II SA/Op 421/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Op 421/13 postanawia: oddalić wniosek. R. C. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 lutego 2013 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty Nyskiego z dnia 20 lipca 2012 r. o zatrzymaniu prawa jazdy kat. B. Jednocześnie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W toku postępowania prowadzonego w trybie art. 254 § 1 P.p.s.a. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Z akt sądowych i złożonych przez stronę oświadczeń oraz dokumentów wynika następujący stan faktyczny. Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami i bratem. Mama pracuje, zarabia 1200 zł netto miesięcznie, a tato jest na rencie inwalidzkiej, wynoszącej miesięcznie 1150 zł. Stałe dochody otrzymują wyłącznie rodzice, skarżący nie posiada żadnego majątku, ani udziału w żadnych nieruchomościach. Jednocześnie skarżący podał w rubryce nr 7 wniosku, przeznaczonej do wskazania majątku wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie, że majątek ten stanowi dom o powierzchni 80 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 1,7 ha. Skarżący podniósł, że nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w PUP w N. od 2012 r., jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Ma na utrzymaniu 2 dzieci, na które w miarę możliwości płaci alimenty, chociaż posiada zaległości. W związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy działając w trybie art. 255 P.p.s.a., wezwał go pismem z dnia 16 października 2013 r., do złożenia w terminie 10 dni od dnia jego otrzymania, wyjaśnień i dokumentów, tj. - wskazanie wyszczególnionych kwot miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie domu, jak: czynsz, opłaty za media, to jest prąd, wodę, wywóz śmieci, gaz itp., poprzez nadesłanie oświadczenia co do ich wysokości lub rachunków za nie, a także podania kto ponosi te koszty, - przedłożenie dokumentu potwierdzającego wysokość aktualnych miesięcznych świadczeń rentowych jego ojca i wynagrodzenia jego matki, - przedłożenie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 2 miesięcy, ewentualnie należących do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, lub oświadczenia o ich nie posiadaniu, - deklaracji podatkowej składnej przez niego za rok 2012 r. z potwierdzeniem, że została złożona we właściwym urzędzie skarbowym, lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - przesłania aktualnego zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w N. o jego zarejestrowaniu, jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, - przesłania zaświadczenia z Urzędu Gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego, czy na to gospodarstwo rodzina skarżącego korzysta z dopłat unijnych, jeśli tak to w jakiej wysokości lub czy gospodarstwo to stanowi inne źródło dochodu np. jest dzierżawione, i podanie wysokości tego dochodu, przesłanie umowy dzierżawy. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Pismem z dnia 30 października 2013 r., skarżący oświadczył, że wnosi o załączenie zestawienia rachunków za opłaty, które ponoszą jego rodzice, uwzględnienie wydatków ojca na lekarstwa co miesiąc w kwocie 60 zł, wywóz śmieci 24 zł miesięcznie, zakup węgla na rok 2100 zł. Do pisma dołączył: - zaświadczenie z PUP N. z dnia 28 października 2013 r., o zarejestrowaniu go jako osoba bezrobotna z dniem 23 października 2012 r., bez prawa do zasiłku, - potwierdzenie odbioru renty przez ojca z września 2013 r., wynika z niego, że wysokość świadczenia rentowego wynosi 1391,99 zł miesięcznie, - wydruk z konta bankowego matki z września 2013 r., wynika z niego, że jej wynagrodzenie za wrzesień 2013 r., wynosiło 1504,78 zł, oprócz tego dokonała ona w dniu 11 września 2013 r. wpłaty własnej na rachunek w kwocie 250 zł, a także spłaca ona linię kredytową na rachunku, - umowę kredytu gotówkowego z dnia 9 stycznia 2012 r., na kwotę 15000 zł, zawartą przez jego matkę, - dowód wpłaty KP z dnia 18 października 2013 r., przez jego matkę na rzecz Banku [...] kwoty 247,62 zł, - dowód z dnia 21 sierpnia 2013 r., zapłaty ubezpieczenia mienia nieruchomego przez jego ojca, na kwotę 186 zł, - rachunki za