II SA/Op 29/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Opolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Opolu z dnia 17 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wprowadzanie do obrotu środka zastępczego na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący K. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Opolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Opolu z 17 grudnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej za wprowadzanie do obrotu środka zastępczego. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 600 zł, doręczone w dniu 30 stycznia 2015 r., skarżący złożył w dniu 6 lutego 2015 r. (data stempla pocztowego), na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek w urzędowym formularzu, skarżący wskazał, że nie ma żadnych oszczędności, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Pozostaje obecnie na utrzymaniu mamy B. D., jego ojciec M. D. nie pracuje, jest także osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Oboje rodzice nie mają majątku, ani oszczędności, maja na utrzymaniu mieszkanie komunalne. Podał zarobki matki, jako brutto 2000 zł, a netto 1520 zł. W załączeniu przesłał zaświadczenie z dnia 4 lutego 2015 r., z Powiatowego Urzędu Pracy w [...], że od dnia 4 lutego 2015 r. jest w nim zarejestrowany, jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku oraz takie samo zaświadczenie swojego ojca z dnia 6 lutego 2015 r., że jest on od dnia 6 lutego 2014 r. zarejestrowany, jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. W związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." wezwał go w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - wykazanie wydatków ponoszonych w zamieszkiwanym przez niego gospodarstwie domowym na utrzymanie mieszkania, takich jak czynsz, opłaty za prąd, gaz, wodę itp. poprzez nadesłanie stosownych rachunków lub oświadczenia o ich wysokości, - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez niego i członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 3 miesięcy, to jest: grudnia 2014 r., stycznia 2015 r. - nadesłanie zeznania podatkowego składanego przez niego i członków jego gospodarstwa domowego za 2013 r. z potwierdzeniem złożenia go w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, ewentualnie za rok 2014 r., jeśli zeznanie już zostało złożone, lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres - nadesłanie zaświadczenia o aktualnej wysokości zarobków jego matki, - wskazanie, czy posiada on lub członkowie jego gospodarstwa domowego przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł, wskazanie czy on lub jego rodzice korzystają obecnie ze środków pomocy społecznej, jeśli tak to w jakiej formie i wysokości. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Zakreślony 7 dniowy termin może być na wniosek skarżącego przedłużony. Skarżący odpowiedział na wezwanie do uzupełnienia wniosku w terminie, i w dniu 6 marca 2015 r. (data nadania przesyłki), przesłał pismo z dnia 2 marca 2015 r., wymienił w nim przesłane dokumenty oraz oświadczył, że ani on, ani osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiadają żadnych przedmiotów wartościowych powyżej 12000 zł. Oświadczył, że na opał wydaja 400 zł miesięcznie w sezonie grzewczym, jego rodzice nie korzystają ze środków pomocy społecznej. Dokumenty jakie przesłał to: zawiadomienie wysokości czynszu z dnia 20 lutego 2015 r., wynika z niego, że opłaty są naliczane na 4 osoby, blankiety wpłat za energię elektryczną, zaświadczanie o dochodach matki, PIT-11 za rok 2013, deklaracje podatkowe ojca za rok 2013 r., wyciągi bankowe za grudzień 2014 r. i styczeń 2014 r., na których nie wskazano wyraźnie jakiej osoby z rodziny dotyczą. Jedynie ich analiza, z której wynika, że były dokonywane na to konto przelewy z tytułu wynagrodzenia za pracę, pozwala domniemywać, że są to wyciągi z konta matki skarżącego. Skarżący, zwany tez dalej wnioskodawcą, poprosił jednocześnie o przedłużenie zakreślonego terminu do przedłożenia nadesłanych dokumentów i oświadczeń, o co najmniej 14 dni. Referendarz sądowy, zwany też dalej orzekającym, pismem z dnia 10 marca 2015 r. odpowiedział na wniosek skarżącego i przedłużył mu termin do nadesłania dokumentów, zgodnie z jego prośbą, o 14 dni liczone od dnia otrzymania informującego o tym pisma. Jednocześnie w piśmie z dnia 10 marca 2015 r. wezwał skarżącego, w związku z wskazaniem w zawiadomieniu o wysokości opłat za mieszkanie z dnia 20 maja 2015 r., że są one liczone na 4 osoby, o wyjaśnienie, czy jest czwarta osoba we wspólnym gospodarstwie domowym jego i jego rodziców, a jeśli tak to o wskazanie danych odnośnie jej sytuacji majątkowej, to jest: - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest: grudnia 2014 r. i stycznia 2015 r. - nadesłanie zeznania podatkowego składanego przez nią za 2013 r. z potwierdzeniem złożenia go w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, ewentualnie za rok 2014 r., jeśli zeznanie już zostało złożone, lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres - nadesłanie zaświadczenia o aktualnej wysokości jej zarobków, - wskazanie, czy posiada ona przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł, - wskazanie czy korzysta ona obecnie ze środków pomocy społecznej (także stypendia szkolne, studenckie, naukowe) jeśli tak to z jakich i w jakiej wysokości. W piśmie z dnia 10 marca 2015 r. pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Skarżący w dniu 18 marca 2015 r. przesłał zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o dochodach jego rodziców za rok 2013, wynikało niego, że dochód wynosił 38294,64 zł, a należny podatek 1092 zł, składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu wynosiły 5356,83 zł. Pismo z dnia 10 marca 2015 r. o przedłużeniu terminu oraz zawierające wezwanie do wyjaśnienia kwestii 4 osoby w gospodarstwie domowym skarżącego, zostało dwukrotnie awizowane w placówce pocztowej. Pierwsze awizo było w dacie 18 marca 2015 r., drugie w dacie 26 marca 2015 r. Doręczenie przesyłki dla K. D. nastąpiło zatem w trybie art. 73 P.p.s.a., w dniu 1 kwietnia 2015 r., to jest w terminie 14 dni liczonych od dnia złożenia pierwszego awizo – czyli zawiadomienia o złożeniu przesyłki w placówce pocztowej (art. 73 § 3 i 4 P.p.s.a.). Wnioskodawca nie odpowiedział na wezwanie w terminie 14 dni o dnia jego otrzymania, który to termin wobec przyjęcia, że doręczenie nastąpiło w dniu 1 kwietnia 2015 r., rozpoczął bieg w dniu 2 kwietnia 2015 r., a zakończył się w dniu 15 kwietnia 2014 r. Wnioskodawca został pismem z dnia 13 kwietnia 2015 r. ponownie wezwany o wyjaśnienie, czy zamieszkuje w jego gospodarstwie domowym 4 osoba, i o wyjaśnienia odnośnie jej sytuacji materialnej, w terminie 7 dni od dnia otrzymania przesyłki. Zawierała ona pouczenie, jak w poprzednich pismach-wezwaniach o tym, że brak odpowiedzi w terminie może spowodować odmowę przyznania prawa pomocy. Pismo z dnia 13 kwietnia 2015 r. o zawierające wezwanie do wyjaśnienia kwestii 4 osoby w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, zostało dwukrotnie awizowane w placówce pocztowej. Pierwsze awizo było w dacie 17 kwietnia 2015 r., drugie w dacie 27 kwietnia 2015 r. Doręczenie przesyłki dla K. D. nastąpiło zatem w trybie art. 73 P.p.s.a., w dniu 1 maja 2015 r. to jest w terminie 14 dni liczonych od dnia złożenia pierwszego awizo – czyli zawiadomienia o złożeniu przesyłki w placówce pocztowej (art. 73 § 3 i 4 P.p.s.a.). Wnioskodawca nie odpowiedział na wezwanie w terminie 7 dni o dnia jego otrzymania, który to termin wobec przyjęcia, że doręczenie nastąpiło w dniu 1 maja 2015 r., rozpoczął bieg w dniu 2 maja 2015 r., a zakończył się w dniu 8 maja 2015 r. Skarżący nie nadesłał wyjaśnień, czy w jego gospodarstwie domowym jest 4 osoba, nie przesłał wyciągów z kont bankowych swojego ojca, przy czym nie oświadczył w sposób wyraźny o braku posiadania przez nich takich kont. Nie przesłał także swojego zeznania podatkowego za rok 2013, ani innego zaświadczenia o wysokości swoich dochodów za ten okres. Według przesłanych przez wnioskodawcę dokumentów: - wysokość miesięcznych wydatków mieszkaniowych w zamieszkiwanym przez niego gospodarstwie domowym wynosi: czynsz - 300,67 zł, opłata za energię elektryczną w kwietniu 2015 r. - 158,33 zł. zarobki matki wnioskodawcy, przelane na