II SA/Op 394/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Roman Ciąglewicz – spr. sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2005 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...] Burmistrz [...] orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego K. W. wraz z synami – M. W. i M. M., z lokalu przy ul. [...] w K. Jako podstawę prawną decyzji przywołał przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.). W uzasadnieniu organ stwierdził, że na podstawie wyjaśnień K. W. ustalono opuszczenie przez nią lokalu dobrowolnie, ze względów rodzinnych. Od 1997 r. była ona zameldowała na pobyt czasowy w wynajmowanych lokalach. W chwili wydania decyzji również przebywała poza miejscem, z którego nastąpiło wymeldowanie. Aktualnym jej miejscem zamieszkania jest wynajmowany lokal, przy ul. [...] w K. Okoliczności te potwierdzone zostały podczas kontroli policyjnej, w wyniku której ustalono, iż K. W. wraz z dziećmi nie przebywa w miejscu zameldowania oraz że zabrała z mieszkania wszystkie swoje rzeczy. Według organu bezsprzecznym jest, że K. W. wraz z dziećmi nie mieszka w miejscu stałego zameldowania, lokal opuściła dobrowolnie, a wszystkie swoje sprawy życiowe skupia w obecnym miejscu pobytu, tj. na ul. [...] w K. Zapis o zameldowaniu ma zaś jedynie charakter rejestracyjny pobytu i służy celom ewidencyjnym. Potwierdza fakt pobytu osoby w lokalu pod konkretnym adresem. W odwołaniu K. W. podniosła, iż zaskarżona decyzja jest dla niej upokarzająca i pozbawia ją oraz jej dzieci godności. Wyjaśniła, iż z lokalu przy ul. [...], gdzie nie przebywa już od kilku lat, wyprowadziła się z powodu alkoholizmu matki, która również zamieszkiwała w spornym lokalu. Po jej śmierci w styczniu 2004 r. chciała wrócić do mieszkania, jednakże siostra, zamieszkująca w mieszkaniu, nie chciała jej wpuścić. Z tego też powodu tymczasowo zamieszkiwała w wynajmowanych lokalach. Odwołująca się zarzuciła, iż sporne pozostają ustalenia policji. W przedmiotowym lokalu pozostały bowiem jej rzeczy osobiste. Decyzją z dnia [...], nr [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Przywołując przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ odwoławczy wyjaśnił, iż ustawodawca w sposób jednoznaczny określił stan faktyczny, którego zaistnienie daje organowi podstawę do wymeldowania osoby z dotychczasowego miejsca pobytu stałego decyzją administracyjną. Stwierdził, iż analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z wymogami określonymi w art. 77 § 1 Kpa i art. 80 Kpa, wykazała, że K. W. i jej synowie opuścili dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie dopełnili obowiązku wymeldowania się. Nieobecność w lokalu nr [...] przy ul. [...] potwierdzona została w trakcie przeprowadzonej, przez funkcjonariusza Komendy Powiatowej Policji w K., kontroli meldunkowej. Również odwołująca potwierdziła opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. Organ odwoławczy ustalił również, na podstawie dokumentacji, tj. Wojewódzkiego Zbioru Meldunkowego, że K. W. przebywała czasowo ponad 2 miesiące: w okresie od 8 sierpnia 1997 r. do 2 października 1998 r. przy ul. [...] oraz od 2 października 1998 r. do 3 marca 2001 r. przy ul. [...] w K. Po dniu 3 marca 2001 r. odwołująca i jej synowie nie powrócili do miejsca stałego pobytu. Do dnia dzisiejszego nie zostali również, wbrew obowiązkowi przewidzianemu w art. 10 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zameldowani na pobyt czasowy w miejscu faktycznego pobytu, tj. przy ul. [...] w K. Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem odwołującej, jakoby siostra uniemożliwiała jej zamieszkanie w spornym lokalu. W ocenie Wojewody, odwołująca nie podejmowała przewidzianych prawem środków w celu ochrony swoich praw do przebywania w spornym lokalu. Dodał przy tym, iż orzecznictwo sądowoadministracyjne uznaje, że przez opuszczenie lokalu (o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych) należy rozumieć taką sytuację, "kiedy osoba zostaje zmuszona do opuszczenia lokalu lub ma utrudniony dostęp do niego, a nie podejmuje przewidzianych prawem środków w celu obrony swoich praw" do przebywania w lokalu. K. W. nie wystąpiła z pozwem do sądu powszechnego z roszczeniem o umożliwienie jej i synom swobodnego wchodzenia do lokalu nr [...] przy ul. [...] w K. Powołując się na przepis art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ odwoławczy wskazał także, iż na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego pobytu. Ponadto Wojewoda wskazał, iż z argumentacji strony odwołującej się można wywnioskować, iż celem jej zabiegów jest obrona interesów prawnych do mieszkania. Sprawa taka ma jednakże charakter cywilnoprawny i należy do kompetencji sądu powszechnego, a nie organu właściwego w sprawach ewidencji ludności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu K. W. zarzuciła, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez przyjęcie, że skarżąca wraz ze swymi dziećmi opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się oraz naruszenie przepisów proceduralnych art. 77 i art. 78 Kpa, poprzez przyjęcie, że w sprawie został w sposób wyczerpujący zebrany materiał dowodowy (art. 77 Kpa) i uwzględnione zostało żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodów mających istotne znaczenie dla sprawy (art. 78 Kpa). Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania od organu, według norm przepisanych. Wyjaśniła przy tym, iż zamieszkiwała wraz z dziećmi i swoją siostrą M. B. w lokalu przy ul. [...], którego głównym najemcą była ich matka I. B. Lokal mieszkalny stanowi własność Międzyzakładowej Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w K. W wyniku konfliktów rodzinnych skarżąca zmuszona była opuścić przedmiotowy lokal i zamieszkać chwilowo w najętym mieszkaniu przy ul. [...], ale nie dokonując wymeldowania z pobytu stałego. Po śmierci I. B., tj. po dniu 14 stycznia 2004 r. skarżąca zamierzała powrócić do lokalu, w którym była zameldowana, ale sprzeciwiała się temu jej siostra K. W. Dodała, iż postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w S. orzekł o nabyciu spadku po zmarłej przez skarżącą oraz jej siostrę M. B. Zaznaczyła również, iż jej prawo do zamieszkiwania wraz z dziećmi w lokalu przy ul [...] wynika z umowy najmu nr [...] zawartej z właścicielem nieruchomości. Skoro zatem właściciel nie zgłosił żadnych uwag ani też roszczeń, co do prawa zamieszkiwania przez skarżącą w przedmiotowym lokalu, w ocenie skarżącej uznać należy, iż organ I i II instancji ingerował w sferę administracji mieszkaniowej i nie miał podstaw do wymeldowania skarżącej. Naruszenie przez organy administracji przepisów proceduralnych, w ocenie skarżącej, polegało natomiast na tym, że żaden z nich nie przeprowadził wyczerpująco całego materiału dowodowego, a w szczególności nie uwzględnił orzeczenia sądowego o nabyciu spadku po zmarłej matce, które w prosty sposób dawało takie samo prawo do tego lokalu skarżącej, jak i jej siostrze. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi. Powołując przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wskazał, iż ustawodawca w sposób jednoznaczny określił stan faktyczny, którego zaistnienie daje organowi podstawę do wymeldowania osoby z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01; Dz. U. z 2002 r., nr 78, poz. 716) organ wyjaśnił, iż ewidencja ludności służy jedynie rejestracji stanu faktycznego, jakim jest pobyt osoby pod wskazanym adresem, a nie formą kontroli legalności sytuacji prawnych do lokali mieszkalnych. Dlatego też zobowiązany był do zbadania w postępowaniu administracyjnym, czy rzeczywiście nastąpiło dobrowolne opuszczenie lokalu przy ul. [...] w K. przez skarżącą i jej dzieci. Szczegółowa analiza zebranego materiału dowodowego dowiodła, iż K. W. i jej synowie nie przebywają w miejscu zameldowania na pobyt stały. Nieobecność wymienionych w dotychczasowym miejscu pobytu stałego potwierdzona została kontrolą meldunkową, która przeprowadzona została przez funkcjonariusza Komendy Powiatowej Policji w K. Wojewoda nie zgodził się również z zarzutem skarżącej, że opuszczenie przez nią i jej dzieci miejsca pobytu stałego nie było dobrowolne. Wskazał, iż zgodnie z orzecznictwem równoznaczna z dobrowolnym opuszczeniem lokalu jest nie tylko dobrowolna zmiana miejsca pobytu, ale także sytuacja, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego niedopuszczona, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta odpowiada wymogom prawa. Materialne przesłanki wymeldowania zawarte zostały w przepisie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 93, poz. 887). Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Odnotować można, w związku z argumentacją skarżącej podniesioną w skardze, że w hipotezie art. 15 ust. 2 omawianej ustawy nie ma wymogu utraty uprawnienia do przebywania w lokalu. Poprzedni stan prawny nie różnił się od obecnego, już od daty ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, dotyczącego przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K. 20/01 (Dz. U. z dnia 19 czerwca 2002 r. Nr 78, poz. 716) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 9 ust. 2 tej ustawy (obecnie: Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) jest niezgodny z art. 52 ust.1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Konsekwencją orzeczenia TK o niekonstytucyjności przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych było także nieobowiązywanie części przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy, odnoszącej się do uprawnień do przebywania w lokalu. Dla rozstrzygnięcia sprawy nie miało zatem znaczenia nabycie przez skarżącą udziału w spadku po matce oraz przyznanie skarżącej i jej dzieciom uprawnienia do przebywania w lokalu w umowie najmu lokalu zawartej między M. B. a Międzyzakładową Spółdzielnią Mieszkaniową [...] w K. Celem obowiązku meldunkowego jest bowiem zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Ewidencja ta polega na rejestracji danych o miejscu pobytu, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego (por. uzasadnienie cyt. wyroku TK z dnia 27 maja 2002 r.). Uprawnienia wynikające z najmu lokalu nie są elementem stanu faktycznego. Najem lokalu jest stosunkiem z zakresu materialnego prawa cywilnego. Sprawa z zakresu prawa cywilnego, w myśl art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny. Badając zasadność wniosku o wymeldowanie należało więc, w myśl przywołanego przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ustalić, czy wnioskowana do wymeldowania osoba opuściła miejsce pobytu stałego. "Opuszczenie miejsca pobytu stałego", stanowiące hipotezę omawianego przepisu, nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym, niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, niepublikowany, zamieszczony w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72). Tak skonstruowana przesłanka zawierająca zarówno elementy przedmiotowe, jak i podmiotowe, wymaga ustalenia, czy osoba powzięłą zamiar fizycznego opuszczenia swojego dotychczasowego miejsca pobytu stałego i czy ten zamiar zrealizowała. Podkreślić przy tym warto, że opuszczenie miejsca pobytu stałego jest zdarzeniem wyraźnie usytuowanym w czasie i nieodwołalnym w tym znaczeniu, iż powrót do stanu poprzedniego jest możliwy tylko na zasadzie ponownej zmiany miejsca pobytu stałego. Ustalenie tych istotnych z punktu prawa materialnego okoliczności jest możliwe tylko wówczas, gdy organ administracyjny w sposób wymagany przepisem art. 77 § 1 Kpa, a w więc wyczerpująco, zbierze i rozpatrzy materiał dowodowy. To zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego musi zaś odpowiadać normom proceduralnym przewidzianym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego regulującymi dowody (art. 75 – 88 Kpa). W zaskarżonej decyzji trafnie przyjęto, iż skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego. Organ odwoławczy określił także datę zakończenia zameldowania na pobyt czasowy poza miejscem pobytu stałego i wskazał, że po dniu zakończenia tego zameldowania na pobyt czasowy skarżąca i jej synowie nie powrócili do spornego lokalu, przy ulicy [...] w K. Ustalenia organu odwoławczego zostały oparte o wyczerpująco zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy, tj. dokumentację Wojewódzkiego Zbioru Meldunkowego, informację Komendy Powiatowej Policji w K. i przesłuchanie strony. Tak ustalony stan faktyczny wskazuje nie tylko na fizyczne opuszczenie przez skarżącą i jej dzieci spornego lokalu, ale także na zamiar opuszczenia miejsca pobytu stałego. Opuszczenie to miało charakter dobrowolny. Nie było efektem przymusu fizycznego, czy też psychicznego. Świadczy o tym zarówno niepodjęcie, po opuszczeniu lokalu przy ulicy [...] w K., przewidzianych prawem środków w celu obrony swych praw, jak i artykułowana przez samą skarżącą przyczyna, dla której zdecydowała się na zorganizowanie centrum życiowego poza spornym lokalem, tj. chęć uchronienia swojej rodziny od przebywania w jednym mieszkaniu z matką alkoholiczką (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, niepublikowany, treść zamieszczona w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 78937; wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99, niepublikowany, treść zamieszczona w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 79243). Próby zaś powrotu do lokalu, podjęte po upływie kilku lat od opuszczenia mieszkania, jak wynika z powyższych uwag, nie mają wpływu na ocenę charakteru wyprowadzenia się. Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi, polegającego na złożeniu wniosku o wymeldowanie dopiero po śmierci matki skarżącej przyjdzie stwierdzić, że niezależnie od daty wniosku organy meldunkowe obowiązane były ustalić fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego, nawet jeśli miał on miejsce kilka lat przed złożeniem wniosku. O ewentualnym błędzie organów co do urządzenia, przez skarżącą, centrum życiowego w innym miejscu, nie świadczy pozostawienie w spornym lokalu mebli skarżącej (mebli kuchennych i kompletu wypoczynkowego). W ustalonym stanie faktycznym, to pozostawienie mogłoby świadczyć o chęci skarżącej powrotu do lokalu w bliżej nieokreślonej przyszłości, w czasie gdy jeszcze meldowała się na pobyty czasowe, ale nie o istnieniu centrum życiowego rodziny skarżącej w spornym lokalu od czasu, gdy następnie pozostała w innych lokalach, po zakończeniu malunków na pobyt czasowy. Wobec powyższego należało, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), oddalić skargę.