II SA/Op 225/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej przez W.K. była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 30 listopada 2011 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działającego z upoważnienia Burmistrza Nysy, z 27 lipca 2011 r., nr [...] w sprawie ustalenia zwrotu przez stronę jako dłużnika alimentacyjnego świadczeń otrzymanych przez K.K. z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w kwocie 2 700 zł. Wydanie tych decyzji poprzedziło następujące postępowanie administracyjne. W dniu 2 września 2009 r. Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w Nysie wydał zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych prowadzonej wobec dłużnika W. K. na rzecz wierzyciela alimentacyjnego K. K. 29 listopada 2010 r. organ I instancji zawiadomił dłużnika alimentacyjnego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu należności z tytułu wypłaconych K. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 2 700 zł za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Decyzją z 21 grudnia 2010 r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] ustalił dłużnikowi alimentacyjnemu do zwrotu świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. K. w kwocie 2700 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 30 maja 2011 r. a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy nakazał przy ponownym orzekaniu sprawdzenie, czy komornik sądowy przekazał jakiekolwiek kwoty wyegzekwowane bezpośrednio od dłużnika, a także jednoznaczne ustalenie kwoty do zwrotu. W toku ponownego rozpatrywania sprawy organ wystąpił do Komornika sądowego o informację co do przebiegu postępowania egzekucyjnego. Decyzją z dnia 27 lipca 2011 r. organ I instancji ponownie orzekł o zwrocie przez W.K. należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych K. K. za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w kwocie 2 700 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu powołano się na przepis art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz wskazano, że w okresie od czerwca 2010 r. do lipca 2011 r. Komornik Sądowy wyegzekwował od dłużnika alimenty na łączną kwotę 5 668,15 zł, a zadłużenie z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz synów dłużnika P., R. i K. K. w okresie świadczeniowym 2008/2009 wyniosło 8 400 zł. Komornik Sądowy na poczet zadłużenia zaliczył 3 363, 55 zł a pozostałą kwotę 1349,16 zł na poczet świadczeń wypłaconych P. K. w okresie świadczeniowym 2009/2010 oraz kwotę 955,44 zł na poczet odsetek. W konsekwencji organ przyjął, że dłużnik w stosunku do wierzyciela K. K. obowiązany jest do zwrotu kwoty 2 700 zł. W odwołaniu W. K. wniósł o uchylenie decyzji zarzucając, że Komornik zajmuje bieżąco wynagrodzenie, które przekazuje wierzycielowi, a ten pobiera jeszcze świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W takiej sytuacji odwołujący się nie ma środków na życie i leczenie. Z dodatkowych ustaleń faktycznych poczynionych przez organ odwoławczy wynikało, że Komornik sądowy wyegzekwowane w 2011 r. kwoty przekazywał na poczet długu za świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone P.K., natomiast żadnej kwoty nie przekazał na poczet 2 700 zł świadczeń wypłaconych K. K. (por. wyciągi z rachunku bankowego 4 przelewów po 572,69 zł od 21 kwietnia 2011 r. do 24 sierpnia 2011 r. i pismo OPS [...] z 10 listopada 2011 r. Wymienioną na wstępie decyzją z 30 listopada 2010 r. SKO w Opolu utrzymało w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że podstawę materialno-prawną w sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, z późn. zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia ustawą. Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Stosownie do treści art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 2). Należności te podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy (ust. 3). SKO podniosło, iż w każdym przypadku, gdy zakończy się okres, na jaki ustala się prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, lub gdy organ właściwy wierzyciela uchyli własną decyzję w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, powstaje ustawowy obowiązek organu wydania decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dodano, że W. K jest dłużnikiem alimentacyjnym, w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy, albowiem na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Nysie z dnia [...], sygn. akt [...] jest zobowiązany do świadczenia tytułem alimentów na rzecz K. K. kwoty 225 zł miesięcznie. Poza sporem była zdaniem SKO okoliczność bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych należnych od W. K., stwierdzonej w zaświadczeniu o bezskuteczności egzekucji z dnia 2 września 2009 r. Organ odwoławczy przyjął, że należność, którą skarżący winien zwrócić Skarbowi Państwa z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej K. K .ustalona została przez organ prawidłowo (12 miesięcy x 225 zł = 2.700 zł), a na jej poczet Komornik nie przekazał żadnych kwot z egzekucji. Dlatego organ I instancji prawidłowo zastosował przepis art. 27 ust. 2 ustawy i po upływie okresu świadczeniowego 2009/2010, zaskarżoną decyzją zobowiązał stronę do zwrotu należności w kwocie 2.700 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W skardze sądowoadministracyjnej W. K. domagał się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako krzywdzącej. Skarżący ponowił argument "podwójnego pobierania świadczeń przez wierzyciela reprezentowanego przez matkę T. K., która od wielu lat pobierała alimenty z funduszu alimentacyjnego oraz przyjmowała wpłaty dokonane przez Komornika". Skarżący podkreślił, że jest bezdomny i bezrobotny, a wskutek działań byłej żony stał się inwalidą, bez świadczeń. Zaznaczył, że "nie posiada żadnego majątku, bo został ograbiony i wyrzucony ze wspólnego mieszkania." Podkreślił, że nie rozumie dlaczego organ I instancji żąda zwrotu kwoty 2 700 zł z odsetkami w