konto, po opłaceniu przez nią kwoty 49,99 zł z tytułu ubezpieczenia w PZU, w lutym 2015 r. wynosiły 1549,54 zł. W 2013 r. łączny dochód matki i ojca skarżącego, jak wynika z zaświadczenia z dnia 10 marca 2015 r. z Urzędu Skarbowego w [...], wynosił 38294,64 zł. Analiza nadesłanych wyciągów z konta, jak uznano z wyżej już wymienionych powodów, za należące matki skarżącego, wskazuje, że wpływy na jej konto kształtowały się następująco: w grudniu 2014 r. wpłynęły w kwoty 1549,54 zł i 442 zł z tytułu wynagrodzenia, 300 zł (5.12.2014 r.), 200 zł (17.12.2014 r.), 1500 zł (22.12.2014 r.) i 200 zł (22.12.2014 r.) wpłat własnych oraz 4647 zł wpływów z tytułu zapłaty za fakturę o nr [...], podano przy niej sygn. akt [...]. Łącznie zatem kwota wpływów na konto w grudniu 2014 r. wynosiła 8838,54 zł. W styczniu natomiast na konto wynosił łącznie 2038,32 zł i składały się na niego wypłata wynagrodzenia w kwocie 1653 zł oraz zwrot podatku w kwocie 385 zł. K. D. nie wyjaśnił przy tym skąd pochodzą znaczne kwoty wpłat własnych w grudniu na konto bankowe, czy też wpłata z tytułu faktury, prawdopodobnie będąca wypłata należności z tytułu jakiejś sprawy sądowej. Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało zatem rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Orzekający zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częsciowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub chociaż częściowym Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Zdaniem orzekającego wnioskodawca nie wykazał w sposób wystarczający, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, chociażby w części. Wnioskodawca, jak już wskazano wyżej nie przesłał także danych odnośnie swoich dochodów oraz kont bankowych, i co do konta bankowego ojca, a także co do 4 osoby w gospodarstwie domowym i jej ewentualnego wpływu na sytuację materialną tego gospodarstwa. Zgodnie natomiast z podzielanym przez orzekającego poglądami orzecznictwa, jak przykładowo wyrażonym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899, "Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy." Wnioskodawca nie przesłał wymienionych już dokumentów, nie wyjaśnił przyczyn ich nie nadesłania, a także nie wyjaśnił skąd wzięły się znaczne wpłaty własne na konto, uznane za konto bankowe jego matki. Ponadto zarówno wnioskodawca jak i jego ojciec są osobami zdolnymi do podjęcia, chociażby dorywczych zajęć zarobkowych. Przychodzi w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z obowiązującym orzecznictwem "Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie" (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I GZ 189/10, Lex nr 643270). Nie negując zatem trudnej sytuacji na rynku pracy, należy jednak stwierdzić, że wnioskodawca z uwagi na swój wiek i jak można mniemać dobry stan zdrowia, nie wykazywał bowiem kłopotów w tym zakresie, mógłby w opinii orzekającego, podjąć zajęcia zarobkowe, chociażby czasowe lub dorywcze i zdobyć środki na zapłatę kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania skarżący jest obowiązany ponieść 600 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Biorąc pod uwagę także potencjalne koszty sądowe mogące wystąpić dla skarżącego na późniejszych etapach postępowania, a są to opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem wynosząca 100 zł i wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 300 zł, łączna kwota obciążeń z tytułu kosztów sądowych wyniosłaby w sprawie dla skarżącego 1000 zł. Skarżący nie wykazał, że wydatkowanie tej kwoty w ocenie referendarza sądowego jest w zasięgu możliwości finansowych skarżącego, z powodów podanych powyżej to jest wykazania, że matka osiąga dochody, przy tym wpływy na jej konto pochodzą nie tylko z wynagrodzenia za pracę, a innych nie wyjaśnionych źródeł, Ponadto jak już wskazano skarżący, a nawet jego ojciec, mają możliwości zarobkowe. Skarżący powinien zatem starać się partycypować w kosztach sądowych. Ponadto skarżący nie przesłał wymienionych wyżej dokumentów i informacji, które pozwalałyby wyjaśnić wątpliwości odnośnie jego sytuacji majątkowej. Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji postanowienia.