II SA/Op 334/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 27 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi W. W. i B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Op 334/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, oddalił skargę W. W. i B. W. na decyzję z dnia 31 marca 2016 r., nr [...], dotyczącą przywrócenia stosunków wodnych na gruncie. W dniu 22 listopada 2016 r., złożony został w tut. Sądzie wniosek W. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, bądź adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że nie jest w stanie ponieść kosztów z tytułu pełnomocnika z wyboru, z uwagi na złą sytuację materialną. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, a małżonkowie posiadają w ramach współwłasności dom o powierzchni [...] m² (wartość ok. 500 tysięcy złotych) oraz działkę o powierzchni [...] arów. Członkowie gospodarstwa domowego skarżącej uzyskują łączny miesięczny dochód z tytułu emerytur, w wysokości 5.300 zł netto. Posiadają zobowiązania i stałe wydatki, a to: wydatki na cele zdrowotne – 2.000 zł rocznie; koszty ogrzewania – 6.000 zł za sezon grzewczy; podatek od nieruchomości – 4.000 zł na rok; wydatki za OC, AC samochodu – 700 zł za rok; koszty zakupu energii – 1.200 zł rocznie; składki ubezpieczenia domu – 500 zł rocznie oraz raty kredytów – 1.000 zł miesięcznie. Na skutek zarządzenia referendarza z dnia 23 listopada 2016 r., wezwano skarżącą do przedłożenia: dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanego przez wnioskodawczynię i jej męża dochodu miesięcznego; wyciągów z posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy. Ponadto, zobowiązano do złożenia oświadczenia czy wnioskodawczyni korzysta z pomocy społecznej, bądź osób trzecich, a jeżeli tak – zobowiązano do wskazania rodzaju świadczenia i jego wysokości. Wezwano także do udokumentowania kosztów miesięcznego utrzymania mieszkania, wskazania rodzaju zaciągniętego kredytu i wskazania miesięcznych kosztów utrzymania wnioskodawczyni i jej męża. Jednocześnie pouczono wnioskodawczynię, że niewykonanie wezwania w wyznaczonym terminie 7 dni, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową. Powyższe wezwanie zostało doręczone W. W. w dniu 2 grudnia 2016 r., o czym świadczy adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki, znajdującym się w aktach sprawy (k-75 akt). Do dnia wydania niniejszego postanowienia, skarżąca nie uzupełniła jednakże wniosku przez przedłożenie żądanych dokumentów i informacji. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) –referendarz zważył, co następuje: W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", została uregulowana instytucja prawa pomocy, która zgodnie z art. 245 P.p.s.a., może być przyznana: - w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, które stosownie do art. 211 P.p.s.a. obejmują opłaty sądowe (jakimi na zasadzie art. 212 § 1 w związku z art. 234 § 2 P.p.s.a. są wpis i opłata kancelaryjna) i zwrot wydatków lub - w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej. Przechodząc do rozpoznania żądania skarżącej, referendarz zważył, że możliwość ustanowienia stronie pełnomocnika z urzędu, ma na celu zapewnienie osobom ubogim i znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej, możliwość dochodzenia swoich interesów przed sądem administracyjnym. Wskazuje na to jednoznacznie przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., określający wymogi jakie powinny spełniać osoby otrzymujące tę pomoc. Przepis ten stanowi bowiem, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; a w zakresie częściowym (czyli wnioskowanym przez skarżącą) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie ma więc uwzględnienie okoliczności jakie koszty wnioskodawczyni musi ponieść w związku z toczącym się postępowaniem, a także czy wnioskodawczyni "wykazała", że jej sytuacja materialna, daje jej możliwość poniesienia dodatkowych obciążeń w postaci tych kosztów. Podkreślić przy tym należy, że wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza bowiem, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.gov.pl). Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, strona ta jest zobowiązana złożyć na wezwanie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wskazać przy tym należy, że strona posiada w tym względzie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Powyższe dowody były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącej w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. Brak wiarygodnych danych odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych, powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. W ocenie referendarza, skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, w jakimkolwiek zakresie. Takie stanowisko oparł się na podstawie danych wynikających z samego formularza wniosku, bowiem skarżąca nie przedłożyła dodatkowych dokumentów. Konkretyzując zatem dane dotyczące sytuacji materialnej skarżącej, referendarz zważył, że skarżąca i jej małżonek utrzymują się z ich emerytur w łącznej wysokości 5.300 zł miesięcznie. Miesięczne wydatki małżonków, uzyskane po uśrednieniu podanych we wniosku wartości w skali miesiąca, wynoszą natomiast – 1.534 zł z tytułu kosztów mieszkaniowych i utrzymania samochodu, a z tytułu opłat za leczenie – 166,66 zł. Skarżąca wykazała także zobowiązania miesięczne małżonków z tytułu rat kredytów w wysokości 1.000 zł, lecz nie udzieliła odpowiedzi jakiego rodzaju są to kredyty, tzn. czy na przykład mieszkaniowe, bądź konsumpcyjne, a także w jakim konkretnym celu zostały zaciągnięte. Jest to ważna informacja, bowiem pozwala ocenić, czy wydatki kredytowe związane są z potrzebami mającymi charakter niezbędny w codziennym utrzymaniu członków rodziny (kredyty i pożyczki zaciągnięte na bieżące wydatki, takie jak żywność, pokrycie opłat mieszkaniowych, zakup odzieży), czy też związane są z polepszeniem sytuacji majątkowej i komfortu życiowego, przez zakup np. lepszego sprzętu gospodarczego, nowego samochodu, czy też dokonaniem inwestycji środków finansowych. Zważyć przeto trzeba, że co do zasady sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, czy ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o jego zdolnościach płatniczych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). Zadłużenie kredytowe, musiało się przecież wiązać ze wcześniejszą oceną przez bank tzw. zdolności kredytowej wskazującej, czy skarżąca będzie w stanie spłacać kredyt. Z przedstawionych okoliczności obrazujących sytuację materialną skarżącej wynika, że uzyskiwane dochody jej rodziny znacznie przewyższają ponoszone niezbędne wydatki. Po odjęciu od wysokości uzyskiwanych dochodów, kwoty podanych comiesięcznych, niezbędnych wydatków (a zatem nie uwzględniających rat kredytów), pozostaje małżonkom kwota około 3.600 zł. Oczywiście, od wskazanej kwoty należy odliczyć także koszty wyżywienia, zakupu środków czystości, czy odzieży, jednakże wezwana do sprecyzowania wartości tych wydatków skarżąca, w żaden sposób nie odniosła się do tej kwestii. Trudno natomiast oczekiwać, aby to oceniający wniosek ustalał istotne dla sytuacji majątkowej skarżącej okoliczności, takie jak wysokość jej wydatków osobistych. Niezależnie od powyższego, zdaniem referendarza, który posiada wiedzę życiową co do przeciętnych, niezbędnych kosztów utrzymania mieszkańca kraju, wysokość dochodu członków rodziny skarżącej, nawet po uwzględnieniu wydatków na cele żywnościowe i higieniczne, gwarantuje jej zaoszczędzenie środków na dodatkowe, inne cele, takie jak np. wydatki na pełnomocnika z wyboru. W konsekwencji powyższe skutkuje przyjęciem poglądu, że skarżąca nie wykazała przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a., warunkujących udzielenie jej pomocy. Wobec tego, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy skarżącej, co orzekł jak w sentencji.