II SA/Op 264/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. J. i J. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie nabycia nieruchomości na skutek wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. A. J. i J. J. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 lutego 2013 r., nr [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania wznowieniowego, w przedmiocie nabycia zajmowanego przez skarżących lokalu mieszkalnego. Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 3 czerwca 2013 r., wezwano skarżących do uiszczenia wpisu skargi w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie powyższe zostało doręczone skarżącym w dniu 10 czerwca 2013 r., a w dniu 14 czerwca 2013 r. uiszczono wpis od skargi w żądanej wysokości (por. k:29 akt sądowych). Jednocześnie, skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy, wnosząc o: "bezpłatną pomoc prawną i częściowe zwolnienie od kosztów sądowych". Uzasadniając wniosek skarżący szczegółowo opisali przebieg postępowania dotyczącego nabycia zajmowanego przez nich lokalu mieszkalnego, wskazali także, że tworzą wspólne gospodarstwo domowe, którego łączny dochód wynosi 4.311,24 zł miesięcznie. Małżonkowie posiadają także mieszkanie o powierzchni 49 m² i samochód osobowy marki Vectra z 1990 r. Wobec wątpliwości co do zakresu żądania skarżących, a także ich sytuacji majątkowej, referendarz sądowy pismem z dnia 2 lipca 2013 r. wezwał wnioskodawców do sprecyzowania żądania, a także do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów, w celu ustalenia płynności finansowej skarżących. Wezwanie sądowe zostało doręczone skarżącym w dniu 5 lipca 2013 r., a ww. udzielili odpowiedzi pismem procesowym z dnia 11 lipca 2013 r., nadanym przesyłką pocztową w dniu 12 lipca 2013 r. (data stempla pocztowego). Wyjaśnili, że "rezygnują" z wnoszenia o zwolnienie od kosztów sądowych w części i domagają się ustanowienia adwokata z urzędu. Podali, że ponoszą miesięczne koszty utrzymania mieszkania z tytułu czynszu za najem, c.o., dostawy zimnej wody, wywozu nieczystości, odprowadzania ścieków w wysokości 416,23 zł, opłaty za gaz – 66,77 zł, energię elektryczną – 67,08 zł, za "antenę kablową" – 35 zł, za telefon – 46 zł, a także z tytułu dopłaty do rozliczenia indywidualnego c.o. – 59 zł (łącznie: 690 zł). Ponadto ponoszą koszty utrzymania najmu działki, garażu i samochodu, wymiar których nie określili. Wskazali także, że mają problemy zdrowotne. Do akt sprawy dołączyli: informację o wysokości opłat czynszowych, kserokopię decyzji o waloryzacji emerytury J. J. i ustalającej wysokość świadczenia do wypłaty, w wysokości miesięcznie 2.175,16 zł, rozliczenie kosztów c.o. oraz wyciąg bankowy z rachunku A. J., za okres od 1 maja 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) –zwanej dalej: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Instytucja prawa pomocy uregulowana w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewiduje możliwość udzielenia osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej pomocy, polegającej na zwolnieniu od kosztów sądowych – w całości, bądź w części, a także na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu do reprezentowania interesów strony w postępowaniu sądowym. Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca w art. 243 § 1 i 252 § 2 P.p.s.a. postanowił bowiem, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie skarżący A. J. i J. J. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy, wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu i prawidłowo wykonali wezwanie referendarza o usunięcie braków formalnych wniosku wskazując, że rezygnują z ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych i ostatecznie wnoszą o ustanowienie adwokata z urzędu. Uzupełnienie braków formalnych nastąpiło w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania (tj. 5 lipca 2013 r.), przez nadesłanie drogą pocztową w dniu 12 lipca 2013 r. (data stempla), pisma procesowego uzupełniającego wniosek. Z powyższych względów uznać należało, że skarżący spełnili przesłanki formalne, polegające na złożeniu wniosku na urzędowym formularzu i wypełnieniu formularza zgodnie z wymogami ustawodawcy. Z kolei rozstrzygnięcie czy skarżący wyczerpali przesłanki materialne warunkujące udzielenie im pomocy, sprowadzało się w niniejszej sprawie do zbadania, czy spełniony został wymóg wynikający z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, www.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się ponadto, że w sformułowaniu "wykazać" użytym w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zawiera się obowiązek polegający na udowodnieniu, że strona jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona zatem ma przekonać rozpoznającego wniosek (sąd czy referendarza sądowego), że znajduje się w przedstawionej przez nią sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania, a dokonać tego powinna przez złożenie wyczerpujących informacji w formularzu wniosku, jak również przez doręczenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń w postępowaniu wyjaśniającym, wszczętym w trybie art. 255 P.p.s.a. Na podstawie natomiast zebranego materiału dowodowego, rozpoznający wniosek dokonuje oceny złożonego wniosku pod względem spełniania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., polegającej w szczególności na ocenie czy przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych. Z danych zawartych w formularzu wniosku, a także zebranych w wyniku postępowania wyjaśniającego przedstawia się więc następująca sytuacja rodzinno- majątkowa wnioskodawców. Skarżący utrzymują się z dochodu uzyskiwanego z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3.777,47 zł netto. Jest to dochód o charakterze stałym, comiesięczny, gwarantujący stabilność utrzymania. Skarżący nie są zatem osobami pozbawionymi środków do życia, bezrobotnymi, bezdomnymi, czy znajdującymi się w dramatycznej sytuacji bytowej. A przepisy o prawie pomocy co do zasady, mają zastosowanie właśnie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Przepisy te mają służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (por. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Referendarz oceniając wniosek skarżących nie znalazł więc podstaw do przyznania prawa pomocy. Wysokość uzyskiwanego dochodu pokrywa wszystkie niezbędne potrzeby skarżących. Do dyspozycji rodziny po odjęciu niezbędnych wydatków na bieżące utrzymanie mieszkania (690 zł), pozostaje kwota w wysokości ok. 3.000 zł stanowiąca gwarancję poniesienia, także wydatków na bieżące utrzymanie samych skarżących (żywność, ubrania, środki higieniczne, lekarstwa, utrzymanie samochodu, itp.) oraz wygenerowania środków na inne cele, w tym koszty wynajmu profesjonalnego pełnomocnika. Potwierdza to wyciąg z rachunku bankowego A. J., za okres od dnia 1 maja 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. i odnotowane w nim dodatnie saldo końcowe na dzień 28 czerwca 2013 r., w wysokości 4.858,05 zł. Nie bez znaczenia dla sprawy jest także fakt, że skarżący samodzielnie opłacili wpis od skargi w wysokości 200 zł., a z akt sprawy nie wynika, aby ciążyły na nich zajęcia komornicze. Świadczy to z kolei o zachowaniu płynności finansowej rodziny. Przedstawiona sytuacja bytowa skarżących nie daje podstaw do ustanowienia im adwokata z urzędu, albowiem zebrane oszczędności gwarantują im wynajęcie pełnomocnika z wyboru. Przy czym wyłożenie kosztów przez skarżących, na pełnomocnika z wyboru byłoby tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia ich skargi przez Sąd, będzie im przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Skarżący nie są ponadto osobami nieporadnymi życiowo, na co wskazuje logiczna korespondencja z organami samorządu gminnego i Sądem. Skarżący nie mają żadnego problemu z formułowaniem swoich żądań, posługują się wymaganymi formularzami, a pisma sporządzają maszynowo. Podkreślić także warto, iż na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Przywołane wyżej powody nie pozwoliły stwierdzić, że skarżący znajdują się w wyjątkowo ciężkiej sytuacji bytowej, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy. Odmowa ustanowienia pełnomocnika z urzędu na obecnym etapie postępowania nie zamyka natomiast skarżącym drogi do wystąpienia z wnioskiem o jego przyznanie w przyszłości, w sytuacji braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynajęcia pełnomocnika z wyboru. Mając na uwadze powyższe okoliczności, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.