II SA/Op 328/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 30 października 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] "A" w K. na postanowienie Wojewody Opolskiego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu dotyczącym umorzenia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie [...] "A" w K. wniosło skargę na postanowienie Wojewody Opolskiego z dnia [...], Nr [...], utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie wszczęcia z urzędu i dopuszczenia do udziału skarżącego Stowarzyszenia na prawach strony, w postępowaniu dotyczącym wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Starosty Kluczborskiego z dnia 12 maja 2000r., Nr [...], zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenia na rozbudowę hali produkcyjnej w K., na działce oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków nr A km.[...]. Wraz ze skargą Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając powyższy wniosek Stowarzyszenie wskazało, że jest stowarzyszeniem zwykłym i nie prowadzi działalności gospodarczej; nie osiąga też żadnych innych dochodów. Pismem z dnia 9 października 2009r. referendarz sądowy wezwał skarżące Stowarzyszenie do usunięcia braku formalnego złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, przez jego podpisanie przez osoby upoważnione do reprezentacji Stowarzyszenia, czyli cały zarząd Stowarzyszenia, zgodnie z postanowieniami zawartymi w punkcie 2 Protokołu Nr 3/2008 z posiedzenia Stowarzyszenia [...] "A" w K. z dnia 19 lipca 2008r. Ponadto referendarz działając na zasadzie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wezwał Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie stosownych dokumentów oraz złożenie dodatkowych wyjaśnień dotyczących sposobu w jaki Stowarzyszenie uzyskuje środki na swoje regulaminowe cele działania; wysokości składek członkowskich, jakie ponoszą członkowie Stowarzyszenia wraz z przedstawieniem stosownej dokumentacji potwierdzającej wpływy ze składek (np. wypisy, rejestry), a także dokumentu ustalającego wysokość tych składek; rozliczeń kosztów jakie ponieśli członkowie Stowarzyszenia w 2008r. i 2009r. na swoje regulaminowe cele działania. W terminie zakreślonym do dokonania wskazanych wyżej czynności, uzupełniony został formularz wniosku przez umieszczenie podpisów wszystkich osób, uprawnionych do reprezentowania Stowarzyszenia. Ponadto, pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 22 października 2009r. oświadczył, że Stowarzyszenie nie pobiera składek członkowskich, a zatem brak jest jakiejkolwiek dokumentacji w tym zakresie. W aktach sprawy znajduje się także oświadczenie Zarządu Stowarzyszenia z dnia 16 października 2009r., z którego wynika, że wydatki związane z funkcjonowaniem organizacji (tj. koszty materiałów biurowych i opłat pocztowych) ponoszone były dotychczas przez jednego z jego członków. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części w skrócie: "P.p.s.a.", zważono co następuje: Stosownie do przepisów ustawy P.p.s.a. generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia tych kosztów. Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, a więc wnioskowanym przez Stowarzyszenie, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oceniając zatem przedłożony wniosek pod kątem spełniania przez Stowarzyszenie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, referendarz zauważył w pierwszej kolejności, iż wnioskodawca jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.855 ze zm.) regulująca zasady działania tego typu organizacji, określiła także sposób finansowania ich działalności. Zgodnie bowiem z art. 42 ust. 2 przywołanej ustawy, stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Z powyższego wynika zatem, że stowarzyszenie chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, a koszty te winny być pokrywane przez samych członków organizacji, w wielkości i na zasadach, jakie sami określą. Obowiązkiem władz stowarzyszenia jest także ustalenie wysokości tych składek tak, aby zapewniały realną działalność nakreślaną jej celami regulaminowymi. Zaniechanie pobierania składek na działalność stowarzyszenia z pominięciem obowiązku np. uiszczania wpisów od skarg kierowanych do sądu administracyjnego, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, nie czyni automatycznie podstawy do zwolnienia stowarzyszenia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Taka postawa prowadziłaby w istocie do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa. Referendarz podziela w tym względzie pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006r. (Sygn. akt II OZ 1433/06, niepubl.), iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził także stanowisko, iż stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach, oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Uwzględniając powyższe wywody, referendarz uznał, iż strona skarżąca nie wykazała w toku postępowania, aby spełniała przesłankę wynikającą z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Trudno przyjąć, aby skarżące Stowarzyszenie nie było w stanie ustalić składek na poziomie gwarantującym uiszczenie tego wpisu. Zdaniem referendarza, zwolnienie przez Sąd organizacji społecznej działającej na zasadach stowarzyszenia i rezygnacja z opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania stanowiłaby w istocie formę kredytu udzielonego przez Skarb Państwa. Powinno zatem ograniczać się do przypadków, w których zdobycie środków przez stronę na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Taka sytuacja w sprawie nie występuje. Obciążenie członków skarżącego Stowarzyszenia składkami na poczet wszczętego postępowania, oznaczałoby bowiem wydatkowanie przez nich (przyjmując tylko liczbę osób wchodzących w skład Zarządu), nie więcej niż ok. 30 zł przez jedną osobę. Kwota ta – w ocenie referendarza, nie stanowi natomiast bariery finansowej, biorąc pod uwagę przeciętną wysokość wynagrodzeń oraz kosztów utrzymania, co do których referendarz posiada stosowną wiedzę. Mając powyższe na względzie uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P. p. s. a., pozwalająca na przyznanie skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dlatego też na podstawie 258 § 2 pkt 7 P. p. s. a., orzeczono jak w sentencji.