II SA/Op 337/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek wniosku skarżącej o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt II SA/Op 337/10 postanawia: oddalić wniosek. Przedmiotem skargi wniesionej przez S. H. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...]r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N., nr [...] z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z pomocy społecznej. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej. W toku postępowania skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata z urzędu. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 23 lipca 2010 r. wynikało, że S. H. prowadzi gospodarstwo domowe z trójką dzieci, w szczególności bliźniakami D. i P. H., urodzonymi [...] i córką D. H., urodzoną [...]. Rodzina zajmuje mieszkanie spółdzielcze o powierzchni 48,65 m ². Strona zaznaczyła, że dzieci nie posiadają żadnego majątku, a ich ojciec P. H. nie prowadzi z rodziną wspólnego gospodarstwa domowego. P. H. jest pod opieką swojej siostry, zamieszkałej w Krakowie, która pomaga mu także w leczeniu przewlekłej choroby. Skarżąca zaznaczyła, że z OPS N. otrzymuje pomoc w postaci dodatku mieszkaniowego w kwocie 232,19 zł, a dzieci otrzymują zasiłek rodzinny w łącznej kwocie 367 zł. Ponadto dzieci mają prawo do stypendium, które w roku szkolnym 2009/2010 wyniosło po 850 zł. Do formularza strona załączyła rachunek za gaz za okres od 2 maja 2009 r. do 4 maja 2010 r., z którego wynika należność w kwocie 93,33 zł. Przedstawiła także decyzję KRUS w sprawie określenia wysokości renty P. H. od 1 marca 2010 r. na kwotę 872,21 zł. Z kopii faktur za energię elektryczną wynikało, że opłata za prąd w okresie od kwietnia 2010 r. do września 2010 r. stanowiła kwoty od 102,70 zł do 105,76 zł. Na wezwanie referendarza w trybie art. 255 P.p.s.a. strona nie przedłożyła deklaracji podatkowej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych, ani zaświadczenia o dochodach uzyskanych w 2009 r., wykazała decyzją z dnia 21 maja 2010 r. wydaną przez Burmistrza Nysy przyznanie jej dzieciom stypendium w wysokości 850 zł miesięcznie. Strona nie wyjaśniła jednak w jaki sposób rozliczono środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży gospodarstwa rolnego, będącego uprzednio własnością P. H., gdyż na podstawie okoliczności znanych sądowi z urzędu ustalono, że P. H. był właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad 17 ha położonej w K., gmina M., którą sprzedał aktem notarialnym z 1 lipca 2008 r. za kwotę 360 tysięcy złotych w ratach płatnych: pierwsza w kwocie 190 tysięcy w momencie zawarcia umowy oraz w trzech kolejnych ratach po 60 tysięcy złotych, 60 tysięcy złotych i 50 tysięcy złotych w okresach półrocznych od 31 grudnia 2008 r. do 31 grudnia 2009 r. Na kolejne wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia oświadczeń w przedmiocie sprzedaży i zadysponowania sumą uzyskaną ze sprzedaży gospodarstwa rolnego skarżąca wyjaśniła, że nie ma dowodu wydania przez męża na leczenie kwoty 60 tysięcy złotych, ani darowania jego rodzeństwu po 1/6 ceny ze sprzedaży gospodarstwa – co miało być - wykonaniem woli zmarłych rodziców. Postanowieniem z 26 października 2010 r. w wyniku rozpoznania sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 14 września 2010 r. sygn. akt II SA/Op 337/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Sąd ten przyjął miedzy innymi, że zarzucona przez stronę rozbieżność ocen, a w konsekwencji niesprawiedliwość odmowy przyznania prawa ubogich w obecnie rozpoznawanej sprawie, w stosunku do kilku spraw wcześniejszych, w których ustanowiono stronie adwokata, jest wynikiem okoliczności ujawnionych przez sąd z urzędu, a dotyczących posiadania nieruchomości rolnej w K., a zbytej za niebagatelną kwotę 360 tysięcy złotych, z terminem płatności ostatniej raty 31 grudnia 2009 r. Na wyraźne żądanie referendarza, znajdujące oparcie w art. 255 P.p.s.a., skarżąca nie udzieliła jednoznacznej odpowiedzi. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony ( por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I Fz 71/09, opubl. Lex 564253, z 23 lipca 2009 r., II Fz 260/09 opubl. Lex 552702, z 28 lipca 2009 r., I Oz 744/09 opubl. Lex 552404). W rozpatrywanej sprawie oświadczenia strony z dnia 5 sierpnia 2010 r. i 19 sierpnia 2010 r., w tym także co do kolejnej zabudowanej nieruchomości strony położonej w R., a w większości wydzierżawionej, niczego tak naprawdę nie wyjaśniają, i są wręcz wymijające. Na ich podstawie nie sposób ocenić faktycznej sytuacji materialnej i rodzinnej S. H., poczynając od tak istotnej kwestii jak prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, uczestnictwo P. H. w kosztach utrzymania dzieci, zasady zarządzania przez małżonków majątkiem dorobkowym i odrębnym oraz korzystania z niego, w tym także w aspekcie uzyskiwanych pożytków (czynsz dzierżawny). Postanowienie to mimo zażalenia skarżącej pozostało w obrocie prawnym, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 9 grudnia 2010 r. w sprawie I OZ 928/10 oddalił zażalenie strony. Wnioskiem z 10 lutego 2011 r. strona ponownie wystąpiła w tym samym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, składając dodatkowo w trybie art. 252 § 2 P.p.s.a. urzędowy formularz. Wynika z niego identyczna sytuacja osobista samej skarżącej, natomiast co do sytuacji materialnej strona podnosi, że utrzymuje się z alimentów, zasiłku rodzinnego i dodatku mieszkaniowego wynoszących łącznie 353,24. Strona pomija w określeniu stanu rodzinnego jedno dziecko (P.) w stosunku do stanu rodziny z wniosku datowanego 23 lipca 2010 r. Strona podnosi ponadto, że nie prowadzi nadal z mężem wspólnego gospodarstwa domowego oraz, że od 2008 r. korzysta w ograniczonym zakresie ze świadczeń pomocy społecznej i nadal jest bezrobotna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek strony z 10 lutego 2011 r. uzupełniony oświadczeniami złożonymi na druku PPF należało traktować jako wniosek o zmianę postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do takich postanowień niewątpliwie należy postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt II SA/Op 337/10. Strona skarżąca może domagać się – co do zasady – ponownie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, po oddaleniu złożonego poprzednio wniosku, jeżeli powoła się na okoliczności zasadniczo zmienione lub inne niż te, którymi uzasadniała poprzedni wniosek. Niemniej nie każde nowe okoliczności, ani inne okoliczności uzasadniają odmienną ocenę sytuacji materialnobytowej i rodzinnej strony w stosunku do poprzednio dokonanej i procesowo w toku instancji zweryfikowanej. Przepis art. 165 P.p.s.a. może być zastosowany tylko w przypadku istotnej zmiany okoliczności faktycznych dotyczących skarżącej (por. tez postanowienie NSA z 11 maja 2005 r., sygn. akt I OZ 416/05). Taką zmianą tymczasem nie jest ani inna wysokość dodatku mieszkaniowego, czy zasiłku rodzinnego należnego dzieciom, albo podwyższenie alimentów w grudniu 2010 r. z kwoty 20 zł do kwoty 30 zł na dziecko. Odmowa przyznania uprzednio pełnomocnika z urzędu związana była z przyjęciem, że z jednej strony skarżąca uchylała się od wykazania dokumentami i wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej rodziny, a z drugiej nie wykorzystała własnych możliwości zarobkowych. Stan ten trwa nadal. Ponieważ skarżąca toczy przed WSA w Opolu jednocześnie kilkadziesiąt spraw z zakresu pomocy społecznej, urzędowo jest sądowi rozpoznającemu niniejszą sprawę wiadome, że S. H. nie wykorzystuje własnych możliwości i nie stara się przezwyciężać – jej zdaniem – trudnej sytuacji materialnej. Skarżąca jest od wielu lat bezrobotna, lecz dotychczas nie wykazała z jakich przyczyn nie może podjąć zatrudnienia w miejscu zamieszkania. Strona z jednej strony nie podejmuje pracy najemnej a z drugiej nie prowadzi własnego zabudowanego gospodarstwa rolnego o pow. 6,7080 ha w R., twierdząc, że poza przydomową działką o pow. 0,25 ha resztę ziemi wydzierżawia bez dochodu. W tym samym okresie strona dwukrotnie odmówiła zawarcia kontraktu socjalnego, co było podstawą odmowy przyznania jej świadczeń z pomocy społecznej (por. załączone druki projektów kontraktu socjalnego ze spraw II SA/Op 477/10, II SA/Op 478/10 i II SA/Op 68/11 tut. Sądu). Reasumując w sprawie nie wystąpiły przesłanki o jakich mowa w art. 165 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 1 i § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., gdyż skarżąca nie wykazała, że w obecnej sytuacji materialnej i rodzinnej nie może ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Dlatego należało postanowić jak w sentencji.