II SA/Op 372/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 31 maja 2012r., nr [...], znak sprawy: [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia 1. zwolnić skarżącego od uiszczenia części wpisu od skargi w wysokości 400 zł (słownie: czterysta złotych), 2. w pozostałym zakresie, nie wymienionym w punkcie 1, wniosek oddalić. J. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 31 maja 2012r., nr [...], znak sprawy: [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o nakazie rozbiórki garażu wolnostojącego. Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II, wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pouczając jednocześnie, że nieuiszczenie wpisu w wyznaczonym terminie spowoduje odrzucenie skargi. W terminie zakreślonym do dokonania żądanej czynności, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych "do kwoty 100 zł". Uzasadniając wniosek wskazał na złą sytuację finansową spowodowaną niskimi dochodami, wystarczającymi jedynie na pokrycie bieżących, podstawowych wydatków na utrzymanie rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym wskazał, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką i pełnoletnim synem, który jest studentem [...], a koszt jego utrzymania wynosi 1.500 zł netto. Jedynymi źródłami dochodu rodziny są natomiast wynagrodzenia za pracę małżonków, w łącznej wysokości: 4.494,17 zł brutto miesięcznie. Do akt sprawy wnioskodawca dołączył ponadto zaświadczenia z dnia 1 sierpnia 2012r. od pracodawców małżonków, potwierdzające wysokość uzyskiwanego dochodu. Pismem z dnia 8 sierpnia 2012r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych złożonego wniosku przez sprecyzowanie żądania wniosku, a także oświadczenie, czy skarżący posiada dom i w przypadku jego posiadania, do wskazania powierzchni domu w m². Wezwanie referendarza zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania w zakresie dotyczącym uzupełnienia braków formalnych wniosku, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, spowoduje pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Jednocześnie, działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270), referendarz wezwał do uzupełniania wniosku przez: wskazanie, czy wnioskodawca uzyskuje dodatkową pomoc od osób trzecich i instytucji (np. pomocy społecznej); oświadczenie czy wnioskodawca i członkowie jego gospodarstwa domowego posiadają rachunki bankowe, jeżeli tak – do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, za miesiące czerwiec i lipiec 2012r.; przedłożenie specyfikacji ponoszonych wydatków na utrzymanie miesięczne mieszkania; przedłożenie specyfikacji ponoszonych wydatków na utrzymanie siebie i członków rodziny; złożenie oświadczenia czy syn wnioskodawcy tworzy z nim wspólne gospodarstwo domowe; udokumentowanie okoliczności studiowania syna skarżącego; przedstawienia specyfikacji podanych kosztów utrzymania syna, w wysokości 1.500 zł. Powyższe wezwanie doręczone zostało skarżącemu – do rąk jego żony I. Z., w dniu 13 sierpnia 2012r., o czym świadczy adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. W dniu 17 sierpnia 2012r. (data stempla pocztowego) skarżący w odpowiedzi na wezwanie referendarza nadesłał żądane dokumenty, oświadczył ponadto, że wnosi o "zmniejszenie kosztów do wysokości 100 zł zł", a także, że posiada nieruchomość w postaci mieszkania o powierzchni 90 m². Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270) –zważono, co następuje: Instytucja prawa pomocy uregulowana w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewiduje możliwość udzielenia osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej pomocy, polegającej na zwolnieniu od kosztów sądowych – w całości, bądź w części, a także na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu do reprezentowania interesów strony w postępowaniu sądowym. Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca w art. 243 § 1 i 252 § 2 P.p.s.a. postanowił bowiem, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie J. Z., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, a także prawidłowo wypełnił wezwanie referendarza o uzupełnienie braków formalnych wniosku przez dookreślenie zakresu żądania i złożenie oświadczenia w zakresie treści rubryki 7.1 formularza wniosku pn. "Nieruchomości: dom". Uzupełnienie braków formalnych wniosku nastąpiło bowiem w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania skarżącemu (tj. w dniu 13 sierpnia 2012r.), przez nadesłanie w dniu 17 sierpnia 2012r. (data stempla przesyłki pocztowej), korespondencji zawierającej stosowne oświadczenia. Z powyższych względów uznać należało, że skarżący spełnił przesłanki formalne, polegające na złożeniu wniosku na urzędowym formularzu i wypełnieniu formularza zgodnie z wymogami ustawodawcy. Z kolei rozstrzygnięcie czy skarżący spełnia przesłanki materialne warunkujące udzielenie mu pomocy, sprowadza się w niniejszej sprawie do zbadania, czy spełniony został wymóg wynikający z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 P.p.s.a.), następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005r., sygn. akt II FZ 137/05, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). J. Z. w toczącym się postępowaniu sądowym zobowiązany jest ponieść koszty z tytułu: wymaganego na obecnym etapie wpisu od skargi w wysokości 500 zł, a następnie - w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej i dalszego procedowania – opłaty kancelaryjnej za sporządzenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100,00 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250,00 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Razem obowiązkowe opłaty sądowe kształtują się więc na poziomie 850,00 zł. Z akt sprawy wynika, że rodzina skarżącego uzyskuje miesięczny dochód w łącznej wysokości ok. 3.200 zł netto i ponosi średniomiesięcznie wydatki na cele mieszkaniowe w łącznej wysokości: 551,30 zł (opłaty: za lokal mieszkalny – 223,48 zł, za garaż – 27,45 zł, za gaz – 85,50 zł, energię elektryczną – 100 zł, telefon – 56,37 zł, abonament rtv – 18,50 zł) oraz wydatki na utrzymanie członków rodziny w wysokości ok. 1.000 do 1.250 zł miesięcznie (od 600 do 800 zł - koszty wyżywienia, 200 zł – koszty zakupu odzieży, 100 zł – koszty zakupu leków, od 100 do 150 zł – koszty kupna środków czystości). Ponadto, rodzina ponosi koszty utrzymania syna, związane z faktem studiowania przez niego na [...]. Według oświadczenia złożonego przez J. Z., wydatki te kształtują się w przedziale od 1.390 do 1.440 zł, a składają się na nie wydatki na: opłatę za stancję (300-330zł), dojazdy środkami komunikacji miejskiej oraz PKS (140-160zł), wyżywienie (400 zł), środki czystości i higieny osobistej (150 zł), pomoce naukowe (200zł) oraz kieszonkowe (200 zł). Łączne koszty utrzymania rodziny wynoszą zatem ok. 3.200 zł miesięcznie. Uwzględniając powyższe okoliczności sprawy, referendarz uznał, iż skarżącemu należy przyznać pomoc w zakresie częściowym, polegającym na zwolnieniu od obowiązku ponoszenia części wpisu od skargi w wysokości 400 zł. Wydając takie rozstrzygnięcie w sprawie, referendarz kierował się bowiem faktem, że członkowie rodziny wnioskodawcy uzyskują stałe, comiesięczne źródło utrzymania w postaci wynagrodzenia za pracę, które gwarantuje im zaspokojenie bieżących potrzeb. Z akt sprawy nie wynika także, że rodzina skarżącego korzysta z pomocy osób trzecich, czy instytucji pomocy społecznej. Nie wynika także, że jest obciążona należnościami wobec wierzycieli, co nakazuje z kolei przypuszczać, iż zachowuje płynność finansową. Brak jest więc podstaw do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych we wnioskowanym przez niego zakresie. Członkowie rodziny wnioskodawcy nie są bowiem osobami pozbawionymi środków do życia, bezrobotnymi, czy znajdującymi się w dramatycznej sytuacji bytowej. A przepisy o prawie pomocy co do zasady mają właśnie zastosowanie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Przepisy te, mają zatem służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (por. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Z drugiej jednak strony, nie można tracić z pola widzenia okoliczności, że wysokość uzyskiwanego przez rodzinę skarżącego dochodu w stosunku do wykazanych niezbędnych, miesięcznych wydatków na utrzymanie, nie daje podstaw do wygenerowania większych środków finansowych na poniesienie dodatkowych celów. Referendarz dał tym samym wiarę twierdzeniom skarżącego, iż zgromadzone na rachunku bankowym oszczędności w wysokości 3.500 zł wyniknęły w istocie z faktu nie ponoszenia kosztów utrzymania syna na studiach, w okresie wakacyjnym, a są przeznaczone na zakup pomocy naukowych (komputera i drukarki) oraz na zakup opału do ogrzania mieszkania w sezonie zimowym. Reasumując powyższe, referendarz sądowy uznał udzieloną pomoc za adekwatną do aktualnej sytuacji materialnej skarżącego i dającą mu możliwość dalszego procedowania, bowiem zwolnił skarżącego od części wpisu od skargi, czyli opłaty wymaganej już na wstępie postępowania sądowego. Nieuiszczenie tejże opłaty spowodowałoby bowiem odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Zwolnienie skarżącego od większej części opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi natomiast powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie opłat sądowych wymaganych w dalszej części postępowania. Biorąc zatem pod uwagę wysokość kosztów w stosunku do ogólnej sytuacji skarżącego i zakresu udzielonej niniejszym postanowieniem pomocy, stwierdzić można, że konieczność poniesienia pozostałej części należnych kosztów sądowych nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a także odpowiada celowi instytucji prawa pomocy, która powinna być zagwarantowana tylko najbardziej potrzebującym. Wskazać w tym miejscu także warto, iż niniejsze orzeczenie nie pozbawia skarżącego możliwości ubiegania się w dalszej części postępowania sądowego o przyznanie pomocy, w przypadku zmiany okoliczności sprawy. Mając na uwadze powyższe okoliczności, referendarz sądowy działając na zasadzie 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.