dochód w kwocie 6500 zł, - wskazanie powierzchni i miejsca położenia działki budowlanej, a także jej wartości rynkowej. Wezwanie to również zawierało pouczenie, iż nie zastosowanie się do niego w terminie 7 dni od jego otrzymania, spowoduje oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zostało ono skierowane z uwagi na fakt, iż referendarz uznał za niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych dane wskazane przez M. K. w urzędowym formularzu wniosku. Skarżący w dniu 28 maja 2012 r. złożył odpowiedź na wezwania referendarza sądowego o uzupełnienie braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, wyjaśniając w piśmie z dnia 23 maja 2012 r., że koszty utrzymania domu są ponoszone wspólnie przez rodzinę. Wynoszą one 120 zł na miesiąc prąd, gaz 139,85 zł na 2 miesiące, woda i ścieki 335,23 zł na 2 miesiące, opał (węgiel) 5500 zł na rok, podatek od nieruchomości 396 zł rocznie, wywóz nieczystości 40,50 zł kwartalnie, żywność 3750 zł, przy wyliczeniu 25 zł na osobę na dzień, odzież 750 zł, przy wyliczeniu 150 zł na osobę na miesiąc, środki czystości chemia – 200 zł na miesiąc. Podał, że poza tymi kosztami, ponosi on osobiście co miesięczne koszty związane z jego działalnością gospodarczą, jak podatek w formie karty podatkowej w wysokości 603 zł, składki ZUS 923,93 zł, za pracownika 662,03 zł, wynagrodzenie pracownika w wysokości 1680 zł. Inne koszty prowadzonej działalności to telefony, stacjonarny i komórkowy, łącznie około 250 zł miesięcznie. Kosztów materiałów, przyrządów, utrzymania samochodu, nie jest w stanie podać w dokładnej wysokości z uwagi na to, że przy ryczałtowej formie opodatkowania, nie prowadzi podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Przedłożył decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego o wysokości stawki karty podatkowej na rok 2012 oraz napisał, że przesyła dwa przekazy pocztowe emerytury jego rodziców (w tym miejscu zauważyć przychodzi, że referendarz nie odnalazł przekazów w załączonych przez skarżącego materiałach), decyzję burmistrza dotyczącą podatku od nieruchomości, fakturę z gazowni, wodociągów, za wywóz śmieci i za energię elektryczną. Dołączył też historię swego rachunku bankowego, podkreślił, że jest on związany z jego działalnością gospodarczą i stan środków nie odzwierciedla ich dostępności. Saldo na koncie takie jak 22 czy też 23 kwietnia, nie jest czymś nadzwyczajnym, często zdarza się, że aby mógł terminowo regulować swoje zobowiązania, musi prosić kontrahentów, aby Ci najpierw mu zapłacili, a taka sytuacja na rynku jest dziś częsta. Stan środków na koncie jest bardzo płynny i ulega zmniejszeniu pod koniec miesiąca, gdy płaci podatki i wynagrodzenie pracownika. Oświadczył, że nie ma kont dewizowych, nie mają ich też jego rodzice, ich emerytury wynoszą, matki 1068,44 zł, ojca 1121,62 zł. Odnośnie działki budowlanej podał, że jest ona położona w [...], sąsiaduje z działką rodziców, ma powierzchnię 8 ar, zakupił ją wielkim wysiłkiem finansowym swoim i rodziców 2 lata temu za 50000 zł. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zdaniem referendarza sądowego przesłanka ta nie występuje w sytuacji materialnej skarżącego. Przedstawione przez niego informacje, że miesięczne wydatki na media (prąd, woda, ścieki, itp.) związane z utrzymaniem domu, wynoszą 862,50 zł, natomiast pozostałe wydatki na żywność, odzież i środki czystości, to miesięcznie średnio 4700 zł, prowadzą do wyliczenia łącznej kwoty wydatków 5562 zł miesięcznie. Podzielenie jej przez liczbę osób w gospodarstwie domowym skarżącego (5), daje na osobę kwotę wydatków 1112,40 zł. Skarżący wskazał natomiast, że dochód jego rodziców z emerytur i jego siostry z pracy, ten podał w kwocie 2200), to łącznie 4389 zł. Skarżący swój dochód miesięczny określił jako 6500 zł, podał też koszty jakie ponosi w związku z prowadzoną działalnością. Nie wyjaśnił przy tym, czy dochód ten jest dochodem czystym, czy też w istocie stanowi przychód, od którego dopiero musi odjąć koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Tłumaczył to faktem, że będąc na karcie podatkowej, nie musi prowadzić spisu kosztów. Pomimo to jeśliby wywieść, że od kwoty 6500 zł, należy odjąć wskazane koszty działalności gospodarczej skarżącego, wynoszące 4118,93 zł, to pozostaje mu dochód 2381,07 zł. Skarżący podał też, że ponosi jeszcze koszty zakupu materiałów i przyrządów, oraz paliwa, nie wymieniając nawet ich orientacyjnej wysokości. Trudno jest ocenić, jakie materiały i przyrządy skarżący musi kupować. Szczególnie co do materiałów wydaje się, że jeśli służą one celom naprawy, to ich koszt powinien ponosić klient. Odnośnie benzyny skarżący też nie wskazał, jakiego rzędu kwoty wydaje na nią, biorąc jednak pod uwagę, że nie wykazał, aby ponosił straty w