II SA/Op 271/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2009 r. w sprawie ze skargi J. S. reprezentowanej przez opiekuna prawnego K. B. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego na skutek wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. K. B. działając jako opiekun prawny małoletniej J. S., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego. W dniu 27 sierpnia 2008 r. Wyrokiem tut. Sądu z dnia 3 lutego 2009 r. oddalono skargę J. S. K. B. złożyła w dniu 2 kwietnia 2009 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) wniosek o przyznanie prawa pomocy, na urzędowym formularzu, poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając wniosek wskazała, że jest opiekunem prawnym J. S., przytoczyła argumenty przemawiające przeciw wyrokowi tut. Sądu oddalającego jego skargę. Podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z reprezentowana przez siebie, pozostającą pod jej opieką prawną, małoletnią J. S. Dochód ich gospodarstwa domowego to kwota 3147,00 zł brutto z tytułu emerytury K. B., wynoszącej 2220 zł brutto oraz z tytułu renty rodzinnej wynoszącej 927 zł brutto J. S. i przysługującej jej kwoty 285,85 zł netto z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G. K. B. wskazała, że w skład jej majątku wchodzi mieszkanie o powierzchni 61,95 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 0,92 ha, współwłasność w ½ części mieszkania o powierzchni całkowitej 48 m2, mieszkanie o powierzchni 30 m2, współwłasność w ½ części samochodu marki Polonez ATU Plus z 2000 r., innego majątku nie posiada. Wniosek K. B. zawierał braki, które należało wyjaśnić. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej alej P.p.s.a., wezwał ją pismem z dnia 16 kwietnia 2009 r. do uzupełnienia braków tego wniosku, poprzez: - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, podatek od nieruchomości, wodę, wywóz śmieci,), - dokumentu potwierdzającego wysokość jej emerytury (np. zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), - wskazanie czy nieruchomość rolna, stanowi źródło dochodu, jeśli tak to w jakiej wysokości, - wskazanie, czy mieszkania, jedno stanowiące jej własność, drugie współwłasność, stanowią źródło dochodu, np. z tytułu wynajmu, - przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 2 miesięcy, Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. K. B. odebrała to wezwanie w dniu 22 kwietnia 2009 r. i nie odpowiedziała na nie do dnia dzisiejszego. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawczyni nie przesłała żądanych przez referendarza dodatkowych informacji. Przechodząc do oceny sytuacji materialnej wspólnego gospodarstwa domowego K. B. i jej podopiecznej J. S. referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. K. B., pomimo wezwania i pouczenia ich o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do jej stanu majątkowego, które były istotne z uwagi na fakt, że jako opiekun prawny tworzy wspólne gospodarstwo domowe z reprezentowaną przez siebie J. S. Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. K. B. pomimo wezwania w tym przedmiocie nie wykazała, aby w przypadku jej i reprezentowanej przez nią J. S. występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, chociażby w zakresie częściowym, o jaki wniosła, czyli poprzez ustanowienie adwokata. W tym miejscu ponownie należy zauważyć, iż argumenty jakie K. B. przedstawiła w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a odnoszące się do merytorycznej oceny wyroku, nie mogą wbrew jej żądaniom stanowić o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z konstrukcji art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynym kryterium podlegającym ocenie jest stan majątkowy strony, a obowiązkiem Sądu jest przyznanie prawa pomocy, jeśli strona wykaże przesłanki określone cytowanym przepisem (patrz: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt II SO/Ol 6/08, niepublikowane, System Informacji Prawnej Lex nr 397553). Przy przyznawaniu prawa pomocy referendarz dokonywać może jedynie oceny stanu majątkowego, czyli dochodów i wydatków wnioskodawcy, a nie merytorycznej oceny sprawy, gdyż ta nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.