II SA/Op 340/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. z dnia 6 lutego 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 1 czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu postanawia: odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 października 2015 r. o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi oraz ustanowienie radcy prawnego. Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, wezwano J. W. do uiszczenia w terminie 7 dni, wpisu od skargi w wysokości 200 zł, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 1 czerwca 2015 r., nr [...]. W terminie do dokonania żądanej przez Sąd czynności, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając żądanie wskazał na zły stan zdrowia spowodowany wypadkiem, jakiemu uległ w 2011 r. w gospodarstwie rolnym. W wyniku tego zdarzenia skarżący przebył w 2014 r. zabieg artroskopii stawu kolanowego i nadal przebywa na zwolnieniu chorobowym. Okoliczność ta stanowi przeszkodę do zarejestrowania się w urzędzie pracy, w którym trzeba się wykazać gotowością do podjęcia pracy zarobkowej. Dodał, że na jego nieruchomości są prowadzone czynności komornicze. W oświadczeniu o majątku skarżący wykazał dom o powierzchni 100 m² oraz budynki o powierzchni 220 m², a także nieruchomość rolną o powierzchni 0,46 ha. W innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne, skarżący stwierdził: "Umowa dzierżawy gruntu rolnego 0,82 ha fiz. Przedłożono w KRUS oddz. [...]". Skarżący nie wykazał innych składników majątkowych, ani źródeł dochodu. W celu wyjaśnienia wątpliwości wynikających z lektury wniosku, referendarz sądowy pismem z dnia 8 września 2015 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku, przez: przedłożenie dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego przez wnioskodawcę dochodu miesięcznego, a w sytuacji nie uzyskiwania stałego dochodu miesięcznego o wskazanie źródła utrzymania wnioskodawcy oraz wskazanego we wniosku domu o powierzchni 100 m². W przypadku korzystania z pomocy osób trzecich, zobowiązano skarżącego do wskazania formy wsparcia i ich wysokość (w przypadku pomocy finansowej). Zażądano również wyjaśnienie do jakiej okoliczności odnosi się wskazana we wniosku umowa dzierżawy gruntu rolnego o pow. 0,82 ha fizyczne, tzn. czy to wnioskodawca wydzierżawia ww. nieruchomość osobie trzeciej i jakie z tego tytułu otrzymuje korzyści, czy może sam dzierżawi i wówczas należy wskazać opłaty z tego tytułu i źródła ich pokrycia. Referendarz zwrócił się ponadto o: przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy; oświadczenie czy wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej; udokumentowanie kosztów miesięcznego utrzymania mieszkania oraz do przedłożenia specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania siebie. Skarżący odnosząc do powyższego wezwania, w piśmie doręczonym do tut. Sądu w dniu 25 września 2015 r., stwierdził, że nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej i nie posiada rachunków bankowych. Określił niezbędne wydatki z tytułu: podatku od nieruchomości (1.500 zł rocznie), ubezpieczenia w KRUS (1.600 zł rocznie), opłat za energię i wodę (300 zł miesięcznie), kosztów leczenia (150 zł miesięcznie), wydatków na żywność, higienę i ubranie (200 zł miesięcznie). Dodał, że korzysta ze wsparcia ojca, który uzyskuje emeryturę w wysokości "niespełna" tysiąc złotych, a także skarżącemu wsparcia udziela siostra z [...], która za sprawowaną opiekę nad ojcem udziela pomocy w formie odzieży i częściowo żywności. Ponadto, skarżący uzyskuje żywność na skutek hodowli drobiu, a także z tytułu uprawianego gruntu w postaci 3-4 ton jęczmienia. Podkreślił, że jego stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej i wymaga stałego leczenia, ponadto zmuszony jest stale opiekować się 85-letnim ojcem, poruszającym się na wózku. Do akt sprawy skarżący dołączył: dowód wpłaty z tytułu składki ubezpieczeniowej w KRUS; decyzję z dnia 16 grudnia 2014 r. ustalającą wymiar podatku rolnego za 2014 r. w wysokości 462 zł; kserokopię umowy dzierżawy z dnia 18 lutego 2015 r., na mocy której skarżący wydzierżawia na okres 10 lat grunt użytkowany rolniczo i zobowiązuje się do ponoszenia opłaty z tytułu czynszu w wysokości 100 zł rocznie; postanowienie z dnia 29 maja 2015 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie uporczywego uchylania się od ciążącego na skarżącym obowiązku łożenia na utrzymanie dziecka; postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 11 czerwca 2015 r. o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego J. W., z uwagi na bezskuteczność egzekucji; postanowienie komornika sądowego z dnia 18 maja 2015 r. o powołaniu biegłego do wykonania czynności niezbędnych dla sporządzenia opisu i oszacowania nieruchomości; pismo rzeczoznawcy majątkowego z dnia 29 czerwca 2015 r., ustalające termin dokonania oględzin nieruchomości. Postanowieniem z dnia 15 października 2015 r., referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, przez zwolnienie od wpisu od skargi oraz ustanowienie radcy prawnego, a także oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Odpis powyższego postanowienia został doręczony skarżącemu osobiście w dniu 21 października 2015 r. (por.: k-37 akt sądowych), a w ustawowym terminie siedmiu dni, J. W. nie skorzystał z przysługującego prawa do wniesienia sprzeciwu. Na podstawie wydanego postanowienia z dnia 15 października 2015 r., na pełnomocnika z urzędu został wyznaczony skarżącemu radca prawny P. S., który m.in. reprezentował skarżącego na rozprawie w dniu 17 grudnia 2015 r., na której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił wniesioną w sprawie skargę. W dniu 5 stycznia 2016 r. uiszczono opłatę kancelaryjną za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, w wysokości 100 zł (por.: k-56 akt), a w dniu 12 lutego 2016 r. wpłynęła do tut. Sądu skarga kasacyjna od wyroku. W tym samym dniu wpłynął także wniosek skarżącego z dnia 6 lutego 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Uzasadniając wniosek skarżący podał, że nie posiada możliwości finansowych do uiszczenia kosztów sądowych. Wykazał, że posiada dom o powierzchni 80 m², nieruchomość rolną 0,46 ha o wartości 10.000 zł, inwentarz żywy w postaci 15 sztuk kur. Oświadczył, że zawarł dziesięcioletnią umowę dzierżawy gruntu, a także, że posiada wspólność majątkową z siostrą, zamieszkałą w [...]. Wykazał, że otrzymuje zasiłek z KRUS w wysokości 300 zł, który nie jest dochodem stałym. Skarżący oświadczył także, że ponosi miesięczne wydatki w wysokości łącznej 332 zł, na które składają się: podatek od nieruchomości (1.500 zł rocznie), opłata za dzierżawę gruntu (200 zł rocznie), opłata za energię elektryczną (50 zł miesięcznie), opłata za wodę (40 zł), koszt leczenia (100 zł). Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zważono, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca postanowił bowiem, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym). Na podstawie wyżej podanych przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., skarżącemu zostało przyznane w dniu 15 października 2015 r. prawo pomocy obejmujące zwolnienie od wpisu od skargi w wysokości 200 zł oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a także oddalono wniosek skarżącego w pozostałej części dotyczącej zwolnienia od całości kosztów sądowych. Odpis zapadłego orzeczenia został skutecznie doręczony skarżącemu osobiście, a ten nie kwestionował rozstrzygnięcia, nie wnosząc środka zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie, a do takich zalicza się rozstrzygnięcie co prawa pomocy, mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wskazać należy, iż wyżej wymieniony przepis możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie warunkuje i uzależnia od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Sąd po wszechstronnej ocenie tych okoliczności może wydać stosowne postanowienie (por.: B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 382-383). Zmiana okoliczności faktycznych sprawy w przypadku orzeczenia dotyczącego prawa pomocy, odnosić się może nie tylko do wysokości uzyskiwanych przez stronę skarżącą dochodów, ale także wysokości obciążających ją wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II OZ 1163/13, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego wskazać należy, że złożenie przez skarżącego ponownego wniosku, w sytuacji gdy został już wcześniej rozpoznany przez referendarza sądowego wniosek o przyznanie prawa pomocy, stanowi podstawę do zastosowania art. 165 P.p.s.a. (por.: postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 431/08; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie www.nsa.orzeczenia.govp.pl). Oceniając zatem kolejny wniosek skarżącego z dnia 6 lutego 2016 r., w kontekście przesłanek wynikających z art. 165 P.p.s.a. referendarz zważył, że wnioskując ponownie o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł podobne okoliczności w jego uzasadnieniu, jak we wniosku zgłoszonym na formularzu z dnia 18 sierpnia 2015 r. (k:11-13). Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie co poprzednio, a ponadto sytuacja materialna, rodzinna, bytowa i zdrowotna skarżącego wynikająca z obecnego oświadczenia nie różni się od poprzednio wykazywanej. Wprawdzie skarżący obecnie wskazał na uzyskiwanie dodatkowego dochodu w postaci zasiłku z KRUS w wysokości 300 zł, jednocześnie jednak wskazał, że nie jest to świadczenie stałe. Z podanych względów, nie można twierdzić o wystąpieniu przesłanki zmiany okoliczności sprawy, która jest konieczna do zmiany lub uchylenia dotychczasowego rozstrzygnięcia z dnia 15 października 2015 r. Brak jest także w aktach sprawy jakiejkolwiek dokumentacji przemawiającej za tym, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy. Podkreślić przy tym należy, że wydając rozstrzygnięcie w dniu 15 października 2015 r., przy dokonywaniu oceny możliwości finansowych skarżącego w kontekście obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, referendarz wziął pod uwagę wszystkie koszty wymagane w toku niniejszego postępowania, w tym ewentualne opłaty powstałe po wydanym w sprawie wyroku, a więc opłatę kancelaryjną za doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem i wpis od skargi kasacyjnej. Skarżący nie kwestionował tego rozstrzygnięcia, a ponadto w dniu 5 styczniu 2016 r. została uiszczona w sprawie opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł, co pokazuje, że skarżącego stać na jej poniesienie. Mając na względzie powyższe okoliczności sprawy, referendarz nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia z dnia 15 października 2015 r. o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. Wobec tego, działając na zasadzie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 254 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.