II SA/Op 240/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 18 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 18 marca 2013 r., nr [...], w której to skardze złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, z uwagi na złą sytuację finansową. Do akt sprawy dołączył ponadto wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, a rodzina skarżącego uzyskuje dochód miesięczny z tytułu "uprawy pola" i prowadzenia sklepu w łącznej wysokości 2.500 zł brutto. Wnioskodawca posiada połowę mieszkania o powierzchni 80 m² oraz połowę mieszkania o powierzchni 108 m², a także nieruchomość rolną o powierzchni 41 ha. Nie wykazał innych źródeł dochodu, ani składników majątkowych pozostających w posiadaniu jego rodziny. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że jest rolnikiem, a jego żona prowadzi sklep; obydwoje mają problemy zdrowotne, żona zmuszona jest korzystać ze stałej pomocy specjalisty. Ponadto małżonkowie ponoszą stałe koszty utrzymania w łącznej wysokości 1.217 zł miesięcznie (koszty utrzymania mieszkania – 500 zł, wyżywienia – 400 zł, kupna odzieży i obuwia – 100 zł, leków – 50 zł i 167 zł z tytułu składki KRUS – wartość średniomiesięczna). Ponadto, małżonkowie pomagają córce, która samotnie wychowuje dziecko, a żona skarżącego spłaca kredyt, który został zaciągnięty na kupno mieszkania dla córki. Pismem z dnia 10 czerwca 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku, przez przedłożenie i wskazanie: specyfikacji kosztów utrzymania mieszkania; wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych; deklaracji podatkowej wnioskodawcy oraz jego małżonki (jako osoby tworzącej z nim wspólne gospodarstwo domowe) za rok 2012 r.; zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o ilości posiadanych przez wnioskodawcę w roku podatkowym hektarów przeliczeniowych; szczegółowych informacji na temat prowadzonej przez małżonkę wnioskodawcy działalności gospodarczej, w tym wskazanie rodzaju i przedmiotu działalności; wysokości zadłużenia z tytułu kupna mieszkania [...] oraz rat miesięcznych kredytu, o jakim mowa w formularzu wniosku. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący załączył do akt sprawy decyzję w sprawie podatku rolnego za 2013 r., zeznania podatkowe za 2012 r., rachunki i faktury za energię elektryczną, gaz, czynsz, a także dokumenty związane z prowadzoną przez małżonkę skarżącego działalnością gospodarczą, w tym: wyciągi z rachunków bankowych, podatkową księgę przychodów i rozchodów. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) –zwanej dalej: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Instytucja prawa pomocy uregulowana w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewiduje możliwość udzielenia osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej pomocy, polegającej na zwolnieniu od kosztów sądowych – w całości, bądź w części, a także na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu do reprezentowania interesów strony w postępowaniu sądowym. Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca w art. 243 § 1 i 252 § 2 P.p.s.a. postanowił bowiem, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie Z. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu i prawidłowo go wypełnił, a zatem uznać należało, że spełnił przesłanki formalne. Z kolei rozstrzygnięcie czy skarżący spełniał przesłanki materialne warunkujące udzielenie mu pomocy, sprowadzało się w niniejszej sprawie do zbadania, czy spełniony został wymóg wynikający z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005r., sygn. akt II FZ 137/05, www.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się ponadto, że w sformułowaniu "wykazać" użytym w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zawiera się obowiązek polegający na udowodnieniu, że strona jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona zatem ma przekonać rozpoznającego wniosek (sąd czy referendarza sądowego), że znajduje się w przedstawionej przez nią sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania, a dokonać tego powinna przez złożenie wyczerpujących informacji w formularzu wniosku, jak również przez doręczenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń w postępowaniu wyjaśniającym, wszczętym w trybie art. 255 P.p.s.a. Na podstawie natomiast zebranego materiału dowodowego, rozpoznający wniosek dokonuje oceny złożonego wniosku pod względem spełniania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., polegającej w szczególności na ocenie czy przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych. Przy ocenie sytuacji materialnej wnioskodawcy należało także uwzględnić sytuację bytową jego małżonki, skoro bowiem Z. S. wykazał, iż tworzy wspólne gospodarstwo domowe z innymi członkami rodziny, to także ich sytuacja majątkowa podlegała ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Jeśli bowiem strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Na tej zatem podstawie referendarz zażądał