II SA/Op 421/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym z wniosku R. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego postanawia: 1) ustanowić dla R. M. adwokata, 2) umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia R. M. od kosztów sądowych. R. M., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 kwietnia 2015 r., nr [...], w przedmiocie przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wyrokiem z dnia 24 listopada 2015 r. tut. Sąd oddalił tę skargę. W tym samym dniu skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez ustanowienie pełnomocnika - adwokata z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Jednocześnie w tym dniu złożył wniosek o sporządzenie na piśmie i doręczenie mu uzasadnienia wyroku. Uzasadniając wniosek R. M. wskazał na swoją złą sytuację finansową, wynikającą z niemożliwości podjęcia pracy zarobkowej, w związku z koniecznością opieki nad swoją chorą przewlekle, mającą endoprotezy układu kostnego 76 letnią matką A. M., której grozi całkowite usuniecie kończyn. Jedyny dochód gospodarstwa domowego skarżącego, które jak wskazał prowadzi wspólnie z matką, to jej emerytura w kwocie 900 zł netto, poza tym nie mają żadnego majątku, opłaty za media to 250 zł, kredyty 350 zł, koszty leczenia wskazał jako 1000 zł. Referendarz sądowy nie wzywał wnioskodawcy do przesłania dodatkowych informacji odnośnie wydatków i zadłużeń, uznał bowiem, że z uwagi na względy ekonomii procesowej, posłuży się informacjami na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy, które wynikają z akt administracyjnych. Jak bowiem przyjęto w orzecznictwie sądowym sąd jest uprawniony do oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o zawarte we wniosku oświadczenie strony i dowody przedstawione przez nią w konkretnej sprawie, a także o fakty znane sądowi z urzędu, np. okoliczności wynikające z dokumentów zawartych w aktach innych postępowań z udziałem wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 360/10, System Informacji Prawnej Lex nr 741357). W ten sposób ustalono, że od dnia 1 marca 2013 r. (zaświadczenie z ZUS), emerytura A. M. do wypłaty wynosi 1329,44 zł, ona sama jest osobą niepełnosprawną, w aktach jest orzeczenie z dnia 26 czerwca 2012 r., a niepełnosprawność określono w nim na powstałą w roku 2012, oraz orzeczenie z dnia 25 lipca 2013 r., którym uznano ją za stale niepełnosprawną, a także stwierdzono, że wymaga stałej opieki drugiej osoby. W aktach administracyjnych znajduje się też wywiad środowiskowy z 26 sierpnia 2013 r., oraz zaskarżona decyzja z dnia 29 kwietnia 2015 r., wynika z nich, że średni dochód na osobę w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi 405,74 zł w roku 2011, a w 2013 wynosił 494,15 zł. Obecnie skarżący wskazuje, że w jego gospodarstwie domowym są dwie osoby, a w 2013 r. wykazywane były 3 osoby, jeśli przyjąć ostatni dokument oficjalnie stwierdzający kwotę emerytury matki 1329,44 zł z 2013 r. (decyzja ZUS), to obecnie dochód na jedną osobę to około 664,50 zł. Nawet jeśli przyjąć, że uległa ona do 2015 r. waloryzacji, to biorąc pod uwagę znany referendarzowi sądowemu z urzędu, poziom waloryzacji emerytur, nie mogła ona ulec znacznej zmianie. Z zaskarżonej decyzji wynika także, że matka skarżącego jest na co dzień osoba leżącą, a porusza się na wózku inwalidzkim. Wnioskodawca wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Dlatego w praktyce do rozpatrzenia pozostał wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, gdyż strona jest ustawowo zwolniona od kosztów sądowych. Wobec tego postępowanie z wniosku skarżącego w tym zakresie, jako bezprzedmiotowe na zasadzie art. 64 § 3 i art.161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., należało umorzyć. Skarga R. M. dotyczący zasiłku opiekuńczego, a zatem świadczenia z pomocy społecznej, wobec tego z mocy samej ustawy P.p.s.a., został zwolniony obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Postępowanie zatem z jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe, należało więc rozpatrzyć jego wniosek w części obejmującej ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., wnioskodawca powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast orzekający w przedmiocie wniosku powinien wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony jest, bądź nie jest zasadne. Z jednej strony uwzględnia więc wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody i posiadany majątek. Przywołane regulacje są przejawem intencji ustawodawcy, który tworząc instytucję prawa pomocy miał na celu umożliwienie dochodzenia słusznych praw przed sądem, osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Uwzględniając powyższe referendarz oceniając złożony wniosek wziął pod uwagę, że wnioskodawca nie ma żadnego majątku ruchomego, a dochód na osobę w rodzinie skarżącego to kwota około 664,50 zł. W związku z poczynionymi ustaleniami, mając na uwadze sytuację majątkową wnioskodawcy oraz niemożność podjęcia przez niego aktualnie pracy zarobkowej z uwagi na konieczność opiekowania się niepełnosprawną matką, referendarz sądowy uznał, że może on mieć trudności z wygospodarowaniem środków na opłacenie pełnomocnika z urzędu, bez uszczerbku koniecznego utrzymania swojego i jego matki, a zatem spełnia przesłankę do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Orzekający postanowił w związku z tym przyznać mu prawo pomocy w tym zakresie i ustanowić dla niego pełnomocnika z urzędu. W związku z powyższym referendarz sądowy, działając na zasadzie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., ustanowił adwokata dla wnioskodawcy, orzekając jak w pkt 1 sentencji, i na podstawie art. 64 § 3 i art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych orzekając, jak w punkcie 2 sentencji.