II SA/Op 259/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. L. i B. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie zezwolenia na lokalizację zjazdu z drogi wojewódzkiej na skutek wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący małżonkowie B. i M. L., złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie zezwolenia na lokalizację zjazdu z drogi wojewódzkiej. Skarżący zostali na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 3 czerwca 2013 r. wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Oboje skarżący odebrali wezwania skierowane do nich w dniu 6 czerwca 2013 r. i odpowiadając na nie złożyli w dniu 13 czerwca 2013 r., na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący w uzasadnieniu wniosku wskazali, że wnoszą o zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Prośbę swoją uzasadniają trudną sytuacją materialną. M. L. podała, że pracuje na stanowisku referenta w [...] , jej dochód miesięczny wynosi 2528,40 zł brutto. B. L. prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą - Zakład [...], w związku z ogólną sytuacją na rynku (mniejsza ilość zleceń) oraz stanem zdrowia, jego dochody nie wystarczają na dokonanie wszystkich opłat związanych ze działalnością firmy (ZUS, itd.) oraz utrzymaniem gospodarstwa domowego. Mieszka z nimi pełnoletni syn Ł. L., lecz prowadzi on samodzielne dorosłe życie. Skarżący posiadają dom mieszkalny o powierzchni 120 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 0,76 ha, wskazali też jako inne nieruchomości "pozostałości po gospodarstwie rolnym". Mają też majątek ruchomy w postaci oszczędności w kwocie 6000 zł i samochodów osobowych [...] z 1998 r. i [...] z 2004 r. Ponadto M. L. wskazała, iż ma miesięczny dochód z wynajmu w kwocie 600 zł brutto. W rubryce nr 11 wniosku przeznaczonej do podania "Innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne" skarżący wskazali, że w chwili obecnej posiadają do spłaty zobowiązania pieniężne w wysokości 24000 zł (kredyty), z ratami miesięcznymi 850 zł. Skarżący do wniosku załączyli następujące dokumenty: - wydruk wynagrodzenia skarżącej z 27 maja 2013 r., wynika z niego, że wysokość jej wynagrodzenia netto wynosi 1828 zł, - zeznanie PIT-28 o wysokości przychodu ewidencjonowanego, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu osiągniętego w roku 2012 przez skarżącego, wynika z niego, że przychód po odliczeniach, stanowiący podstawę opodatkowania wyniósł 25738 zł, a ryczałt 1474,25 zł. Skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w szczególności od wpisu sądowego od skargi wynoszącego 200 zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Zdaniem referendarza sądowego przesłanka ta nie występuje w sytuacji materialnej skarżących. Przedstawione przez nich informacje o osiąganych dochodach wskazują, że skarżący mają obecnie wystarczające środki na egzystencję, a także na poniesienie kosztów postępowania sądowego, poprzez opłacenie kosztów sądowych. Skarżący obecnie zobligowani są do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, a ewentualne obowiązkowe koszty sądowe, jakie mogą dla nich powstać na dalszym etapie postępowania to opłata kancelaryjna 100 zł za sporządzenie na piśmie wyroku wraz z uzasadnieniem, opłata od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Całość więc obowiązkowych kosztów sądowych wynieść może maksymalnie 400 zł. Referendarz sądowy uznał za zbędne wzywanie skarżących do bardziej szczegółowych wyjaśnień odnośnie ich sytuacji materialnej, jego zdaniem bowiem przedstawione przez nich informacje we wniosku wyłączają ich z grona osób ubogich, a z myślą o takich właśnie osobach stworzono instytucję prawa pomocy. Należy w miejscu w tym podkreślić, że prawo pomocy jest to instytucja wyjątkowa, stanowiąca odstępstwo od obowiązującej w prawie polskim zasady odpłatności postępowania sądowego. Skarżący wykazali, że mają co miesięczne dochody, przy tym dochód skarżącej jest stały i wynosi 1828 zł z wynagrodzenia za pracę oraz 600 zł brutto z tytułu wynajmu. Skarżący z kolei podał, że jego dochody nie wystarczają na pokrycie wszystkich opłat związanych z działalnością firmy oraz z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Jednocześnie nie przesłał jednak żadnych dokumentów, które wskazywałyby na to, że aktualnie osiąga on stratę z działalności gospodarczej lub ma jakieś zadłużenia. Przesłany dokument odnośnie jego działalności gospodarczej wykazywał, że miał on w 2012 roku, przychód do opodatkowania podatkiem ryczałtowym 25738 zł, a podatek wynosił 1474,25 zł, zatem dochód wyniósł 24263,75 zł. Miesięczny zatem dochód za zeszły rok wynosił dla skarżącego 2021,97 zł. Skarżący mają więc co miesięczne dochody, przy czym dochody M. L. są stałe, referendarz sądowy nie wyjaśniał metody opodatkowania osiąganego przez nią dochodu z najmu. Dochody te bowiem mogą być opodatkowane stawką 18 % lub 8,5%. Przyjmując nawet, że opodatkowany jest stawka wyższą 18 %, to wynosi netto 492 zł miesięcznie. Skarżący wykazali, że prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe, maja majątek nieruchomy w postaci domu i nieruchomości rolnej 0,72 ha, a także zabudowań po gospodarstwie rolnym. Mają dwa samochody oraz oszczędności w kwocie 6000 zł. Osiągają co miesięczne dochody, przy czym dochody skarżącej są stałe i wynoszą miesięcznie netto około 2320 zł. Według natomiast przyjmowanych w orzecznictwie poglądów, podzielanych przez referendarza sądowego, jak przykładowo wyrażonego w postanowieniu Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt I SO/Sz 1/10, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 620345; "Jeśli ponoszone uzasadnione wydatki konsumują wskazane dochody, wnioskodawca nie posiada oszczędności, nie dysponuje majątkiem, którym mógłby swobodnie dysponować oraz nie może podjąć pracy zwiększającej dochody, to sytuacja ta uzasadnia uwzględnienie wniosku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a." Skarżący zaś mają stałe dochody, majątek nieruchomy i ruchomy, w tym oszczędności. W ocenie referendarza już same wykazane przez nich oszczędności w kwocie 6000 zł, w sytuacji, gdy oboje zarobkują i osiągają dochody, powoduje, że nie spełniają oni przesłanki do przyznania prawa pomocy, nawet w zakresie częściowym. Za takim stanowiskiem referendarza przemawiają też kolejne aktualne orzeczenia sądów administracyjnych, jak np. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 605/10, dostępne System informacji prawnej Lex nr 1095750; "Aktualna linia orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie prawa pomocy uznaje fakt posiadania zgromadzonych oszczędności za negatywną przesłankę przyznania tego prawa (głównie zwolnienia z kosztów sądowych), jednak wyjątkowe okoliczności pozwalają na odstępstwo od tej reguły." Jak zatem komentowane jest to orzeczenie "Sąd może zwolnić stronę od kosztów sądowych nawet jeżeli posiada znaczne oszczędności na koncie bankowym. Musi jednak wykazać, że mimo nich, nie jest w stanie ponieść opłat" (Gazeta prawna 2011/13/11, dostępne System informacji prawnej Lex nr 1095759). Podobnie wypowiedziały się sądy administracyjne w innych orzeczeniach, jak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I OZ 724/11, dostępne System informacji prawnej Lex nr 965945; "Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionych i znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Osoba uzyskująca stały miesięczny dochód, ponadto posiadająca oszczędności pieniężne nie może być w żadnym przypadku za taką osobę uznana." W postanowieniu z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 430/10, teza 2, dostępne System informacji prawnej Lex nr 742485, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "Rozstrzygające znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów. Posiadanie majątku, w szczególności oszczędności i nieruchomości, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych." W ocenie referendarza już sam fakt posiadania przez skarżących oszczędności w kwocie 6000 zł, pozwala im na poniesienie częściowych kosztów postępowania bez uszczerbku ich utrzymania koniecznego. Dodatkowo skarżący osiągają dochody, przy tym M. L., co miesięczne i stałe, a także mają majątek nieruchomy (dom, nieruchomość rolna, zabudowania gospodarcze). Bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej skarżących jest podana przez nich okoliczność, że mają oni do spłaty kredyt w kwocie 24000 zł, z ratą miesięczną 850 zł. Pogląd ten jest całkowicie zbieżny z obowiązującym orzecznictwem sądowym, któremu należy według orzekającego oddać słuszność. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 1112/12, dostępne System informacji prawnej Lex stwierdził: nr 1240814; "Posiadanie przez rodzinę zdolności zaciągania kredytów konsumpcyjnych sprawia, iż strona nie znajduje się w tak trudnej sytuacji, by uzasadnione było zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów." Sąd ten w postanowieniu z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt I OZ 919/12, dostępne System informacji prawnej Lex nr 1270362, wypowiedział się następująco na temat kredytów strony: "Kredyty zaciągnięte przez skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi." Kredyt skarżących nie przemawia zatem za ich trudną sytuacją finansową, a przeciwnie świadczy o tym, że przy jego zaciąganiu wykazali się płynnością finansową zezwalającą na jego zaciągnięcie, nie może on też być traktowany jako należność uprzywilejowana w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W związku z tym nie uznano, aby skarżący spełniali przesłanki przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Należy bowiem podkreślić, że przy oszczędnościach 6000 zł, aktualne poniesienie przez skarżących kwoty 200 zł wpisu, a docelowo, potencjalnych całkowitych obowiązkowych kosztów sądowych 400 zł - jest w ocenie referendarza sądowego - możliwe bez spowodowania uszczerbku w ich utrzymaniu koniecznym. Skarżący nie wykazali przy tym okoliczności, takich jak poważna choroba, inwalidztwo itp., które stwarzałyby potrzebę przeznaczenia oszczędności na wydatki nadzwyczajne. Tylko wyjątkowe wydatki mogłyby natomiast powodować uznanie, że zgromadzone oszczędności nie dają im możliwości poniesienia kosztów sądowych (por. cytowane już wyżej orzeczenie WSA w Białymstoku z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 605/10). Końcowo należy jedynie wskazać, że powołane przeczenia sądów administracyjnych są również dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych https://cbois.nsa.gov.pl). Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji postanowienia.