przedłożenia informacji również na temat sytuacji materialnej małżonki skarżącego. Z danych zawartych w formularzu wniosku, a także zebranych w wyniku postępowania wyjaśniającego przedstawia się więc następująca sytuacja rodzinno- majątkowa wnioskodawcy. Skarżący i jego małżonka utrzymują się z dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego, a także z prowadzonego sklepu spożywczego. Dochód z gospodarstwa rolnego ustala się na podstawie powierzchni użytków rolnych w hektarach przeliczeniowych i wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego, ogłaszanego w każdym roku przez Prezesa GUS na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r., Nr 136, poz. 969). Podstawę obliczenia dochodu rocznego w tym przypadku stanowi zaświadczenie z właściwego urzędu gminy o ilości posiadanych w roku podatkowym hektarów przeliczeniowych. Skarżący nie przedłożył takiego zaświadczenia, lecz decyzję w sprawie podatku rolnego za 2013 r. wskazującą, że małżonkowie posiadają gospodarstwo, którego powierzchnia do opodatkowania wynosi 39,0546 ha przeliczeniowego. Z obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2012 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2011 r. (M.P. z 2012 r., poz. 671) wynika, że przeciętny dochód z 1 ha wynosił w 2011 r. – 2.713 zł. Na takiej podstawie przyjąć więc należało, że skarżący i jego małżonka uzyskują dochód roczny z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 105.955,13 zł (2.713 zł × 39,0546 ha), a zatem 8.829,59 zł miesięcznie. Ponadto rodzina skarżącego uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia sklepu w wysokości 2.657,28 zł miesięcznie. Wysokość tego dochodu obliczono na podstawie danych wynikających z przedłożonych dokumentów, przez podzielenie wysokości dochodu rocznego – 31.887,43 zł (wykazanego w rocznym zeznaniu podatkowym PIT/B), dzieląc tę kwotę przez 12 miesięcy. Uznać zatem należało, że członkowie gospodarstwa domowego skarżącego otrzymują łączny dochód w wysokości 11.486,87 zł miesięcznie. Z tego, zobowiązani są ponieść wykazywane koszty niezbędnego, miesięcznego utrzymania mieszkania i siebie, które zgodnie z oświadczeniem skarżącego kształtują się na poziomie ok. 1.800 zł (360 zł – podatek rolny; kwota uśredniona w stosunku miesięcznym, 660 zł – opłaty za media; co wynika z przedłożonych faktur i rachunków, 400 zł – wydatki na żywność, 100 zł ubrania i obuwie, 50 zł – leki, składka KRUS – 167 zł). Po odjęciu kosztów miesięcznego utrzymania od wysokości uzyskiwanego dochodu, do dyspozycji rodziny pozostaje kwota ok. 9.686,87 zł. Małżonkowie są w stanie także spłacać raty kredytu zaciągniętego na kupno mieszkania dla córki, w wysokości 728,97 zł miesięcznie. Podnoszona okoliczność spłaty zadłużeń ma niewątpliwie wpływ na bieżącą kondycję portfela rodzinnego, jednakże trzeba zaznaczyć, iż sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, a spłata zobowiązań z tytułu tychże pożyczek nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, w tym opłatami sądowymi. Zaciągnięte kredyty i regularna ich spłata, świadczą wręcz o zdolnościach płatniczych skarżącego i zachowanej płynności finansowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). Członkowie rodziny wnioskodawcy nie są zatem osobami pozbawionymi środków do życia, bezrobotnymi, czy znajdującymi się w dramatycznej sytuacji bytowej. A przepisy o prawie pomocy co do zasady, mają zastosowanie właśnie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Przepisy te, mają służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (por. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Referendarz oceniając wniosek Z. S. nie znalazł więc podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Rodzina skarżącego uzyskuje dochód, który pokrywa wszystkie niezbędne jej potrzeby, a do dyspozycji rodziny po odjęciu niezbędnych wydatków na bieżące utrzymanie, pozostaje rezerwa finansowa stanowiąca gwarancję poniesienia, także wydatków na inne cele, w tym na uiszczenie wymaganego na tym etapie postępowania sądowego, wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Daje także podstawę do zaoszczędzenia środków finansowych na ewentualne opłaty sądowe, jakie zaistnieją w przypadku dalszego procedowania. Skarżący posiada także majątek w postaci połowy dwóch mieszkań i nieruchomości rolnej, a z akt sprawy nie wynika, aby na rodzinie skarżącego ciążyły zajęcia komornicze, co świadczy z kolei o zachowaniu płynności finansowej rodziny. Nie bez znaczenia dla sprawy jest także fakt, że na rachunku bankowym skarżącego i jego małżonki, w okresie od dnia 13 maja 2013 r. do dnia 13 czerwca 2013 r., a zatem w trakcie rozpoznawania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, istniało dodatnie saldo, a dostępne na nich środki finansowe wahały się w granicach 300 zł. Istniała zatem realna możliwość uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, wymaganego w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.