II SA/Op 324/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant: referent Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi Wojewody Opolskiego na uchwałę Rady Miejskiej w Otmuchowie z dnia 28 czerwca 2004 r., nr XVII/159/2004 w przedmiocie usług opiekuńczych postanawia: umorzyć postępowanie. Uchwałą nr XVII/159/2004 z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania, Rada Miejska w Otmuchowie, na podstawie art. 50 ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), ustaliła, iż przyznanie usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych może nastąpić – w przypadku osoby chorej – po stwierdzeniu przez lekarza, że dana osoba wymaga opieki innej osoby ze względu na stan zdrowia, - w przypadku osoby wymagającej opieki z uwagi na wiek lub inne przyczyny – po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego (§ 1). W § 2 uchwały stwierdzono, iż przy przyznaniu usług należy kierować się dobrem i potrzebami danej osoby. Jednocześnie Rada postanowiła, że usługi przyznaje się na okres niezbędny, ustalony w drodze wywiadu środowiskowego (§ 3), a odpłatność za jedną godzinę usługi opiekuńczej wynosi 10 złotych (§ 4) i ustala się ją w zależności od posiadanego dochodu na osobę, zgodnie z tabelą stanowiącą załącznik do uchwały (§ 5). W § 6 uchwały upoważniono Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej do całkowitego lub częściowego zwolnienia od ponoszenia odpłatności w przypadkach określonych w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto określono, że należność za świadczone usługi należy wpłacać do 15 dnia następnego miesiąca do kasy Urzędu Miasta lub na konto bankowe, fakt wykonania usługi winien być potwierdzony przez podopiecznego lub jego pełnomocnika a podstawę wnoszenia opłat stanowi karta pracy opiekuna potwierdzona przez pracodawcę (§ 7). Wykonanie uchwały powierzono Burmistrzowi Otmuchowa (§ 8). Postanowiono także o utracie mocy dotychczas obowiązującej uchwały – nr XXVI/233/2000 z dnia 28 grudnia 2000 r., i stwierdzono, że uchwała podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego, a w życie wchodzi po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia (§ 9 i 10). Wojewoda Opolski, działając na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 z późn.), wniósł o stwierdzenie nieważności § 6 powyższej uchwały. Organ przypomniał, że z treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielonej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Z kolei przedmiot uchwały dotyczy m.in. szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat i kompetencję do uregulowania tego zagadnienia ustawa o pomocy społecznej, mocą jej art. 50 ust. 6, przyznała radzie gminy. W tej sytuacji, przyznanie Kierownikowi OPS uprawnienia polegającego na całkowitym lub częściowym zwolnieniu od ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze stanowi nieuprawnione przeniesienie własnych kompetencji przez Radę Miejską w Otmuchowie na inny organ, natomiast samo odesłanie do przypadków określonych w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nie spełnia wymogu ustalenia zasad zwolnienia, czyli pewnych reguł, którymi będą się kierowały ośrodki pomocy społecznej. Wojewoda podkreślił, że naruszenie przepisów wyznaczających kompetencje do ich podejmowania należy zaliczyć do wad istotnych, skutkujących nieważnością aktu lub jego części. Dodatkowo podniesiono, że treść § 6 uchwały narusza treść art. 110 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej, bowiem kompetencje do upoważnienia kierownika zostały przyznane burmistrzowi. W odpowiedzi na skargę Gmina Otmuchów wniosła o umorzenie postępowania sądowego z uwagi na fakt, iż uwzględniła skargę we własnym zakresie. Otóż, Rada Miejska w Otmuchowie podjęła w dniu 27 września 2004 r. uchwałę nr XIX/169/2004, którą zmieniła zaskarżoną uchwałę i nadała nowe brzmienie § 6. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sprawy – zdaniem Gminy Otmuchów – stało się bezprzedmiotowe. Na dowód tych twierdzeń dołączono do akt sądowych uchwałę zmieniającą, którą nadano nowe brzmienie paragrafowi 5 uchwały objętej zaskarżeniem i określono, że "Odpłatność za usługi opiekuńcze ustala się w zależności od posiadanego dochodu na osobę, zgodnie z tabelą stanowiącą załącznik nr 1 uchwały". Postanowiono również, że § 6 uchwały otrzymuje brzmienie: "Opłatę wnosi się do 15 dnia każdego następującego miesiąca po miesiącu rozliczanym na konto Urzędu Miejskiego w Otmuchowie" (§ 1). Wykonanie uchwały powierzono Burmistrzowi Otmuchowa (§ 2) i określono, że uchwała podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego, a w życie wchodzi po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia (§ 3). W załączniku nr 1 do uchwały z dnia 27 września 2004 r. ustalono tabelę stawek odpłatności za usługi opiekuńcze, różnicując pozycję osób objętych tą formą pomocy w zależności od tego czy są samotne, czy też pozostają w gospodarstwie rodzinnym, oraz w zależności od procentowego stosunku wysokości osiąganego dochodu do kryterium dochodowego, liczonego wg ustawy o pomocy społecznej, przy czym całkowicie zwolniono z odpłatności za usługi opiekuńcze osoby samotne, które osiągają dochód w wysokości do 100% kryterium dochodowego, przewidzianego przepisami ustawy o pomocy społecznej. W piśmie procesowym z dnia 27 października 2004 r. Wojewoda Opolski wniósł o wydanie wyroku w toczącej się sprawie. Podkreślił, że wniosek skarżącej Gminy o umorzenie postępowania byłby zasadny w dwóch przypadkach. Po pierwsze wówczas gdyby skarga dotyczyła aktu nie będącego aktem prawa miejscowego. Przypadek drugi obejmuje sytuację gdy akt prawa miejscowego zmieniający wadliwy akt prawny na zasadzie instytucji autokontroli zawiera przepisy przejściowe, które regulowałyby sytuację prawną podmiotów nabywających prawa lub obowiązki pod rządem wadliwych przepisów prawa miejscowego. Uzasadniając swoje stanowisko Wojewoda Opolski stwierdził, iż po upływie 14 dni od dnia opublikowania przepisy kwestionowanej uchwały weszły w życie, a więc podmioty spełniające przesłanki określone w ustawie o pomocy społecznej oraz w uchwale mogły nabyć prawa i obowiązki. Nadto przedmiotowa uchwała nie zawiera w swojej treści przepisów przejściowych. Stąd też, Wojewoda Opolski uznał wydanie wyroku przez Sąd za konieczne. Odpowiadając na wezwanie Sądu, pełnomocnik Gminy Otmuchów wyjaśnił, w piśmie z dnia 25 stycznia 2005 r., iż Kierownik OPS w Otmuchowie nie wydawał decyzji administracyjnych w oparciu o treści § 6 uchwały Rady Miejskiej w Otmuchowie, nr XVII/159/2004 z dnia 28 czerwca 2004 r., w brzmieniu zaskarżonym przez Wojewodę Opolskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postępowanie w niniejszej sprawie podlega umorzeniu. Zgodnie z treścią art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy stało się ono bezprzedmiotowe. W sprawie będącej przedmiotem kontroli sądowej doszło do podjęcia przez Radę Miejską w Otmuchowie w dniu 27 września 2004 r. uchwały nr XIX/169/2004, którą zmieniono m.in. § 6 uchwały Rady Miejskiej w Otmuchowie z dnia 28 czerwca 200 r., nr XVII/159/2004, upoważniającej Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej do całkowitego lub częściowego zwolnienia od ponoszenia odpłatności w przypadkach określonych w art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr. 64, poz. 593 z późń. zm.). Przypomnienia wymaga, że w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, Wojewoda Opolski wniósł o stwierdzenie nieważności tego paragrafu uchwały podnosząc głównie, iż narusza on swą treścią przepisy wyznaczające kompetencje rad gmin do wykonywania określonych ustawą zadań. W wyniku podjęcia cyt. wyżej uchwały zmieniającej z dnia 27 września 2004 r., § 6 otrzymał brzmienie: "Opłatę wnosi się do 15 dnia każdego następującego miesiąca po miesiącu rozliczanym na konto Urzędu Miejskiego w Otmuchowie". Uchwała ta weszła w życie, zatem należy uznać, że Rada Miejska w Otmuchowie wyeliminowała z obrotu prawnego kwestionowany przez Wojewodę Opolskiego przepis, co stanowiło – ze względu na treść zarzutu Wojewody – uwzględnienie skargi w całości. W tych okolicznościach skład orzekający doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przeprowadzenia kontroli sądowej zaskarżonego aktu, a więc zaistniały przesłanki powodujące konieczność umorzenia niniejszego postępowania, po myśli wskazanego art. 161 § 1 pkt 3 p.s.a. Na stanowisko o bezprzedmiotowości postępowania wpłynął również fakt, iż uchwała Rady Miejskiej w Otmuchowie z dnia 28 czerwca 2004 r., nr XVII/159/2004, w zakresie objętym zaskarżeniem, nie wywołała skutków prawnych. Z tych względów postanowiono, jak w sentencji.