II SA/Op 325/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Ewa Janowska po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. R. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 21 maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej na skutek sprzeciwu R. R. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 325/13 o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. R. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, na decyzję Wojewody Opolskiego z 21 maja 2013 r., nr [...], w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej. Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę R. R. W dniu 4 grudnia 2013 r. (data stempla pocztowego), skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie posiada wystarczających środków finansowych na pokrycie kosztów zastępstwa procesowego bez uszczerbku swojego koniecznego utrzymania. Prowadzi mikrofirmę, która przynosi znikome dochody, ledwie wystarczające na pokrycie podstawowych wydatków. Stwierdził, że potrzebuje pełnomocnika do złożenia skargi kasacyjnej, ze względu na obowiązujący w tym zakresie przymus adwokacko-radcowski. Oświadczył, że jego majątek stanowi: współwłasność kredytowanego mieszkania wielkości ok. 70 m2, we wsi [...]. Miesięczny dochód skarżącego z działalności gospodarczej, według jego oświadczenia, wynosi 370 zł miesięcznie. Skarżący podał także, że na zakup części udziałów w mieszkaniu na wsi, w blokach po upadłym PGR, zaciągnął kredyt na okres 30 lat. Rata miesięczna kredytu wynosi 500 zł, co jak podkreślił, stanowi dla niego poważne obciążenie. Referendarz sądowy powziął wątpliwości co sytuacji materialnej skarżącego, wobec czego pismem z dnia 9 grudnia 2013 r. skarżący został wezwany na podstawie art. 255 P.p.s.a., w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj.: wskazanie: czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami; kosztów, jakie ponosi w związku z utrzymaniem mieszkania, takie jak czynsz, opłaty za wodę, energię elektryczną, ogrzewanie, wywóz śmieci; aktualnych dochodów. Zobowiązano skarżącego także do przedłożenia wyciągów z posiadanych przez niego i wszystkich członków gospodarstwa domowego, rachunków bankowych z ostatnich 2 miesięcy; zeznania podatkowego składanego przez niego za rok 2012 potwierdzonego, że zostało złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres. W wezwaniu pouczono także wnioskodawcę, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Skarżący odebrał wezwanie osobiście w dniu 21 grudnia 2013 r., co dokumentuje zwrotne pocztowe potwierdzenie odbioru (k. 80 akt), lecz nie odpowiedział na nie, co było przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy przez referendarza. Orzekający uznał bowiem w postanowieniu z dnia 30 stycznia 2014 r., że R. R. nie wyjaśnił wątpliwości, co do swojej rzeczywistej sytuacji materialnej, a to na nim spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna bowiem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy, a wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W związku z powyższym referendarz nie uznał, aby skarżący spełniał przesłanki przyznania prawa pomocy. Odpis postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania R. R. prawa pomocy, został ostatecznie doręczony wnioskodawcy w dniu 11 marca 2014 r., a pismem procesowym wniesionym za pośrednictwem poczty w dniu 18 marca 2014 r. (data stempla pocztowego), R. R. wniósł sprzeciw na ww. orzeczenie, w którym zarzucił postanowieniu referendarza błędy w ustaleniach faktycznych, mające znaczenie dla ostatecznego rozstrzygnięcia polegającego na mylnym przyjęciu poglądu, że skarżący posiada środki finansowe umożliwiające mu poniesienie kosztów zastępstwa procesowego, koniecznego do wniesienia skargi kasacyjnej. Odnosząc się do swojej sytuacji rodzinnej i materialnej wskazał, że sam mieszka w [...], kredyt na kupno mieszkania zaciągnął z końcem roku 2007, wówczas gdy jego sytuacja materialna była lepsza. Podał, że do końca 2008 r. pracował w Anglii i uzyskiwał wtedy dochody, które wystarczyły mu na utrzymanie oraz zgromadzenie niewielkich oszczędności, w wysokości 13.000 zł. Oszczędności te jednak zostały spożytkowane na bieżące wydatki, gdyż skarżącemu trudno było znaleźć stałe zatrudnienie. Ostatecznie trafił do Urzędu Pracy w Brzegu i zarejestrował się jako osoba bezrobotna, a następnie zarejestrował działalność gospodarczą, albowiem nowy pracodawca tego wymagał. Decyzja ta okazała się nietrafna, gdyż aktualnie dochody skarżącego są na tyle niskie, że nie wystarczają nawet na pokrycie niezbędnych wydatków. Na potwierdzenie powyższego, załączył skarżący do akt sprawy odpis zeznania podatkowego za 2011 r. oraz zestawienia przychodów i wydatków za 2011 r. Na skutek wykonania zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 15 kwietnia 2014 r. wezwano R. R., w trybie art. 255 P.p.s.a., do uzupełnienia wniesionego wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez złożenie wyjaśnień i dokumentów, tj.: przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy; przedłożenia specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania koniecznego siebie; udokumentowania ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania; wyjaśnienie kto wraz z wnioskodawcą jest współwłaścicielem mieszkania położonego w [...], bowiem okoliczność istnienia współwłasności wynika z oświadczenia skarżącego zawartego w formularzu wniosku (rubryka nr 7.1.). Zobowiązano skarżącego do udokumentowania posiadania zadłużenia z tytułu kredytu mieszkaniowego; wyjaśnienia kim jest K. J., która złożyła w piśmie z dnia 15 marca 2014 r. oświadczenie, że nie zamieszkuje w mieszkaniu położonym we wsi [...] i na jaką okoliczność złożyła ww. oświadczenie; złożenia pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających wnioskodawcy pokrycie kosztów utrzymania mieszkania, skoro wnioskodawca twierdzi, że jedynym jego dochodem jest dochód z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 370,33 zł miesięcznie, a pomoc pieniężna babci skarżącego ogranicza się do opłacania rat kredytu mieszkaniowego w wysokości ok. 500-600 zł miesięcznie (takie oświadczenie złożyła w piśmie z dnia 15 marca 2014 r.). Wezwano także do złożenia oświadczenia czy na skarżącym ciążą zajęcia komornicze, czy też inne zobowiązania wobec wierzycieli, a jeżeli tak – o wskazanie kwotę zadłużenia i rodzaju prowadzonych czynności windykacyjnych. Wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w terminie w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 7 maja 2014 r. wyjaśnił, że nie posiada kont dewizowych, ani lokat oszczędnościowych. W utrzymaniu skarżącego pomaga jego matka i babcia, u której się stołuje oraz która opłaca raty za mieszkanie. Wnioskodawca prowadzi bardzo oszczędny tryb życia, kupuje jedynie suchy prowiant 2-3 razy w tygodniu za kwotę kilku złotych, korzysta z przydomowego ogródka, na którym uprawia podstawowe warzywa dla swoich potrzeb, nie uzupełnia odzieży, kupując jedynie bieliznę na kwotę ok. 50 zł kwartalnie. Na wydatki związanie ze środkami czystości ponosi wydatek ok. 20 zł miesięcznie, opłacenie energii elektrycznej – 50 zł. Stwierdził, że posiada zadłużenie z tytułu czynszu za mieszkanie w wysokości ok. 4.000 zł. Dodał, że dzięki pomocy rodziny i spłacie części długu nie doszło do skomplikowania sprawy i zajęć komorniczych. Wyjaśnił także, że J. J. jest pełnomocnikiem skarżącego, jednak nie dochowała okresu umocowania, "omyłkowo została wpisana do