II SA/Op 340/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 15 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 1 czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. zwolnić skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 (dwieście) złotych, 2. ustanowić skarżącemu radcę prawnego, 3. w pozostałym zakresie niewymienionym w pkt 1 i 2, odmówić przyznania prawa pomocy. Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, wezwano J. W. do uiszczenia w terminie 7 dni, wpisu od skargi w wysokości 200 zł, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 1 czerwca 2015 r., nr [...]. W terminie do dokonania żądanej przez Sąd czynności, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając żądanie wskazał na zły stan zdrowia spowodowany wypadkiem, jakiemu uległ w 2011 r. w gospodarstwie rolnym. W wyniku tego zdarzenia skarżący przebył w 2014 r. zabieg artroskopii stawu kolanowego i nadal przebywa na zwolnieniu chorobowym. Okoliczność ta stanowi przeszkodę do zarejestrowania się w urzędzie pracy, w którym trzeba się wykazać gotowością do podjęcia pracy zarobkowej. Dodał, że na jego nieruchomości są prowadzone czynności komornicze. W oświadczeniu o majątku skarżący wykazał dom o powierzchni 100 m² oraz budynki o powierzchni 220 m², a także nieruchomość rolną o powierzchni 0,46 ha. W innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne, skarżący stwierdził: "Umowa dzierżawy gruntu rolnego 0,82 ha fiz. Przedłożono w KRUS oddz. [...]". Skarżący nie wykazał innych składników majątkowych, ani źródeł dochodu. W celu wyjaśnienia wątpliwości wynikających z lektury wniosku, referendarz sądowy pismem z dnia 8 września 2015 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku, przez: przedłożenie dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego przez wnioskodawcę dochodu miesięcznego, a w sytuacji nie uzyskiwania stałego dochodu miesięcznego o wskazanie źródła utrzymania wnioskodawcy oraz wskazanego we wniosku domu o powierzchni 100 m². W przypadku korzystania z pomocy osób trzecich, zobowiązano skarżącego do wskazania formy wsparcia i ich wysokość (w przypadku pomocy finansowej). Zażądano również wyjaśnienie do jakiej okoliczności odnosi się wskazana we wniosku umowa dzierżawy gruntu rolnego o pow. 0,82 ha fizyczne, tzn. czy to wnioskodawca wydzierżawia ww. nieruchomość osobie trzeciej i jakie z tego tytułu otrzymuje korzyści, czy może sam dzierżawi i wówczas należy wskazać opłaty z tego tytułu i źródła ich pokrycia. Referendarz zwrócił się ponadto o: przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy; oświadczenie czy wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej; udokumentowanie kosztów miesięcznego utrzymania mieszkania oraz do przedłożenia specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania siebie. Skarżący odnosząc do powyższego wezwania, w piśmie doręczonym do tut. Sądu w dniu 25 września 2015 r., stwierdził, że nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej i nie posiada rachunków bankowych. Określił niezbędne wydatki z tytułu: podatku od nieruchomości (1.500 zł rocznie), ubezpieczenia w KRUS (1.600 zł rocznie), opłat za energię i wodę (300 zł miesięcznie), kosztów leczenia (150 zł miesięcznie), wydatków na żywność, higienę i ubranie (200 zł miesięcznie). Dodał, że korzysta ze wsparcia ojca, który uzyskuje emeryturę w wysokości "niespełna" tysiąc złotych, a także skarżącemu wsparcia udziela siostra z USA, która za sprawowaną opiekę nad ojcem udziela pomocy w formie odzieży i częściowo żywności. Ponadto, skarżący uzyskuje żywność na skutek hodowli drobiu, a także z tytułu uprawianego gruntu w postaci 3-4 ton jęczmienia. Podkreślił, że jego stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej i wymaga stałego leczenia, ponadto zmuszony jest stale opiekować się 85-letnim ojcem, poruszającym się na wózku. Do akt sprawy skarżący dołączył: dowód wpłaty z tytułu składki ubezpieczeniowej w KRUS; decyzję z dnia 16 grudnia 2014 r. ustalającą wymiar podatku rolnego za 2014 r. w wysokości 462 zł; kserokopię umowy dzierżawy z dnia 18 lutego 2015 r., na mocy której skarżący wydzierżawia na okres 10 lat grunt użytkowany rolniczo i zobowiązuje się do ponoszenia opłaty z tytułu czynszu w wysokości 100 zł rocznie; postanowienie z dnia 29 maja 2015 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie uporczywego uchylania się od ciążącego na skarżącym obowiązku łożenia na utrzymanie dziecka; postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 11 czerwca 2015 r. o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego J. W., z uwagi na bezskuteczność egzekucji; postanowienie komornika sądowego z dnia 18 maja 2015 r. o powołaniu biegłego do wykonania czynności niezbędnych dla sporządzenia opisu i oszacowania nieruchomości; pismo rzeczoznawcy majątkowego z dnia 29 czerwca 2015 r., ustalające termin dokonania oględzin nieruchomości. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zważono, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca postanowił bowiem, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym). Na koszty sądowe jakie skarżący jest zobowiązany uiścić, składają się w niniejszej sprawie wpis od skargi w wysokości 200 zł, a następnie w przypadku oddalenia skargi przez tut. Sąd i podjęcia dalszego procedowania – także opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł (podstawa prawna: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz.U. Nr 221, poz. 2192 z późn. zm.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). J. W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a zatem rozstrzygnięcie czy skarżący wyczerpał przesłanki materialne warunkujące udzielenie tej pomocy, sprowadzało się w sprawie do zbadania, czy spełniony został wymóg wynikający z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że prawo to mu przysługuje. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, uzyskuje on wraz z ojcem dochód, na który składa się emerytura ojca w wysokości ok. 1.000 zł. Skarżący korzysta także ze wsparcia siostry mieszkającej poza granicami kraju, która udziela tego wsparcia w formie żywności i odzieży. Ponadto, skarżący posiada majątek, a to dom o powierzchni 100 m², zabudowania gospodarskie oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,46 ha, z której otrzymuje 3-4 ton jęczmienia. Fakt posiadania majątku ma istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej skarżącego, bowiem wskazuje na potencjalne możliwości uzyskiwania z tego majątku pożytków, jak również użycia go jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. .akt II OZ 406/13, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1319089). Ponadto, uzyskiwane środki finansowe, wsparcie rodziny oraz plony rolne i inwentarz zapewniają skarżącemu, według jego oświadczenia, zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, skoro jest on w stanie pokryć comiesięczne wydatki w łącznej wysokości 903 zł (120 zł – podatek od nieruchomości, 133,40 zł – składka KRUS, 300 zł – opłaty za wodę i energię, 150 zł z tytułu leczenia oraz 200 zł z tytułu opłat za żywność, środki higieniczne i zakup odzieży). Wymienione wyżej okoliczności nie pozwalają na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, które powinno być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, w szczególności do tych, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, dostępne na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl). Prawo to przysługuje zatem tym osobom, które w istocie nie mają możliwości dokonać zmian w wydatkach i oszczędności, a wygospodarowanie środków na pokrycie wszystkich kosztów sądowych odbędzie się dla nich kosztem wydatków na konieczne utrzymanie. W ocenie referendarza skarżący nie zalicza się do tej grupy osób, z przyczyn podanych wyżej, a przede wszystkim z uwagi na posiadany majątek, czy uzyskiwaną pomoc rodziny. Nie można jednakże tracić z pola widzenia, że skarżący posiada ograniczone możliwości zarobkowania z powodu braku zatrudnienia (zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku) oraz niesprawności ruchowej. Ponadto, z akt sprawy wynika, że wobec skarżącego bezskutecznie była prowadzona przez urząd skarbowy egzekucja należności oraz są prowadzone wobec niego czynności komornika sądowego, co także obrazuje brak możliwości płatniczych skarżącego. Z tych powodów referendarz postanowił o zwolnieniu skarżącego od wpisu od skargi w wysokości 200 zł oraz o ustanowieniu radcy prawnego z urzędu. Podejmując rozstrzygnięcie o przyznaniu skarżącemu takiej formy pomocy, kierował się okolicznością, że zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi daje możliwość dalszego procedowania. Nieuiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby bowiem odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Zwolnienie skarżącego od części opłaty wymaganej na wstępie postępowania, wobec wykazania przez niego braku zgromadzonych oszczędności, umożliwi natomiast powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów w dalszej części postępowania. Skarżący nie posiada także wystarczających środków finansowych, które pozwoliłby mu ponieść koszty związane z udziałem profesjonalnego pełnomocnika, stąd ustanowienie radcy prawnego z urzędu jest zasadne. Wobec tego, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.