sytuacji, gdy ten sam Ośrodek Pomocy Społecznej w piśmie z 15 marca 2011 r. informował go, że nie ma żadnych zadłużeń wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczek alimentacyjnych. Ponadto zdaniem strony w zaświadczeniu z 1 września 2010 r. Komornik wykazał, że dłużnik nie ma żadnych zobowiązań. W związku z tym nie powinny być wypłacane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tym bardziej, że Komornik na bieżąco zajmował wynagrodzenie za pracę, a teraz zasiłek dla bezrobotnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie odwołując się do argumentacji zawartej w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, że Komornik sądowy nie przekazał na poczet należności wypłaconych K. K. żadnej kwoty. Co do zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji podkreślono, iż z dokumentu wydanego 1 września 2010 r. w sprawie sygn. akt KMP 76/98 wynika, że zadłużenie W. K. wynosiło 10 431,99 zł z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i 17 010 zł z tytułu zaliczek alimentacyjnych, przy czym dotyczyło wszystkich wierzycieli. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy będącym podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Konsekwencją tych uregulowań jest zasada, że dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 1) wraz z odsetkami (art. 27 ust. 1 a) oraz, że w wypadku zakończenia okresu wypłaty świadczeń lub po uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy wydaje decyzję o zwrocie świadczeń. Jest to decyzja związana, co oznacza tyle, że w razie ziszczenia się przesłanek wskazanych wyżej, obowiązkiem organu administracji publicznej jest jej wydanie. Jeżeli z akt administracyjnych wynikało, że ostateczną decyzją z 15 października 2009 r., nr [...] przyznano wierzycielowi K. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 225 zł miesięcznie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. oraz, że świadczenie to w całości wypłacono, co dało łączną kwotę 2 700 zł, to obowiązkiem organu było wykonanie dyspozycji art. 27 ust. 2 ustawy i wydanie decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wobec zarzutów zgłoszonych w odwołaniu przez W. K., iż nie ma zobowiązań z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, organ odwoławczy ustalił na podstawie wyciągów bankowych i pisma OPS w [...] z 10 listopada 2011 r., że wyegzekwowane przez Komornika w okresie od 21 kwietnia 2011 r. do 24 sierpnia 2011 r. kwoty po 572,69 zł, zaliczono na poczet świadczeń wypłaconych na rzecz innego wierzyciela P. K. Natomiast co do wierzyciela K. K. do zwrotu pozostaje cała wypłacona na podstawie decyzji z 27 lipca 2011 r. kwota 2 700 zł. Ponadto należy zauważyć, że skarżący akcentował w skardze swoją wręcz skrajnie trudną sytuację materialno-bytową, która uniemożliwia codzienne bytowanie, leczenie i wypełnianie obowiązku alimentacyjnego. Podniósł argument, że powinien skorzystać z umorzenia należności za wypłacane świadczenie z funduszu alimentacyjnego, tak jak w przeszłości uczynił to wobec jego długu alimentacyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W związku z tym trzeba podkreślić, że w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją nie orzekano w zakresie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie mogło zatem dojść do naruszenia przepisu prawa materialnego normującego to zagadnienie. W szczególności zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć należności z tytułu takich świadczeń łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną, przy czym na podstawie art. 30 ust. 3 ustawy umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Umorzenie należności w trybie art. 30 ust. 2 ustawy następuje jednak w odrębnym postępowaniu administracyjnym, które może być prowadzone dopiero po wydaniu decyzji ostatecznej na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy (por. wyrok NSA z 9 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1070/11 opubl. CBOiS na stronach internetowych NSA). Reasumując badanie legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji nie dało podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które skutkowałoby uwzględnieniem skargi przez ich uchylenie. Końcowo należy zauważyć, że twierdzenie skarżącego o bezpodstawności przyznawania i wypłacania wierzycielowi świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wobec tego, że Komornik sądowy egzekwuje alimenty z jego dochodów, nie mają pokrycia w materiale dowodowym. Przede wszystkim decyzja I instancji z 15 października 2009 r. o przyznaniu K. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego była konsekwencją stwierdzenia bezskuteczności egzekucji przez Komornika sądowego w zaświadczeniu wydanym 2 września 2009 r. Po wtóre egzekucja sądowa prowadzona jest na podstawie kilku tytułów wykonawczych na rzecz kilku wierzycieli. Po trzecie Komornik sądowy wyegzekwowane kwoty rozlicza i przekazuje wierzycielom według ściśle określonych reguł i w kolejności określonej w art. 1025 Kodeksu postępowania cywilnego, art. 115 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i art. 28 ustawy. Jeżeli działania organu egzekucyjnego naruszają prawo dłużnik może wnieść skargę na czynności komornika sądowego na podstawie art. 767 K.p.c. W razie wątpliwości strona może zwrócić się do organu opieki społecznej właściwego dla wierzyciela o informację o wysokości zobowiązań wobec Skarbu Państwa na podstawie art. 27 ust. 7 pkt 3 ustawy, a do komornika sądowego o informację o stanie egzekucji i ewentualnym zadłużeniu. Zawiadomienie na które powołuje się skarżący z 15 marca 2011 r. wystawiono przed wydaniem decyzji z 27 lipca 2011 r. o ustaleniu zwrotu świadczeń w kwocie 2 700 zł i potwierdzało – w stosunku do wierzyciela K. K. – brak zobowiązań co do poprzednich, zakończonych przed 1 października 2009 r., okresów świadczeniowych w rozumieniu art. 27 ust. 2 ustawy. Z tych wszystkich względów na podstawie art. 151 P.p.s.a. należało orzec jak w wyroku.