II SA/Op 299/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. J. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 24 listopada 2009r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Opolu, oddalił skargę A. J. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta Opola o pozbawieniu skarżącej z dniem 17 czerwca 2009r., statusu osoby bezrobotnej. W dniu 30 listopada 2009r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącej o ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając swoje żądanie A. J. podniosła, że jest osobą bezrobotną, w wieku 52 lat i została skreślona z listy bezrobotnych od dnia 17 czerwca 2009r. W dalszej części wniosku skarżąca zakwestionowała sens przydzielania jej przez urzędników, stanowiska stażysty, skoro i tak pracodawca nie złoży jej oferty pracy, po zakończeniu stażu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem, pełnoletnim synem i matką, a jedynymi źródłami utrzymania rodziny jest emerytura matki w wysokości 1.600 zł i wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę syna w wysokości 600 zł (łączny dochód: 2.200 zł). Skarżąca nie wykazała, aby członkowie jej rodziny posiadali inne źródła dochodu czy też jakikolwiek majątek. Dalej podała, że wraz z mężem są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku, a jej syn jest studentem. Wezwaniem z dnia 30 listopada 2009r. referendarz sądowy zażądał od skarżącej uzupełnienia wniosku, przez: przedłożenie aktualnych wyciągów (za miesiące październik i listopad 2009r.) z posiadanych przez nią i członków jej rodziny rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych; przedłożenie dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanych przez członków rodziny dochodów; wskazanie wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie rodziny, przy uwzględnieniu wydatków związanych z leczeniem oraz utrzymaniem mieszkania (np. podatek od nieruchomości, opłaty za gaz, energię, wodę i odprowadzanie ścieków, itp.). Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącej osobiście w dniu 4 grudnia 2009r., o czym świadczy stosowna adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. Skarżąca do dnia wydania niniejszego postanowienia nie złożyła żądanych dokumentów i informacji. W dniu 8 grudnia 2009r. wpłynęło natomiast do Sądu jej pismo nazwane: "skargą", w którym wnioskodawczyni zakwestionowała czynności referendarza polegające na wezwaniu jej do przedłożenia określonych dokumentów. Działania rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy uznane zostały przez nią, jako sprzeczne z przepisami Konstytucji, naruszające prawa i wolności skarżącej, w tym prawo własności, zasady sprawiedliwości społecznej, a także narażające ją na naruszenie danych osobowych. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dale w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, a zatem wnioskowanym przez skarżącą, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe wskazuje, że instytucja prawa pomocy posiada wyjątkowy charakter i jest stosowana jedynie w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których wynika, iż wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie. Natomiast ewentualne ich uiszczenie pociągnęłoby za sobą uszczerbek utrzymania koniecznego, przez który należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w sposób uniemożliwiający zapewnienie minimum warunków socjalnych. Z tych względów na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych, co jednocześnie oznacza, że takie sytuacje powinny mieć miejsce jedynie wtedy, gdy zdobycie przez stronę środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Realizacja obowiązku wykazania przez stronę swojej złej sytuacji materialnej, polega m.in. na przedstawieniu niezbędnych informacji dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w urzędowym formularzu wniosku, a także składanie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, w trybie tzw. postępowania wyjaśniającego. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Jeśli natomiast w ocenie rozpoznającego wniosek, informacje w nim zawarte okażą się niewystarczające lub wzbudzą wątpliwości, sąd (referendarz sądowy) może w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem referendarz sądowy, po przeanalizowaniu formularza wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, uznał o konieczności uzyskania dodatkowych informacji i dokumentów. A. J. nie zastosowała się jednakże do wezwania referendarza i nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, ani nie przedłożyła dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanych przez członków jej rodziny dochodów, czy specyfikacji niezbędnych, comiesięcznych wydatków rodziny. Brak jest zatem w aktach sprawy jednoznacznych danych dotyczących posiadanych przez nią środków finansowych, a także nie można dokonać analizy przepływu tych środków. Brak przedstawionych danych na temat comiesięcznych niezbędnych wydatków i kwoty dochodu, rzeczywiście pozostającej rodzinie skarżącej do dyspozycji, czyni zatem niemożliwym poczynienie ustaleń, co do sytuacji materialnej skarżącej, a co za tym idzie właściwe rozpoznanie jej wniosku. Ponownego podkreślenia wymaga, iż art. 255 P.p.s.a., będący podstawą dla sądu (referendarza sądowego) do żądania przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek do dokonania żądanych czynności. W konsekwencji strona, która nie spełnia obowiązków wynikających z tego wezwania, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008r., sygn. akt I FZ 287/08, umieszczone w programie komputerowym LEX pod nr 494242; postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2009r., sygn. akt II FZ 551/09, zamieszczone na stronie internetowej NSA pn. "Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych"). W ocenie referendarza sądowego, który uwzględnił wyżej przywołane okoliczności sprawy, skarżąca nie wykazała, że zachodzą podstawy do uwzględnienia jej żądania. Stąd orzekł o oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu. Odnosząc się natomiast do zarzutów skarżącej wyrażonych w piśmie z dnia 8 grudnia 2009r. na temat nieprawidłwoych, w jej ocenie, działań referendarza polegających na żądaniu dodatkowych dokumentów, wskazać należało, że wymagane przez rozpoznającego wniosek wyciągi bankowe i dowody potwierdzające wysokość dochodów uzyskiwanych przez członków rodziny skarżącej, stanowią w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe. W przypadkach zatem budzących wątpliwości, mogą one potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Ponadto, obowiązek przedłożenia w/w dokumentów, nie powodował u skarżącej podjęcia przez nią dodatkowych, trudnych do wykonania działań. Dowody potwierdzające uzyskiwany dochód, takie jak np. umowa o pracę, odcinki ZUS, decyzje ZUS o ustaleniu świadczenia, powinny być bowiem dostępne w każdym gospodarstwie domowym. To samo dotyczy wyciągów bankowych, które w zależności od treści umowy rachunku bankowego, są doręczane klientom okresowo, przeważnie raz w miesiącu. Stąd zarzut skarżącej, iż wyznaczony jej siedmiodniowy termin do przedłożenia dokumentów jest za krótki, wydaje się chybiony, zwłaszcza wobec faktu, że strona może zwrócić się o przedłużenie powyższego terminu, w trybie art. 84 P.p.s.a. Wskazać także należy na nietrafiony zarzut, iż okoliczność przyznania skarżącej prawa pomocy bez przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem, daje już jej niejako prawo do uzyskania pomocy w niniejszej sprawie, na podstawie danych zawartych jedynie na urzędowym formularzu wniosku. W tym zakresie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny, który w postanowieniu z dnia 29 maja 2008r. stwierdził, że "okoliczność przyznania skarżącemu prawa pomocy przez sąd wojewódzki w innych sprawach nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w kolejnej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający" (sygn. akt I FZ 231/08, umieszczone w programie komputerowym LEX pod nr 478981). W ocenie referendarza, nie zasługują także na uwzględnienie pozostałe zarzuty skarżącej, wynikające z pisma z 8 grudnia 2009r., jako nie spełniające wymogów stawianych przez ustawodawcę, dla uzyskania prawa pomocy. Przekonanie skarżącej o słuszności jej zarzutów wobec organów państwa nie może być bowiem argumentem przemawiającym za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jedyną przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, a zatem wnioskowanym przez skarżącą, jest wykazanie, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Powyższe natomiast nie zostało przez skarżącą wykazane. Wobec powyższego, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.