energię za okres od maja 2013 r. do października 2013 r., na kwoty za miesiąc od 137,15 zł do 147,83 zł. - rachunek za gaz za październik 2013 r. na kwotę 75,50 zł, - rachunek za wodę i ścieki za wrzesień 2013 r. na kwotę 79,38 zł, - wezwanie do zapłaty, skierowane do matki skarżącego, z dnia 18 października 2013 r., na kwotę 485,71 zł, z tytułu zaległości za usługi telefoniczne. Skarżący, pomimo wezwania, nie przesłał deklaracji podatkowej lub innego zaświadczenia o wysokości jego dochodów za 2012 r., a także zaświadczenia z Urzędu Gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego lub innego wyjaśnienia, co do dochodów z posiadanej przez rodzinę skarżącego nieruchomości rolnej. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 7 listopada 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 15 listopada 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...), ale samo zwolnienie od kosztów oznacza przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (por. art. 244 § 1 i art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ). Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieni lub nie pozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym (...), przy czym wniosek taki składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (por. art. 252 § 2 P.p.s.a.) Czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi, i należą do nich m.in. wzywanie stron do uzupełnienia braków formalnych wniosku, a także do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, wydawanie zarządzeń o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania i wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy (por. art. 258 § 1 i § 2 P.p.s.a.). Od zarządzeń i postanowień o jakich mowa w art. 258 § 2 pkt 6 do 8 P.p.s.a. strona może wnieść do właściwego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wnoszony samodzielnie przez stronę nie wymaga co do zasady uzasadnienia. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym ( por. art. 260 P.p.s.a.). Z powyższych regulacji wynika, że po wniesieniu sprzeciwu wniosek strony o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu, niejako na nowo, choć nie ma potrzeby ponawiania przez stronę czynności złożenia kolejnego formularza o jakim stanowi art. 252 § 2 P.p.s.a., lub kolejnych oświadczeń w trybie art. 255 P.p.s.a. Te dotychczas złożone oświadczenia i załączone do nich dokumenty stanowią bowiem nadal materiał dowodowy, w oparciu o który sąd rozpoznaje wniosek, w tym wypadku na tle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący został wezwany w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy o oświadczenie w trybie art. 255 P.p.s.a., lecz obowiązku tego nie wykonał właściwie. Trzeba zważyć, że przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez tę osobę, że nie może ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Skarżący miał zatem obowiązek wykazać, że mimo ograniczenia wszelkich niezbędnych wydatków i poczynienia starań w celu uzyskania środków na koszty utrzymania nie może zgromadzić kwoty koniecznej do pokrycia wymaganej opłaty sądowej. Do oceny czy taka sytuacja po stronie skarżącego zachodzi konieczna jest rzeczowa, pełna i udokumentowana informacja przedstawiona sądowi i mająca odzwierciedlenie w złożonych dokumentach. Strona chcąca realizować swoje prawo do sądu w części dotyczącej wniosku o prawo pomocy w rozumieniu art. 243 § 1 i 244 § 1 P.p.s.a. we własnym interesie winna przedstawić te okoliczności czytelnie, dokładnie bez niedomówień i wymijających odpowiedzi. Zasadą ustawową jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Zasadą jest zatem odpłatność postępowania sądowego, a nie przerzucanie kosztów prowadzonych przez stronę postępowań sądowych na Skarb Państwa. Skarżący nie wykazał jednoznacznie jakie koszty utrzymania szeroko rozumianego gospodarstwa domowego i rodziny ponosi. W oświadczeniach składanych w trybie art. 252 P.p.s.a. i uzupełniająco na podstawie art. 255 P.p.s.a. nie chodzi o przedstawianie jakichkolwiek informacji, lecz o rzetelne przedstawienie sytuacji materialnej, bytowej i rodzinnej. Dlatego należało wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalić.