II SA/Op 414/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 16 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 27 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych ze środków Unii Europejskiej na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi wniesionej przez M. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 27 maja 2014 r., nr [...], dotycząca przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 14 sierpnia 2014 r., wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, pouczając jednocześnie skarżącego o obowiązku dokonania tej czynności w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie wyznaczonym przez Sąd do uiszczenia wpisu, M. J. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie wskazał na brak dochodów z gospodarstwa rolnego, które spowodowane są nieprzyznaniem dopłaty unijnej, co uniemożliwiło skarżącemu dokonanie zakupu nawozów i środków ochrony roślin. Skutkowało to brakiem plonów z gospodarstwa, a przy uwzględnieniu okoliczności, że skarżący posiada kredyt, jego sytuacja materialna stała się bardzo trudna. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką; posiada dom o powierzchni: "4,90 m²"; nieruchomość rolną o powierzchni 10,20 ha i zabudowania gospodarskie. Małżonka skarżącego uzyskuje ponadto dochód z tytułu renty w wysokości: "7,60 zł (netto)". Pismem z dnia 29 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie: odpisów dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego przez wnioskodawcę i członków jego gospodarstwa domowego, dochodu miesięcznego; deklaracji podatkowej wnioskodawcy oraz jego małżonki (jako osoby tworzącej z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe), za rok 2013 r. z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym; zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o ilości posiadanych przez wnioskodawcę w roku podatkowym, hektarów przeliczeniowych; dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki na utrzymanie mieszkania (faktury i rachunki); specyfikacji ponoszonych wydatków miesięcznych na utrzymanie siebie i członków rodziny; złożenie oświadczenia, czy wnioskodawca korzysta ze świadczeń pomocy społecznej; przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę i członków jego rodziny, rachunków i kont bankowych za miesiące: czerwiec, lipiec i sierpień 2014 r. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a ponadto w piśmie z dnia z dnia 8 sierpnia 2014 r. oświadczył, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych i z tego powodu nie zapłacił dwóch rat składki KRUS oraz podatku od nieruchomości. W kolejnym wniosku z dnia 8 sierpnia 2014 r. o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył natomiast, że posiada dom mieszkalny wraz z zabudowaniami gospodarczymi, mieszkanie o powierzchni 48 m², nieruchomość rolną o powierzchni 9,6078 ha, a jego małżonka uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 885 zł. Skarżący nie przedłożył natomiast żądanych dokumentów i nie wyjaśnił przyczyn ich nie złożenia. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zważono, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, a zatem wnioskowanym przez skarżącego, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej M.J. Wątpliwości pojawiły się w szczególności w kwestii stanu majątkowego skarżącego, wobec niejasnych informacji udzielonych we wniosku (wykazano dom o powierzchni 4,90 m², czy wysokość renty w wysokości 7,60 zł netto). Brak było również danych dotyczących wysokości wydatków, jakie wnioskodawca i jego małżonka ponoszą na bieżące utrzymanie siebie i mieszkania. Wobec tego, skarżący został zobowiązany do złożenia szczegółowych informacji we wskazanych kwestiach, a także udokumentowanie podawanych okoliczności dotyczących w szczególności uzyskiwanego dochodu i stanu posiadanych składników majątkowych. Powyższe dowody były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącego w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. Brak wiarygodnych danych odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych wskazanych w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. Z powyższych względów niewykonanie przez skarżącego wezwania do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów źródłowych nie pozwala uwzględnić wniosku, bowiem pozostawia bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które w wezwaniu postawiono, a które w sposób istotny odnoszą się do sytuacji materialnej skarżącego. Nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów uniemożliwia bowiem weryfikację twierdzeń skarżącego przez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, w zakresie wysokości i źródeł uzyskiwanego przez członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy dochodu, czy wydatków na niezbędne ich utrzymanie. W szczególności brak jest jednoznacznych danych na temat wysokości i rodzaju ponoszonych wydatków z tytułu opłat mieszkaniowych, kosztów utrzymania wnioskodawcy i jego żony, płynności finansowej rodziny, czy stanu majątkowego rodziny (w pierwszym wniosku skarżący wykazuje jedynie posiadanie domu o powierzchni 4,90 m², w drugim wniosku wykazuje już dom i mieszkanie o powierzchni 48 m²). Zdaniem referendarza, sposób przedstawienia sytuacji materialnej przez skarżącego, nie daje możliwości dokonania prawidłowej oceny spełniania przez niego przesłanek ustawowych przyznania prawa pomocy. Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia poglądu, że skarżący wykazał swoje prawo do przyznania tej pomocy. Wyjaśnić także należy, że referendarz oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawie dwóch kolejno złożonych przez skarżącego w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy. Jednego, który wpłynął do tut. Sądu w dniu 27 sierpnia 2014 r. i następnego, który wpłynął w dniu 11 września 2014 r. Orzekający uznał bowiem, że kolejny wniosek, który złożony został w trakcie rozpoznawania pierwszego wniosku, jest w istocie uzupełnieniem wyjaśnień skarżącego, udzielonych w ramach odpowiedzi na wezwanie referendarza. Zdaniem referendarza w tych okolicznościach sprawy, wszczęcie kolejnego postępowania o przyznanie prawa pomocy, w trakcie trwania poprzedniego postępowania, które nie zostało zakończone wydaniem rozstrzygnięcia, byłoby bezzasadne. Wobec powyższego, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. odmówił skarżącemu prawa pomocy, co orzekł jak w sentencji.