II SA/Op 377/14

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 29 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi [...] Liceum Ogólnokształcącego im. [...] w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usuniecie drzew bez zezwolenia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. [...] Liceum Ogólnokształcące im. [...] w [...], zwane dalej "stroną skarżącą" lub "wnioskodawcą", wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, z dnia 29 listopada 2013 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej za usuniecie drzew bez zezwolenia. Strona skarżąca została w dniu 22 lipca 2014 r. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1194 zł. Odpowiadając na wezwanie złożyła w dniu 25 lipca 2014 r.(data stempla pocztowego), wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek strona skarżąca wskazała, że funkcjonuje, jako jednostka organizacyjna Powiatu Oleskiego. Środki na bieżące wydatki otrzymuje z budżetu w transzach wynikających z zatwierdzonego planu wydatków. W planie tym nie przewidziano środków na dodatkowe wydatki szkoły, w tym na opłaty sądowe, a zabezpieczono jedynie wydatki związane z bieżącym funkcjonowaniem szkoły. Kapitał zakładowy wnioskodawcy wynosi 2.140.840,22 zł, wartość środków trwałych 799.437,41 zł, strata za ostatni rok obrotowy -1.448.402,54 zł. Stan środków na koncie bankowym na dzień złożenia wniosku wynosił 65024,25 zł. Wnioskodawca podkreślił, że nie posiada kapitału, nie generuje zysków i strat w rozumieniu gospodarczym. Funkcjonuje, jako jednostka organizacyjna powiatu i otrzymuje z jego budżetu środki na wydatki, na rok 2014 r. wyniosły one 1.457.950 zł. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", wezwał wnioskodawcę w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów: - na okoliczność czy jednostka organizacyjna, jaką jest wnioskodawca, zwracała się do Powiatu z zapytaniem, czy w jego bieżącym budżecie przewidziano środki na nieprzewidziane wydatki, w ramach np. rezerwy budżetowej, - czy uzyskała informacje, jaki jest obecnie stan tych środków oraz czy zwróciła się do Powiatu o sfinansowanie z tych środków, kosztów sądowych, jakie jest obowiązana ponieść w sprawie, - wykazanie, że środki na rachunku bankowym wnioskodawcy są w całości rozplanowane na niezbędne wydatki jednostki. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Wyznaczony termin 14 dni może zostać na wniosek skarżącej przedłużony. Wnioskodawca odpowiedział na wezwania w terminie, przesyłając w dniu 12 sierpnia 2014 r. pismo z tej samej daty, zawierające wyjaśnienia odnośnie jego sytuacji materialnej. Wskazał w nim, że zwrócił się do Powiatu zapytaniem o wolne środki w budżecie na nieprzewidziane wydatki, na okoliczność tę załączył odpowiedź Powiatu Oleskiego z dnia 5 sierpnia 2014 r. Wynikało z niej, że Powiat nie ma wolnych środków na opłacenie dodatkowych wydatków, sam ma duże problemy z zabezpieczeniem środków na wydatki płacowe szkół ponad gimnazjalnych i jest to zadanie priorytetowe. Całość wydatków na rok 2014 r. powinna być pokryta z przyznanych w planie finansowym jednostki, środków na wydatki rzeczowe. Wnioskodawca wyjaśnił też, w piśmie z dnia 12 sierpnia 2014 r., że środki wykazane we wniosku o prawo pomocy w kwocie 65024,25 zł, przeznaczone są na wynagrodzenia nauczycieli – 45.388,77 zł), bieżące wydatki na opłacenie gazu, wody, ścieków, usług telefonicznych, kominiarskich i innych planowanych wydatków np. remontowych – 11.131,22 zł, wypłaty netto dla administracji i obsługi oraz za godziny nadliczbowe nauczycieli – 13.602, 68 zł. Wnioskodawca wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w części, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie następuje, gdy osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej ubiegająca się o pomoc, wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, jak stanowi art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego strona skarżąca wykazała, że nie ma środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na ponoszenie kosztów sądowych. Jako jednostka budżetowa (art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty – tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) prowadzi swoją gospodarkę finansową w oparciu o budżet (art. 11 ust. 1 i nast. ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych – Dz. U. z 2013 r. poz. 855, z późn. zm.). Jak wynika zaś z oświadczenia strony skarżącej jej budżet nie przewiduje środków na prowadzenie postępowań sądowych. Tym samym nie ma znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia fakt pozostawania na koncie bankowym strony skarżącej środków finansowych, gdyż nie mogą być one potraktowane, jako środki mogące służyć pokryciu wydatków związanych z udziałem w postępowaniu sądowym, skoro budżet nie przewidział na ten cel żadnych środków (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2008 r., sygn. akt II GZ 8/08, zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na uzasadnienie powyższego stanowiska przychodzi w tym miejscu przytoczyć wyjaśnienia odnośnie sposobu finansowania jednostek organizacyjnych sektora finansów publicznych, do których stosownie do art. 79 ust. 1 ww. ustawy o systemie oświaty należy strona skarżąca. Kwestia ta została omówiona w komentarzu do art. 79 ustawy o systemie oświaty (patrz. Mateusz Pilich, Komentarz do art. 79 ustawy o systemie oświaty, stan prawny na 1 września 2013 r. System Informacji Prawnej Lex), gdzie wskazano, że "Odrębne przepisy, które określają formy gospodarki finansowej szkół i placówek publicznych, to przede wszystkim ustawa o finansach publicznych oraz rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 7 grudnia 2010 r. w sprawie sposobu prowadzenia gospodarki finansowej jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych (Dz. U. Nr 241, poz. 1616). Szkoły i placówki prowadzone przez podmioty prawa publicznego, tzn. przez państwo i samorząd terytorialny, mają zgodnie z komentowanym przepisem obligatoryjnie formę organizacyjno-prawną tzw. jednostek budżetowych (art. 11 u.f.p.- ustawy o finansach publicznych). Jest to najmniej samodzielna forma gospodarki finansów publicznych - zarówno bowiem z prawno-finansowego, jak i z ekonomicznego punktu widzenia jednostka budżetowa jest całkowicie powiązana z budżetem państwa lub j.s.t. (jednostkami samorządu terytorialnego). Jako jednostki budżetowe, szkoły są utrzymywane w zasadzie wyłącznie ze środków budżetowych. Ograniczenie samodzielności wyraża się w tzw. zasadzie budżetowania brutto, w myśl której całość dochodów jednostki budżetowej jest pokrywana bezpośrednio z budżetu macierzystego (tzn. z budżetu państwa lub j.s.t.), a całość pobranych dochodów jest odprowadzana na rachunek dochodów budżetu. Z prawnego punktu widzenia jednostka budżetowa nie ma zatem żadnych własnych dochodów ani własnych wydatków. W związku z tym dla jednostek budżetowych nie przewiduje się dotacji, włączając całość ich wydatków do planu finansowego właściwego dysponenta środków budżetowych wyższego stopnia. Omówiona wyżej zasada wskazuje na to, że jedynie wyjątkowo możliwe jest pozyskiwanie przez szkołę będącą jednostką budżetową na jej własne potrzeby jakichkolwiek środków pozabudżetowych i obracanie nimi, skoro z ustawy wynika niejako domniemanie, że wszystkie dochody jednostki budżetowej są dochodami budżetu podmiotu założycielskiego (Skarbu Państwa bądź j.s.t.). Jednym z dopuszczalnych wyjątków jest utworzenie na podstawie art. 11a u.f.p. (w przypadku państwowych jednostek budżetowych) bądź art. 223 u.f.p. (w odniesieniu do samorządowych jednostek budżetowych) wydzielonego rachunku dochodów, na którym jednostka budżetowa gromadzi środki pochodzące z określonych tytułów. Organ prowadzący obejmuje zatem nadzorem finansowym prawidłowość gromadzenia dochodów na tym rachunku, która oznacza w szczególności sprawdzenie, czy szkoła lub placówka nie przyjmują na rachunek dochodów własnych wpływów z tytułów, które zgodnie z ustawą bądź uchwałą organu stanowiącego właściwej j.s.t. powinny zostać przelane na rachunek dochodów budżetowych (zob. komentarz do art. 34a)." Z tych powodów referendarz sądowy uwzględnił w całości wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, to jest poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. i art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. należało orzec jak na wstępie.