II SA/Op 273/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 czerwca 2010 r. w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. A. W., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W skardze zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W związku z tym w dniu 4 maja 2010 r., został jej doręczony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy do wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni, stosownie do art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. A. W. odesłała wypełniony formularz w dniu 10 maja 2010 r. (data stempla pocztowego), wniosła w nim o ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek wskazała, że nie jest w stanie pokryć sama kosztów związanych z postępowaniem sądowym bez uszczerbku dla swoich dzieci oraz jej zasób wiedzy nie wystarczy do reprezentowania się samodzielnie przed sądem. Podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką swoich małoletnich dzieci. Dochód ich gospodarstwa domowego to kwota około 1170 zł, składają się na niego zasiłek macierzyński w wysokości 820 zł i alimenty na córkę w kwocie 350 zł, przy czym osoba zobligowana do nich nie wywiązuje się z obowiązku ich zapłaty. Skarżąca wskazała, że nie posiada żadnego majątku. W rubryce dotyczącej innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne podała, że studiuje, jest zatrudniona w firmie [...] na stanowisku biurowym, ale obecnie przebywa na zasiłku macierzyńskim, po którym chce skorzystać z urlopu wychowawczego. Nie pobiera żadnych świadczeń z pomocy społecznej, gdyż boi się, że znów zostanie wprowadzona w błąd i sprawa skończy się w sądzie. Wniosek A. W. zawierał braki, które należało wyjaśnić. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej alej P.p.s.a., wezwał ją pismem z dnia 14 maja 2010 r., do uzupełnienia braków tego wniosku, poprzez: - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci itp.), - wskazanie czy zamieszkuje sama, czy też pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, a jeśli tak to o udokumentowanie ich dochodów, - przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 2 miesięcy, ewentualnie należących do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, - przedłożenie deklaracji podatkowej za rok 2009 r., -przedłożenie zaświadczenia o wysokości dochodu, obecnie zasiłku macierzyńskiego. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Skarżąca odebrała to wezwanie w dniu 17 maja 2010 r. i odpowiedziała na nie w dniu 25 maja 2010 r. (data stempla pocztowego) prosząc o przedłużenie terminu do wykonania wezwania o 14 dni, z uwagi na utrudnienia związane z powodzią, samotnym wychowywaniem dzieci i karmieniem dziecka piersią. Pismem z dnia 28 maja 2010 r., referendarz sądowy poinformował skarżącą o uwzględnieniu jej prośby i przedłużeniu terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 14 dni. Pismo to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania z dnia 14 maja 2010 r., w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma o przedłużeniu terminu, może być uznane za niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Pismo to zostało doręczone skarżącej w dniu 1 czerwca 2010 r., do rąk dorosłego domownika, jej ojca W. W., jak wynika to z adnotacji poczty na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie referendarza do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy do dnia dzisiejszego. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a. ). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawczyni nie przesłała żądanych przez referendarza dodatkowych informacji. Przechodząc do oceny sytuacji materialnej A. W. i jej rodziny, referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o jaki wniosła skarżąca, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy ( por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. A. W., pomimo wezwania i pouczenia jej o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do jej stanu majątkowego, a zatem czy tworzy wspólne gospodarstwo domowe tylko z dziećmi, jakie koszty ponosi na utrzymanie mieszkania, czy ponosi je sama, czy są osoby, które w nich partycypują, jak przykładowo odbierający korespondencję, jako dorosły domownik ojciec skarżącej. Nie przesłała też innych dokumentów, mogących obrazować jej dochód, jak deklaracja podatkowa za 2009 r., czy wyciągi z konta, ani też nie oświadczyła się co do powodów ich nie przedłożenia. Należy ponownie podkreślić w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy ( Dz. U. Nr 227, poz. 2245 ), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. W tym miejscu trzeba również zauważyć, iż argumenty jakie A. W. przedstawiła w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a odnoszące się do wprowadzenia jej błąd przez organy i zbyt małego zasobu wiedzy do reprezentowania się przed Sądem, nie mogą stanowić o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z konstrukcji art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynym kryterium podlegającym ocenie jest stan majątkowy strony, a obowiązkiem Sądu jest przyznanie prawa pomocy, jeśli strona wykaże przesłanki określone cytowanym przepisem (patrz: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt II SO/Ol 6/08, niepublikowane, System Informacji Prawnej Lex nr 397553). Przy przyznawaniu prawa pomocy referendarz dokonywać może jedynie oceny stanu majątkowego, czyli dochodów i wydatków wnioskodawcy, a nie merytorycznej oceny sprawy, gdyż ta nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.