aktu notarialnego nie tylko jako pełnomocnik ale jako osoba, która działa też w moim imieniu.", co potwierdzać ma pełnomocnictwo z dnia 28 listopada 2007 r. Stwierdził także, że całą sprawę musiał następnie prostować na swój koszt sporządzać kolejny akt notarialny z dnia 13 lutego 2014 r. Do akt sprawy skarżący dołączył kserokopie aktów notarialnych z dnia 28 listopada 2011 r. i z dnia 13 lutego 2013 r., rachunków i faktur z tytułu utrzymania mieszkania wyciągów z rachunków bankowych. Na skutek prośby skarżącego zawartej w piśmie z dnia 7 maja 2014 r., dotyczącej przedłużenia terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez przedłożenie dodatkowych dokumentów, referendarz sądowy przedłużył ww. termin o 14 dni. Jednocześnie ponownie wezwano skarżącego, w trybie art. 255 P.p.s.a., do uzupełnienia wniesionego wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez złożenie wyjaśnień: - do kogo należą rachunki bankowe nr [...] i nr [...], z których dokonywane były wpłaty na konto skarżącego (np. odpowiednio: w dniu 26 lutego 2014 r. – 2.000 zł i w dniu 13 marca 2014 r. – 2.200 zł, a także w dniu 3 lutego 2014 r. – 1.559 zł), a których nadawcą był skarżący, a tytuł transakcji określono: "przelew między rachunkami bankowymi"; - dlaczego w przedłożonym do akt sprawy zawiadomieniu o opłatach czynszowych za luty i kwiecień 2014 r. widnieje liczba 3, oznaczająca ilość osób zamieszkałych w lokalu i jednocześnie będąca podstawą do naliczenia należności za ścieki i dostawę wody, skoro skarżący oświadczył, że "zamieszkuje samodzielnie"; - o jakim akcie notarialnym z dnia 13 lutego 2014 r. mowa w piśmie skarżącego z dnia 7 maja 2014 r. Dołączony do akt sprawy odpis aktu notarialnego pochodzi bowiem z dnia 13 maja 2013 r.; - czy skarżący podjął czynności zmierzające do uregulowania stanu prawnego mieszkania i umowy kredytowej, wobec podnoszonych okoliczności, że współwłasność mieszkania powstała na skutek "omyłkowego wpisania do aktu notarialnego" K. J. jako współwłaścicielki mieszkania. Powyższa korespondencja została przesłana skarżącemu na jego adres, lecz nie została doręczona skarżącemu, albowiem przesyłka pocztowa została zwrócona w dniu 4 czerwca 2014 r. do tut. Sądu z adnotacją, iż nie została podjęta w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie R. R. wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 stycznia 2014 r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, a zatem wnioskowanym przez skarżącego, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej R. R. Wątpliwości pojawiły się w szczególności w kwestii wysokości i źródeł dochodów skarżącego, w stosunku do wykazywanych wydatków. Wobec oświadczenia skarżącego, jego dochody wynoszą bowiem jedynie 370 zł miesięcznie, a wydatki kształtują się na wyższym poziomie, chociażby z uwagi na konieczność spłaty kredytu hipotecznego, wynoszącej 500 zł miesięcznie. Z powyższych względów w sprawie zostało przeprowadzone postępowanie wyjaśniające w kierunku wyjaśnienia skąd skarżący czerpie środki na uregulowanie nie tylko należności z tytułu kredytu, lecz także utrzymania miesięcznego siebie i mieszkania (np. opłata za energię – 50 zł, za czynsz – 613 zł), skoro oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Kolejne wyjaśnienia skarżącego, składane wskutek kolejnych wezwań Sądu, nie sprecyzowały sytuacji życiowej wnioskodawcy, wręcz przeciwnie wprowadziły następne wątpliwości. Z jednej strony bowiem skarżący oświadcza, że nie posiada wystarczających dochodów na pokrycie kosztów utrzymania i spłaty kredytu, z drugiej strony raty kredytu są regulowane. Skarżący możliwość pokrycia wydatków przy niskich dochodach tłumaczy oszczędnym życiem i pomocą rodziny (babcia reguluje za niego raty kredytu) i twierdzi, że mieszka samodzielnie, choć w przedłożonym do akt sprawy zawiadomieniu o opłatach czynszowych za luty i kwiecień 2014 r. widnieje liczba 3, oznaczająca ilość osób zamieszkałych w lokalu i jednocześnie będąca podstawą do naliczenia należności za ścieki i dostawę wody. Niejasna jest sytuacja własności mieszkania, bowiem skarżący oświadczył, że współwłasność mieszkania powstała na skutek "omyłkowego wpisania do aktu notarialnego" K. J. jako współwłaścicielki mieszkania, jednakże brak jest danych, czy wobec podnoszonych okoliczności, podjął czynności zmierzające do uregulowania stanu prawnego mieszkania i umowy kredytowej, choć od czasu spisania aktu notarialnego oświadczającego o przekroczeniu przez K. J. pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącego, upłynął już ponad rok. Przyjęcie oświadczenia o omyłkowym przekroczeniu uprawnień, nie powoduje przecież automatycznie zmiany stanu prawnego własności mieszkania, a K. J. jako współwłaścicielka jest nadal zobowiązana do partycypowania w utrzymaniu mieszkania. Skarżący nie wyjaśnił także do kogo należą rachunki bankowe nr [...] i nr [...], z których dokonywane były wpłaty na konto skarżącego (np. odpowiednio: w dniu 26 lutego 2014 r. – 2.000 zł i w dniu 13 marca 2014 r. – 2.200 zł, a także w dniu 3 lutego 2014 r. – 1.559 zł), a których nadawcą był skarżący, a tytuł transakcji określono: "przelew między rachunkami bankowymi". Okoliczność ta może z kolei wskazywać na istniejące możliwości płatnicze skarżącego, skoro dokonał on wpłat gotówkowych w wyższej wysokości, niż wykazywane dochody. Z powyższych względów Sąd wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień. Wezwanie zostało wysłane przesyłką pocztową na adres skarżącego podany we wniosku, lecz pomimo dwukrotnego awizowania przesyłki (w dniach: 15 maja 2014 r. i 27 maja 2014 r.), nie zostało odebrane przez adresata. Doręczenie wezwania skierowanego do skarżącego nastąpiło zatem w trybie art. 73 P.p.s.a. W myśl tego przepisu, w razie niezastania adresata w mieszkaniu i braku możliwości doręczenia przesyłki dorosłemu domownikowi, administracji czy dozorcy domu, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia (§ 1 i 2). W przypadku niepodjęcia pisma w tym terminie pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu, na jaki pismo złożono w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy (§ 4). W świetle powyższych regulacji należało przyjąć, że po raz pierwszy przesyłka dla skarżącego była awizowana w dniu 17 czerwca 2013 r., co wynika z adnotacji na kopercie, zatem ostatni dzień czternastodniowego terminu do uznania jej za doręczoną przypadał na dzień 1 lipca 2013 r. Z powyższych względów niewykonanie wezwania do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów źródłowych, nie pozwala uwzględnić wniosku, bowiem pozostawia bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które w wezwaniu postawiono, a które w sposób istotny odnoszą się do sytuacji materialnej skarżącego. Nieprzedłożenie dodatkowych wyjaśnień uniemożliwia bowiem weryfikację twierdzeń skarżącego poprzez ich konfrontację z dokumentacją źródłową, w zakresie uzyskiwanego dochodu, czy sytuacji rodzinnej, a w konsekwencji także możliwości płatniczych skarżącego. Opis sprawy wynikający ze złożonego w sprawie materiału dowodowego na tym etapie postępowania, rodzi zastrzeżenia co do wiarygodności twierdzenia o złej sytuacji materialnej skarżącego, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Zdaniem Sądu, w ten sposób przedstawiona sytuacja materialna skarżącego, nie daje podstaw do przyjęcia poglądu, że skarżący wykazał swoje prawo do przyznania mu pomocy. Wobec tego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji.