II SA/Op 330/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie: sędzia WSA Teresa Cisyk sędzia WSA Ewa Janowska – spr. Protokolant : st. sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 listopada 2009r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania oddala skargę. Prezydent Miasta Opola, decyzją z dnia [...], nr [...], orzekł o odmowie wymeldowania L. K. z pobytu stałego w O. przy ul. [...]. Decyzja została wydana na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych (Dz. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.). Za podstawę wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji przyjął następujący stan faktyczny: Wnioskiem z dnia 18 marca 2009 r. A. K. zwrócił się do Urzędu Miasta Opola o wymeldowanie syna L. K. z pobytu stałego przy ulicy [...] nr [...]. W uzasadnieniu wniosku podał, że syn utrudnia jemu życie i korzystanie z mieszkania, o czym dwukrotnie powiadamiał Prokuraturę. Prezydent Miasta Opola wyjaśnił, że zgodnie z przepisem art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych obowiązek wymeldowania z pobytu stałego lub czasowego ponad trzy miesiące osoba wykonuje w sytuacji, gdy opuszcza miejsce pobytu. Obowiązek wykonuje się osobiście w organie gminy, najpóźniej w dniu opuszczeniu tego miejsca. Niewykonywanie przez osobę obowiązku wymeldowania uprawnia organ gminy do administracyjnej ingerencji w jego wykonanie. Bowiem, z treści art. 15 ust. 2 przywołanej ustawy wynika, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Organ podkreślił, że przesłanką wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego jest opuszczenie przez osobę miejsca stałego zameldowania, dodając, że jest to jedyna przesłanka ustawowa, gdyż przepis art. 15 ust. 2 ustawy nie określa dodatkowych uwarunkowań dotyczących sposobu opuszczenia lokalu, a w szczególności przyczyn jego opuszczenia. Organ I instancji wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypracowany został pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Przejawem dobrowolności jest niewymuszona wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z innym miejscem poprzez urządzenie w nim swego trwałego centrum życiowego. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie ma natomiast to, czy okoliczności faktyczne istniejące w dacie opuszczenia lokalu potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Organ przyznał, że wprawdzie przeprowadzone postępowanie administracyjne potwierdziło, że L. K. nie przebywa w obecnym miejscu zameldowania, jednakże nie można było uznać, że miejsce pobytu stałego opuścił on trwale, bowiem jego czasowa nieobecność w lokalu przy ulicy [...] nr [...] spowodowana była działaniem ojca, która utrudniał mu dalsze zamieszkiwanie w spornym lokalu. Organ podał, że podczas postępowania wyjaśniającego ustalono, że A. K., po tym jak stwierdził zaginięcia portfela z mieszkania, postanowił zmienić zamki w drzwiach wejściowych. Jednocześnie organ zauważył, iż A. K. potwierdził, że syn przychodził pod drzwi mieszkania i domagał się wydania nowych kluczy, których jednakże mu nie wydał z obawy. Jednocześnie A. K. przyznał, że w czerwcu 2008 roku, po zalaniu mieszkania, wiele rzeczy syna usunął. Organ ustalił, że w Wydziale Lokalowym Urzędu Miasta Opola nie znajdują się dokumenty potwierdzające fakt zalania mieszkania. L. K. natomiast wyjaśnił, że mieszka i jest zameldowany w przedmiotowym lokalu od 47 lat, choć czasowo wyjeżdżał do pracy za granicę oraz przez okres ponad dwóch lat pracował w P., a kilka razy do roku nocuje w przyczepie kempingowej, bo jest sędzią wędkarskim klasy krajowej Polskiego Związku Wędkarskiego. Zawsze jednak wracał do stałego miejsca zamieszkania, gdzie zajmował mały pokój, posiadając tam własne meble, rzeczy osobiste, puchary. L. K. potwierdził, że odkąd ojciec zmienił zamki w drzwiach wejściowych nie ma możliwości dostania się do mieszkania oraz swojego pokoju i korzystania z rzeczy, które nadal tam się znajdują. Oświadczył, że bezskutecznie prosił ojca o klucze do mieszkania. Dodatkowo podał, że stan psychiczny ojca z roku na rok się pogarsza a wszelkiego rodzaju rozmowy z ojcem wywołują u niego frustracje i prowadzą go do prób samobójczych. W marcu 2008 roku, dla bezpieczeństwa ojca, zmuszony był zainstalować w kuchni urządzenie do wykrywania gazu. Organ podał, że zeznania świadka, D. S., zatrudnionej wspólnie z L. K., potwierdzają, że miał on problemy mieszkaniowe, przyrządzał bowiem sobie w pracy posiłki, zauważało się, że nie powracał z pracy do domu, zaś od pewnego czasu brał wszystkie dyżury nocne. D. S. potwierdziła, że A. K. często przychodził do zakładu syna i groził, aby L. nie pojawiał się w mieszkaniu, bo to się dla niego źle skończy. Świadek dodała, że nawet po śmierci matki L. K., a żony A., wizyty te nie ustały ,a niechęć ojca do syna pogłębiała się. Równocześnie w decyzji wskazano, że przesłuchana w charakterze świadka, siostra L. K., K. T., oświadczyła, że "ojciec wymienił zamki i wyrzucił brata z mieszkania, grożąc mu", natomiast sąsiad, J. K. przyznał, że zna L. K., oświadczył jednak, że od pewnego czasu nie widuje go w miejscu zameldowania, co prawdopodobnie wynikało z nieporozumień rodzinnych. W ocenie organu pierwszej instancji, z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, że opuszczenie lokalu przez L. K. miało charakter czasowy. Fakt ten potwierdzają dodatkowe wyjaśnienia L. K., złożone w końcowym oświadczeniu. Potwierdził on wówczas, że jego miejscem zamieszkania jest [...], ulica [...], gdzie do marca 2008 roku przebywał i koncentrował swoje sprawy życiowe i nadal jego zamiarem jest stałe tam przebywanie, jednocześnie oświadczył, iż nie skorzystał z drogi prawnej w stosunku do działań ojca ze względów etyczno-moralnych, mając na uwadze wiek ojca oraz jego stan psychiczny. Organ I instancji dodał, że A. K. skorzystał z przysługującego mu prawa i złożył końcowe oświadczenia, z którego wynika wola podtrzymania wniosku o wymeldowanie syna L. Organ podkreślił, iż wymeldowanie z miejsca pobytu stałego winno być następstwem ustalenia definitywnego zerwania więzi z tym miejscem przez osobę tam zameldowaną, bez ujawnionej na zewnątrz woli powrotu. Dowody zgromadzone w aktach sprawy nie świadczą o tym, że uczestnik postępowania L. K. w sposób trwały i definitywny opuścił miejsce stałego pobytu w O., przy ul. [...]. W ocenie organu, w sprawie miało miejsce czasowe opuszczenie pobytu stałego, związane z faktem, że ojciec poprzez działania bezprawne, nie pozwalał synowi swobodnie wejść do mieszkania. Organ argumentował, że wymeldowanie nie może być uzasadnione, jeśli stwierdzono, że co prawda L. K. nie przebywa w sprawnym lokalu, jednak jedynie czasowo i nadal wyraża wolę powrotu i stałego w nim zamieszkiwania. Wobec powyższego, Prezydent Miasta Opola zważył, że wymeldowanie decyzją administracyjną w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, nie jest możliwe w przedmiotowej sprawie, skoro wskazane dowody nie potwierdziły, że wystąpiła w sprawie istotna przesłanka niezbędna do wydania tej treści decyzji, jaką jest trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego, bez wymeldowania. Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył argumentację zawartą w licznych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego. W odwołaniu od decyzji organu I instancji L. K. oświadczył, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu i w dalszym ciągi żąda wymeldowania syna L. z pobytu stałego w mieszkaniu przy ulicy [...] nr [...]. W obszernych pisma opisywał swoje życie, sytuację rodzinną oraz podkreślał niechęć do syna, stawiając mu liczne zarzuty. Jednocześnie wyjaśnił, że nie chce korzystać z pomocy społecznej. Wojewoda Opolski, decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez L. K., od decyzji Prezydenta Miasta Opola z dnia [...], znak [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy ustalił stan faktyczny zbieżnie z ustaleniami pierwszoinstancyjnymi, po czym zważył. Materialnoprawną podstawę do wymeldowania osoby z dotychczasowego miejsca pobytu stałego decyzją administracyjną (w sytuacji, gdy osoba sama nie wypełniła obowiązku meldunkowego) określa przepis ustawy art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Organ odwoławczy podniósł, że prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej uzależnione jest od dokładnego ustalenia stanu faktycznego – czyli, czy nastąpiło trwałe i dobrowolne opuszczenie przez osobę lokalu. Powtarzając za organem I instancji, iż wymeldowanie z miejsca pobytu stałego powinno być następstwem ustalenia definitywnego zerwania więzi z tym miejscem przez osobę tam zameldowaną, bez ujawnionej na zewnątrz woli powrotu. Wojewoda Opolski stwierdził, że wymeldowanie L. K. z pobytu stałego nie było możliwe, ponieważ zgromadzone dowody w sprawie, (w tym zeznania świadków K. T., D. S., oświadczenia: J. K., A. K., L. K.) potwierdziły, iż w stanie faktycznym nie wystąpiła istotna przesłanka, niezbędna do wydania tej treści decyzji, jaką jest niewątpliwie trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania. Zdaniem Wojewody, tego kryterium nie spełniało, czasowe opuszczenie lokalu przez L. K. spowodowane zachowaniem odwołującego się. W końcowym fragmencie uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nadmienił, że z licznych dokumentów dostarczanych przez wnioskodawcę – A. K. – wynika, iż odwołujący stawia swemu synowi L. liczne zarzuty, które jednak nie mają związku z rejestracyjnym charakterem ewidencji ludności i dlatego nie były przedmiotem postępowania odwoławczego. W skardze do Sądu, A. K. nie zgodził się z rozstrzygnięciem Wojewody Opolskiego, podnosząc, że decyzje są dla niego krzywdzące i domagał się wymeldowania syna L. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego w O., przy ulicy [...]. Kierował liczne zarzuty pod adresem syna, które powtarzał w kolejnych pismach procesowych, składanych w postępowaniu sądowym. Przyznał, że dokonał wymiany zamków w drzwiach wejściowych do mieszkania z obawy przed kradzieżą oraz podniósł, że nie zgadza się na powrót syna do spornego lokalu. Nie kwestionował, iż uprzednio, przed śmiercią żony, syn L. zajmował jeden z pokoi w tym mieszkaniu. W odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie swoje stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie dokonały wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i prawidłowo oceniły zaistniały w sprawie stan faktyczny. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji, jak trafnie wskazał Wojewoda Opolski, stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). W myśl tego przepisu, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Legalność decyzji dokonującej wymeldowania w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zależy od nadania właściwego znaczenia terminowi "opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące bez wymeldowania" Zatem dla prawidłowego orzeczenia o wymeldowaniu L. K. z lokalu niezbędne było ustalenie, że L. K., w chwili orzekania, w lokalu tym nie zamieszkuje i opuścił trwale i dobrowolnie wskazany lokal. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby opuszczenia mieszkania (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2002 r., V SA 935/2002, Lex Polonica nr 394981). Należy również zauważyć, że opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy musi mieć charakter nie tylko dobrowolny, ale i trwały. Stanowisko takie było i jest konsekwentnie przyjmowane w orzecznictwie sądowym i administracyjnym (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 października 2005 r., sygn. akt 1234/05, LEX nr 217431, "Nie doszło do opuszczenia przez stronę miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż opuszczenie przez nią lokalu nie miało charakteru dobrowolnego, lecz zostało wymuszone sytuacją od niej niezależną, np. związaną ze złym stanem jej zdrowia, koniecznością przebywania w miejscu, gdzie możliwe było zapewnienie jej prawidłowej opieki w czasie choroby"; wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 września 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 600/05, LEX nr 192912. Dodać przyjdzie, że ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu przez uczestnika postępowania nie jest wyłączone z właściwości orzekającego w sprawie meldunkowej organu administracji. Zatem, organ badając wskazaną przesłankę musi brać pod uwagę zamiar osoby opuszczającej mieszkanie, przy czym należy pojmować nie tylko subiektywne odczucia tej osoby (jej wolę wewnętrzną), ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż okoliczności sprawy wskazują jednoznacznie na brak dobrowolnego i trwałego charakteru opuszczenia przez L. K. mieszkania w budynku przy ul. [...] w O. Toczące się postępowanie administracyjne, zainicjowane wnioskiem A. K. o wymeldowanie syna L. z mieszkania przy ul. [...] w O., wskazuje na istnienie konfliktu pomiędzy stronami. Dokonane przez organy obu instancji w postępowaniu administracyjnym ustalenia oraz wyjaśnienia L. K. wskazują jednak na brak woli w opuszczeniu przedmiotowego lokalu. Zgromadzone w sprawie dowody zostały wszechstronnie rozważone przez organy obu instancji, szczególności zaś przez organ pierwszej instancji. Organ ten dokonał obszernej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z przesłuchania świadków, oględzin miejsca stałego pobytu strony, oraz z przesłuchania stron. W świetle tak poczynionych ustaleń, słusznie organy uznały, że w sprawie brak jest faktycznych i prawnych podstaw do podjęcia decyzji o wymeldowaniu L. K. z miejsca pobytu stałego. W przedstawionych Sądowi aktach postępowania administracyjnego znajdują się następujące dowody świadczące o aktualnym zamiarze (w stosunku do czasu podejmowania decyzji) zamieszkiwania L. K. w przedmiotowym lokalu: - oświadczenie świadka K. T. "ojciec wymienił zamki i wyrzucił brata z mieszkania, a także stwierdzenie że A. K. groził jej bratu, - oświadczenie skarżącego z 25 maja 2009 r., że wymienił zamki w drzwiach oraz potwierdzenie, że L. K. nadal przychodził pod drzwi i żądał wydania kluczy od mieszkania, - zeznania świadka D. S. potwierdzające, że A. K. często przychodził do firmy zatrudniającej jego syna, L., groził mu i mówił, że to się dla niego źle skończy, - oświadczenie J. K., potwierdzające fakt nieporozumień rodzinnych, pomiędzy skarżącym a uczestnikiem postępowania, i w związku z tym przyznanie okoliczności, że była to przyczyna nieobecności w ostatnim czasie L. K. w mieszkaniu przy ul. [...] - oświadczenie L. K., "(...) nie opuściłem dobrowolnie miejsca zamieszkania, to ojciec mój grożąc mi utratą życia uniemożliwił mi przebywanie po śmierci matki w mieszkaniu, zamki do drzwi zostały zmienione i nie otrzymałem od ojca kluczy do mieszkania, pozostawiłem w mieszkaniu swoje rzeczy osobiste w miarę możności przebywałem okazjonalnie pod adresem mojego zameldowania, to mieszkanie jest nadal centrum mojego życia, wszelkie interwencje prawne mogą doprowadzić ojca do czynów samobójczych (...)". Tym samym należało zgodzić się z organami, że twierdzenie skarżącego, co do dobrowolnego opuszczenia przez L. K. przedmiotowego mieszkania przy ul. [...] w O. i przeniesienia centrum jego życiowych interesów w inne miejsce (na ulicę [...] nr [...]), nie zostało poparte takim dowodem, który by czynił to twierdzenie wiarygodnym. Fakt dobrowolnego opuszczenia przez L. K. budynku przy ul. [...] potwierdzał jedynie skarżący, jednakże twierdzeń zawartych w tych zeznaniach nie można uznać za udowodnione. Mając na uwadze treść zeznań skarżącego, zawierających w przeważającej części zastrzeżenia, co do zasadności pobytu L. K. w spornym mieszkaniu, wskazać należy, że istotą postępowania o wymeldowanie jest wyjaśnienie, czy prowadzona ewidencja odzwierciedla stan istniejący. Nie ma zatem znaczenia, czy osoba, której dotyczy postępowanie o wymeldowanie legitymuje się uprawnieniami do przebywania w lokalu oraz to, czy wywiązuje się należycie z obowiązków lokatora i opiekuna w stosunku do jednego z rodziców, z którym zamieszkuje oraz czy jest odpowiednią osobą do wykonywania tych czynności. Legalność pobytu w lokalu może mieć znaczenie jedynie przy zameldowaniu osoby. Zdaniem Sądu, organy administracji publicznej w sposób niebudzący wątpliwości ustaliły, że L. K. nie zamierzał definitywnie zerwać więzi z miejscem pobytu stałego, natomiast opuszczając to miejsce, w sytuacji związanej z zachowaniem ojca, wyrażał wolę powrotu. Dowody zgromadzone w tym zakresie nie budzą żadnych wątpliwości. W tym miejscu można przytoczyć prawidłową argumentację organu odwoławczego, zamieszczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż fakt zameldowania ma charakter ewidencyjny, rejestracyjny i powinien odzwierciedlać istniejący stan faktyczny, wskazywać aktualne miejsce pobytu osób i tylko tym celom ma służyć. W reasumpcji powyższych rozważań uznać należało, że organ I instancji prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zaistniały ustawowe przesłanki przemawiające za wymeldowaniem L. K. z mieszkania przy ulicy [...] w O. Prawidłowa była również decyzja organu II instancji, który ponownie rozstrzygnął sprawę w świetle zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.