II SA/Op 24/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. z dnia 29 czerwca 2017 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 29 listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej za odpis zapadłego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem, 2. w pozostałym zakresie, niewymienionym w punkcie 1, oddalić wniosek. Przedmiotem skargi E. S. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 29 listopada 2016 r., nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, nakazujące skarżącej rozbiórkę samowolnie wybudowanego budynku o konstrukcji drewnianej z poddaszem nieużytkowym i tarasem. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2017 r., na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, zwolnił skarżącą od wpisu od skargi, a w pozostałym zakresie, nieobejmującym ww. zwolnienia od wpisu od skargi, odmówił przyznania prawa pomocy. Na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2017 r., tut. Sąd oddalił skargę E. S. Na skutek wniosku pełnomocnika z wyboru skarżącej, Sąd doręczył odpis zapadłego wyroku wraz z uzasadnieniem, która to czynność została następnie opłacona przez stronę skarżącą opłatą kancelaryjną w wysokości 100 zł, w dniu 27 kwietnia 2017 r. (por. wyciąg bankowy, k-56 akt sądowych). Pismem procesowym z dnia 28 czerwca 2017 r., strona skarżąca wniosła skargę kasacyjną od zapadłego wyroku wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Na skutek wezwania referendarza, wniosek ten został uzupełniony przez wskazanie daty jego wypełnienia, jaką jest dzień 29 czerwca 2017 r. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała na złą sytuację materialną, bowiem członkowie jej gospodarstwa domowego, w skład którego wchodzą konkubent skarżącej i jej niepełnoletnie dziecko, pozostają na utrzymaniu rodziny, a konkubent jest po niedawno odbytej operacji [...]. Skarżąca wskazała, że posiada dom o powierzchni [...] m² o wartości 320.000 zł, a członkowie jej gospodarstwa domowego uzyskują dochód z tytułu zasiłku i świadczenia rodzinnego, w łącznej wysokości 595 zł netto miesięcznie. Zobowiązania rodziny, to opłata za gaz – 300 zł, wydatki na zakup leków – 100 zł, opłata za przedszkole – 20 zł, wydatki na wyżywienie – 200 zł. Na skutek wezwania referendarza z dnia 11 lipca 2017 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, pełnomocnik skarżącej podał, że skarżąca nie jest w stanie opłacić skargi kasacyjnej, bowiem opiekuje się małoletnią córką korzystając ze świadczeń z pomocy społecznej, natomiast stan zdrowia jej konkubenta uległ pogorszeniu, co uniemożliwia mu zarobkowanie. Do akt sprawy pełnomocnik załączył kopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 10 kwietnia 2017 r., że konkubent skarżącej leczył się poradni [...] po zabiegu operacyjnym w dniach od 10 kwietnia 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2017 r. Na kolejne wezwanie referendarza z dnia 31 lipca 2017 r. o uzupełnienie wniosku, pomimo skutecznego doręczenia wezwania w dniu 3 sierpnia 2017 r., strona skarżąca nie udzieliła odpowiedzi. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: W pierwszej kolejności określić należy zakres przedmiotowy wniosku, podlegający rozpoznaniu przez referendarza. Przypomnieć bowiem należy, że skarżąca wniosła o całkowite zwolnienie od kosztów, choć w toczącym się postępowaniu sądowym, zaistniały okoliczności ograniczające możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku w żądanym przez skarżącą zakresie. Po pierwsze, postanowieniem z dnia 16 lutego 2017 r. E. S. została zwolniona od uiszczenia wpisu od skargi. Zgodnie natomiast z art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Skoro skarżąca została zwolniona od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, to postępowanie z jej wniosku w tym zakresie jest zbędne. Uwagi powyższe odnoszą się także do kolejnej opłaty sądowej, której obowiązek uiszczenia pojawił się w tym procesie, a mianowicie o opłatę kancelaryjną za odpis zapadłego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem. Z akt sprawy wynika, że w dniu 11 maja 2017 r. opłata taka została uiszczona przez skarżącą. Reasumując powyższe, skarżącej przyznano już prawo pomocy w zakresie wpisu od skargi, a strona skarżąca samodzielnie uiściła opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem, wobec czego rozpoznanie kolejnego wniosku E. S. w wymienionym zakresie, uznać należało za zbędne i umorzyć postępowanie na zasadzie art. 249a P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania w opisanym zakresie, referendarz orzekł zatem jak w punkcie pierwszym sentencji. Do rozpoznania pozostaje zatem wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, wymaganego w przypadku dalszego procedowania. Oceniając natomiast sytuację materialną skarżącej pod względem spełniania przesłanek do udzielenia pomocy sądowej w tym zakresie, stwierdzić należy, że przyznanie tej pomocy następuje zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy ocenie wniosku, referendarz wziął pod uwagę natomiast informacje wynikające z przedłożonych w sprawie dokumentów i oświadczenia złożonego w formularzu wniosku, a wobec braku odpowiedzi na wezwanie z dnia 31 lipca 2017 r., uwzględnił także dane znane referendarzowi z urzędu, a wynikające z innej sprawy ze skargi E. S. zawisłej przed tut. Sądem, o sygn. akt II SA/Op 163/17. W tamtejszej sprawie, na skutek także rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że nie składała deklaracji podatkowej za 2016 r., ponieważ nie osiągnęła żadnego dochodu z pracy, czy działalności; żaden członek jej rodziny nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiadają też żadnych zasobów pieniężnych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Do akt tamtejszej sprawy dołączyła kopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego z której wynika, że jej córka przebywała na leczeniu wobec [...] i [...], w dniach od 16 maja 2017 r. do 18 maja 2017 r. Ponadto przesłała kopie paragonów fiskalnych za zakup leków z aptek i zaświadczenie lekarskie z dnia 12 maja 2017 r. o niezdolności dziecka do przebywania w przedszkolu. Przy piśmie z dnia 6 czerwca 2017 r., złożyła natomiast wyciągi ze swojego rachunku bankowego za okres od dnia 13 marca 2017 r. do dnia 10 kwietnia 2017 r., z których wynikało, że skarżąca jedynie raz zasiliła konto wpłatą własną na kwotę 50 zł, a raz otrzymała przelew od osoby fizycznej na kwotę 32 zł, a poza tym żadnych wpływów na konto nie odnotowano. Ponadto, pełnomocnik skarżącej pismem z dnia 29 czerwca 2017 r. wyjaśnił, że poza podanymi kosztami utrzymania zamieszkiwanego domu, skarżąca nie ponosi innych wydatków. Stwierdził, że dom skarżącej spłonął około 2 lata temu, a skarżąca nie otrzymała z tego tytułu żadnego odszkodowania. Aktualnie ponosi jedynie koszt dostawy gazu w kuchni oraz oleju napędowego do generatora. Ponadto, dom letniskowy, w którym zamieszkuje bierze prąd z generatora zasilanego olejem napędowym, natomiast woda jest czerpana ze studni. Wskazał, że koszt wyżywienia to około 200 zł na osobę na miesiąc, natomiast skarżąca okazjonalnie korzysta z pomocy teściowej, a kwota pomocy jest zmienna i sięga maksymalnie kilkaset złotych. Dodał, że konkubent skarżącej nie posiada rachunków bankowych, a wynagrodzenie pełnomocnika w przedmiotowej sprawie, jak i w sprawie II SA/Op 24/17, nie zostało opłacone przez skarżącą, pomoc prawna jest udzielana "pro bono". Ponadto, przy piśmie z dnia 24 lipca 2017 r. przedłożył zaświadczenie z dnia 15 września 2015 r. potwierdzające zaistnienie pożaru, także poinformował, że skarżąca j jej partner nie otrzymują innych świadczeń z pomocy społecznej, poza już wykazanymi, a właściwy OPS nie przeprowadzał u skarżącej wywiadu środowiskowego. Wyjaśnił, że przesłanie oświadczenia teściowej skarżącej odnośnie udzielanej pomocy było niemożliwe, ponieważ odmówiła ona sporządzenia takiego oświadczenia. Skarżąca dołączyła do wniosku złożonego w sprawie II SA/Op 163/17 kartę leczenia szpitalnego P. G. (swojego konkubenta) z dnia 9 grudnia 2016 r.; decyzję z dnia 20 kwietnia 2016 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.; decyzję z dnia 30 listopada 2016 r. o przyznaniu zasiłku na dziecko do 5 lat w kwocie 95 zł miesięcznie, zaświadczenie z dnia 27 kwietnia 2017 r. o zarejestrowaniu się P. G., jako osoby bezrobotnej od dnia 9 stycznia 2012 r. do nadal, bez prawa do zasiłku; rachunek za gaz w