działalności, wydaje się, że nawet po odjęciu średnich kwot na ten cel, jego dochód kształtuje się co najmniej na poziomie średnio około 2000 zł miesięcznie. Biorąc natomiast pod uwagę, że skarżący wskazał, że średnio na osobę w jego gospodarstwie domowym kwota wydatków to 1112,40 zł, to przy kwocie około 2000 zł, jest on w stanie wygospodarować jakieś środki na koszty postępowania sądowego. Gdyby nawet przyjąć, że średnio skarżący wydaje około 600 zł na paliwo i przyrządy, przy czym jest to założenie czysto hipotetyczne, to powinno mu zostawać około 1800 zł dochodu miesięcznie. Dodając ten dochód do kwoty dochodu pozostałych członków gospodarstwa domowego, wyjdzie kwota 6189 zł miesięcznie. Porównując tę kwotę do wydatków wynoszących miesięcznie 5562 zł, referendarz doszedł do przekonania, że pozwala ona na wygospodarowanie środków na koszty postępowania sądowego, prowadzonego przez skarżącego. Szczególnie mając na uwadze, że nie zostało wyjaśnione, czy przykładowo siostra skarżącego otrzymuje na małoletniego syna, alimenty lub inny dochód, który powiększałby dochód wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący zastrzegł, aby nie kierować się przesłanymi przez niego wyciągami bankowymi, gdyż te nie odzwierciadlają jego dochodów, a jedynie obroty z działalności gospodarczej, Jednakże widać z nich, że skarżący dokonuje wypłat z bankomatu kartą, średnio na kwotę 2000 zł miesięcznie, a zdarzają się też takie wypłaty na wyższe kwoty. Trudno przyjmować, że wypłaty te, nie będąc związane z fakturami czy przelewami, stanowią również jedynie zapłaty dla kontrahentów, a nie dochód skarżącego. Reasumując referendarz na podstawie podanych informacji i dokumentów nie doszukał się w sytuacji materialnej skarżącego podstaw do uznania, iż zasługuje on na korzystanie z prawa pomocy. Należy w miejscu tym podkreślić, że prawo pomocy jest to instytucja wyjątkowa, stanowiąca odstępstwo od obowiązującej w prawie polskim zasady odpłatności postępowania sądowego. W postanowieniu z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84, LEX nr 8623, Sąd Najwyższy stwierdził, że ubiegający się o pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Ponadto zgodnie z aktualnym orzecznictwem jak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepublikowane, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Minimalne wynagrodzenie za pracę, na rok 2012 r. ustalono w kwocie brutto 1500 zł (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2012 r. (Dz. U. nr 192, poz. 1141), czyli netto 1111,86. Dochód natomiast na osobę w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi, według obliczeń referendarza sądowego 1233,60 zł netto. Przy czym dochód ten, w ocenie referendarza może być w praktyce wyższy, z uwagi na wspomniany brak precyzyjnego określenia przez skarżącego jego dochodu, po odliczeniu wydatków oraz fakt, że nie ustalono dokładnie sytuacji materialnej jego siostry z synem. Podany dochód jest zatem wyższy od kwoty, od której według aktualnego orzecznictwa należałoby rozważać przyznanie prawa pomocy skarżącemu. Jeśli nawet wziąć pod uwagę, że wyliczenia referendarza mogą być niepełne, a to z uwagi na brak wyczerpujących informacji od skarżącego, to należy też wziąć pod uwagę, że nie jest on osobą pozbawioną majątku, ma on bowiem działkę budowlaną, samochody, zaś jego rodzice posiadają dom mieszkalny. Natomiast według przyjmowanego w orzecznictwie poglądu, wyrażonego w postanowieniu z dnia 20 października 2004r., sygn. akt. FZ 454/04, niepublikowane, Naczelnego Sądu Administracyjnego, powołującego się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 23 października 1934, sygn. akt. C II 1441/34): "posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. W konkluzji sąd negatywnie ocenił próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów toczącego się postępowania w sytuacji, gdy skarżący opłaca abonament telewizji cyfrowe, wysokie rachunki telefoniczne, a także ponosi koszty utrzymania domu jednorodzinnego i mieszkania." Ogólnie zatem fakt osiągania przez skarżącego i członków jego gospodarstwa domowego stałych dochodów, na poziomie, który wydaje się po zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, zezwalać na wygospodarowanie środków na inne cele, oraz fakt posiadania majątku, chociażby w postaci działki budowlanej, prowadzi do oceny, że sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny, pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla nich, czyli nie ma powodu aby przyznać mu prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie, chociażby częściowym, a tym bardziej w całości. Należy zatem stwierdzić, że brak jest podstaw w sytuacji skarżącego do przyznania mu prawa pomocy, w związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia.