II SA/Op 313/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 23 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. F. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. A. F. pismem procesowym z dnia 22 maja 2016 r., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, m.in. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 stycznia 2016 r., nr [...], dotyczącą cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. W skardze zawarto żądanie ustanowienia adwokata z urzędu, w celu reprezentacji przed wszystkimi wymienionymi w skardze organami. Na skutek powyższego, przesłano skarżącemu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy i wezwano skarżącego do jego wypełnienie i nadesłania do tut. Sadu, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Opisane wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 4 lipca 2016 r., o czym świadczy pocztowe potwierdzenie odbioru przesyłki (k-16 akt sądowych). W odpowiedzi na wezwanie, skarżący odesłał wypełniony formularz wniosku w dniu 8 lipca 2016 r., na co wskazuje stempel pocztowy odciśnięty na kopercie przesyłki poleconej (k-19 akt). W formularzu wniosku skarżący ponowił żądanie ustanowienia pełnomocnika z urzędu – radcy prawnego, a także dodatkowo zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał na skomplikowanie sprawy sądowoadministracyjnej, brak jasności co do ostatecznej treści zaskarżanych decyzji SKO w Opolu oraz Starosty Kędzierzyńsko-Kozielskiego. Oświadczył, że tworzy samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, ani nieruchomości. Posiada jedynie we wspólności z byłą małżonką, samochód osobowy Ford Fokus [...], rocznik 2003 r., o wartości 4.000 zł. Jako swoje miesięczne źródło utrzymania skarżący podał wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w wysokości ok. 1.000 zł netto, a także pomoc rodziców, wskazując jednocześnie, że nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Określając swoje zobowiązania i stałe wydatki wskazał na: alimenty – 950 zł miesięcznie, ponoszone na dwie córki; zakup lekarstw – 150 zł; opłatę za telefon – 30 zł. Skarżący podał także, że nie stać go na ponoszenie kosztów związanych ze wspólnym zamieszkaniem z byłą żoną. Na skutek zarządzenia referendarza sądowego z dnia 22 lipca 2016 r., wezwano skarżącego do przedłożenia: dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanego przez wnioskodawcę dochodu miesięcznego; wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy; odpisu zeznania podatkowego z tytułu podatku dochodowego za 2015 r. Zobowiązano także do udokumentowania kosztów miesięcznego utrzymania mieszkania i wskazano, że jeżeli w kosztach tych partycypują osoby trzecie – należy wskazać udział tych osób w utrzymaniu mieszkania z uwzględnieniem dokładnych kwot opłat mieszkaniowych, jakie te osoby ponoszą. Zażądano także przedłożenia specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania wnioskodawcy i odpisu orzeczenia ustalającego wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę alimentów, a także wyjaśnienie, wobec złożonego we wniosku oświadczenia, że wnioskodawca utrzymuje się z pomocy rodziców, na czym ta pomoc polega, w szczególności czy jest to wsparcie finansowe i w jakim zakresie jest ono udzielane. Pouczono jednocześnie skarżącego, że niewykonanie wezwania w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową. Wezwanie powyższe zostało doręczone skarżącemu osobiście w dniu 1 sierpnia 2016 r., co potwierdza adnotacja i podpis na potwierdzeniu odbioru przesyłki pocztowej. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 7 sierpnia 2016 r. oświadczył, że obecnie zajmuje mieszkanie na zasadzie użyczenia i tego tytułu ponosi koszty jedynie w wysokości 100 zł., którą to kwotę wpłaca rodzicom byłej żony. Dodał, że wysokość jego wydatków na wyżywienie i inne potrzeby, odczytać można z wyciągów bankowych, a na pozostałe wydatki uzyskuje wsparcie od rodziców. Skarżący podniósł także, że dośle zaświadczenie z urzędu skarbowego odpis zeznania podatkowego za 2015 r. w późniejszym terminie, ponieważ nie jest możliwego jego uzyskanie w terminie 7-dniowym. Ponadto stwierdził, że z powodu nieobecności rodziców, którzy przebywają na wakacjach, nie jest w stanie przesłać odpisów wyroków, które znajdują się w mieszkaniu rodziców i będzie miał dostęp do nich, po powrocie rodziców, tj. ok. 15 sierpnia 2016 r. Do akt sprawy skarżący doręczył: kserokopię zaświadczenia od pracodawcy z dnia 2 sierpnia 2016 r. o wysokości uzyskiwanego w okresie od dnia 1 maja 2016 r. do dnia 31 lipca 2016 r. wynagrodzenia, a także odpisy wyciągów bankowych za miesiące: maj, czerwiec i lipiec 2016 r. Na skutek zarządzenia referendarza, do akt niniejszej sprawy dołączono ww. odpisy dokumentów, przedłożonych przez skarżącego w sprawie o sygn. II SA/Op 313/16. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących przyznanie jej tego prawa. Wśród przesłanek tych wyróżnić należy tzw. przesłanki formalne oraz przesłanki materialne, zawarte w 246 P.p.s.a. Do przesłanek formalnych zalicza się złożenie wniosku na urzędowym formularzu i wypełnienie go według zasad określonych w pouczeniu. W niniejszym postępowaniu A. F. nie złożył wniosku na wymaganym urzędowym formularzu, wobec czego został wezwany do uzupełnienia jego braków formalnych. Wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do żądania Sądu w terminie 7 dni, spowoduje pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Wezwanie zostało doręczone w dniu 1 lipca 2016 r., a w dniu 8 lipca 2016 r. złożono za pośrednictwem poczty (data stempla) prawidłowo wypełniony formularz wniosku. Tym samym skarżący spełnił wymóg formalny określony w art. 252 § 2 P.p.s.a. Rozpoznaniu podlegał zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wobec tego zważyć należało, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, a zatem wnioskowanym przez skarżącego, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza bowiem, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.gov.pl). Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, strona ta jest zobowiązana złożyć na wezwanie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Podkreślić przy tym należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Nie zawierały bowiem żadnych danych co do wysokości i rodzaju pomocy uzyskiwanej od rodziców skarżącego, stanowiącej istotne źródło jego utrzymania. Z formularza wniosku wynikało bowiem, że skarżący uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości ok. 1.000 zł, w sytuacji gdy jego wykazywane niezbędne wydatki miesięczne przekraczały ww. dochód i stanowiły kwotę 1.130 zł (w tym alimenty – 950 zł). Wątpliwości pojawiły się także w zakresie wydatków mieszkaniowych skarżącego oraz brak było we wniosku danych, odnoszących się do wydatków na bieżące utrzymanie wnioskodawcy. Wobec tego, skarżący został zobowiązany do przedłożenia stosownych dokumentów i wyjaśnień. Powyższe dowody były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącego w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. Brak wiarygodnych danych odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych, powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. W ocenie referendarza, skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, w jakimkolwiek zakresie. Takie stanowisko oparł się na podstawie danych wynikających z samego formularza wniosku i materiału dowodowego zebranego w trybie art. 255 P.p.s.a. Konkretyzując zatem dane dotyczące sytuacji materialnej skarżącego, referendarz zważył, że skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia w wysokości ok. 804 zł miesięcznie (średnia miesięczna wynikająca z przedłożonego zaświadczenia od pracodawcy – k: 24 akt). Skarżący twierdzi, że ponosi niezbędne wydatki miesięczne z tytułu alimentów na dzieci w wysokości 950 zł, z tytułu opłat za telefon – 30 zł, kupna lekarstw – 150 zł. Ponadto, na wezwanie do sprecyzowania wydatków koniecznego utrzymania, w piśmie z dnia 7 sierpnia 2016 r. stwierdził, że jego wydatki żywieniowe odzwierciedlają przedłożone do akt wyciągi bankowe. Z wyciągów tych natomiast wynika, że skarżący dokonuje za pośrednictwem rachunku bankowego szeregu transakcji (w przeważającej mierze w marketach, ale także np. w kwiaciarni, saloniku prasowym), trudno zatem jednoznacznie określić kwotę wydatkowaną przez skarżącego na konkretny cel, w tym na wyżywienie. Ponadto, historia transakcji bankowych pokazuje, że skarżący opłaca jednokrotnie w miesiącu alimenty w wysokości 200 zł, a nie jak podał wcześniej - w wysokości 950 zł, przy czym podkreślić trzeba, że z oświadczeń skarżącego złożonych w sprawie nie wynika, aby posiadał zadłużenie z tego tytułu. Odnosząc się do kwestii mieszkaniowej, skarżący z jednej strony, w formularzu wniosku podał, że tworzy samodzielnie gospodarstwo domowe - następnie doprecyzowując, że korzysta z mieszkania użyczonego mu przez rodziców byłej żony, którego utrzymanie wynosi 100 zł miesięcznie. Jednocześnie jednak, do korespondencji sądowej wskazał inny adres, niż adres ww. mieszkania. Stwierdził także, że wspiera go rodzina, która pomaga mu zaspokajać potrzeby życiowe, tj. żywieniowe, zakup lekarstw oraz umożliwienie prania ubrań. Z drugiej strony, tłumacząc niemożność przedłożenia wszystkich żądanych przez referendarza dokumentów odnoszących się do jego istotnych, osobistych spraw życiowych (takich jak alimenty) podniósł, że nie ma do nich dostępu, albowiem znajdują się w mieszkaniu rodziców, do którego nie ma dostępu z powodu ich nieobecności. Notabene, skarżący zadeklarował przedłożenie opisanych dokumentów po powrocie rodziców, tj. po 15 sierpnia br., lecz do dnia wydania niniejszego postanowienia, tego nie dokonał. Zdaniem referendarza, z przedstawionych okoliczności wynika sprzeczność polegająca na wykazywaniu wyższych wydatków niż uzyskiwane dochody. Deklarowany przez skarżącego brak dochodów na pokrycie kosztów utrzymania własnego, budzi wątpliwości zwłaszcza w kontekście braku oświadczenia o zgromadzonych oszczędnościach, czy korzystaniu ze wsparcia instytucji pomocy społecznej, a także wobec ponoszenia innych wydatków niż osobiste, związanych z utrzymaniem samochodu, czy mieszkania. Ponadto, udzielanie niejednoznacznych i niekonkretnych informacji w zakresie rodzaju uzyskiwanej pomocy od osób bliskich (a wynika ze sprawy, że skarżący korzysta nie tylko ze wsparcia swoich rodziców, ale także rodziców byłej żony, użyczających mu mieszkanie), świadczy, że skarżący nie wykazał prawa do przyznania pomocy. Trudno oczekiwać, aby to oceniający wniosek ustalał istotne dla sytuacji majątkowej skarżącego okoliczności, takie jak wysokość jego wydatków osobistych, czy udzielanej mu pomocy. Powyższe skutkuje zatem przyjęciem poglądu, że skarżący nie wykazał przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a., warunkujących udzielenie pomocy. Wobec tego, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu, co orzekł jak w sentencji.