kwocie 1770 zł; dokument opłaty za przedszkole na kwotę 12 zł. Podejmując próbę usystematyzowania zebranego materiału dowodowego wskazać należy, że z wyjaśnienia skarżącej wynika, iż jej rodzina uzyskuje środki finansowe w wysokości łącznej 595 zł, w tym 500 zł w ramach programu "500+" i 95 zł z tytułu zasiłku z pomocy społecznej. Wydatki miesięczne kształtują się natomiast na poziomie ok. 1.020 zł (wyżywienie dla 3 osób 600 zł miesięcznie, przedszkole 20 zł, leki 100 zł, gaz 300 zł). Skarżąca po wezwaniu oświadczyła, że nadal korzysta z pomocy teściowej, i jest to pomoc według potrzeb, w wysokości kilkuset złotych miesięcznie. Nie przesłała jednakże konkretnych danych dotyczących wysokości tej pomocy. Skarżąca oświadczyła także, że jej konkubent choruje po operacji [...] w grudniu 2016 r., a z przedłożonego zaświadczenia wynika, że od roku 2012 r. jest nieprzerwanie zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Skarżąca nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych należących do jej konkubenta twierdząc, że ww. ich nie posiada. Zdaniem referendarza, przedstawiona sytuacja majątkowa strony nie uprawnia jej do przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje, gdy osoba o nie się ubiegająca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że sformułowanie "wykazać" zawiera obowiązek polegający na udowodnieniu, że strona jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona zatem ma przekonać rozpoznającego wniosek (sąd czy referendarza sądowego), że znajduje się w przedstawionej przez nią sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a dokonać tego powinna przez złożenie wyczerpujących informacji w formularzu wniosku, jak również przez doręczenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń w postępowaniu wyjaśniającym. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009 r., sygn. III SA/Gl 823/09, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011r., sygn. akt II FZ 103/11, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Zdaniem referendarza, zebrany w sprawie materiał dowodowy, budzący wątpliwości, nie uprawnia skarżącej do udzielenia jej prawa pomocy. Podkreślić należy, że dane odnoszące się do uzyskiwanego wsparcia rodziny wynikają wyłącznie z oświadczenia skarżącej. Ponadto, skarżąca która nie wyjaśniła dlaczego nie uzyskują wraz z konkubentem żadnego (oprócz wsparcia pomocy społecznej i rodziny) dochodu, pomimo tego, że są osobami w wieku zarobkowym. Wprawdzie skarżąca oświadczyła, że brak dochodu powstał na skutek choroby konkubenta, jednakże nie zawsze przecież zły stan zdrowia, czy pozostawanie na zwolnieniu lekarskim powoduje całkowitą utratę wynagrodzenia, które nadal przysługuje osobom zatrudnionym, np. na zasadzie umowy o pracę. Ponadto, konkubent skarżącej pozostaje zarejestrowany jako osoba bezrobotna już od 2012 r., co może wskazywać na brak zainteresowania podjęciem pracy zarobkowej, a w kontekście tego, że skarżąca nie przedstawiła także wyciągów z rachunków bankowych konkubenta, kwestia możliwości finansowych konkubenta skarżącej, tworzącego z nią wspólne gospodarstwo domowe, pozostawia wiele wątpliwości. Ponadto, załączone do akt sprawy zaświadczenie lekarskie z dnia 10 kwietnia 2017 r. o stanie zdrowia konkubenta potwierdza jedynie fakt, że ww. leczony był w dniach od 10 kwietnia 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2017 r. w poradni [...] po zabiegu operacyjnym, a nie stwierdza, że posiada trwały uszczerbek na zdrowiu. Sytuacja majątkowa osób prowadzących ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe, podlega natomiast ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącej, niewyjaśniona pozostaje także kwestia rzeczywistej niemożności użytkowania domu skarżącej, którego wartość określiła na 320 tys. zł i konieczności zamieszkiwania w domku letniskowym. Wątpliwości te są o tyle znaczące w kontekście oceny zdolności skarżącej do uiszczenia całości, bądź części kosztów sądowych, że mogą traktować o posiadanym potencjale finansowym (oszczędnościach). Ponadto, skarżąca samodzielnie uiściła opłatę kancelaryjną, co pokazuje, że posiada wolne środki finansowe. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.