II SA/Op 425/17

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Rektora Uniwersytetu Opolskiego z dnia 29 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie radcy prawnego postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości, 2) ustanowić dla skarżącego radcę prawnego z urzędu. Skarżący A. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Rektora Uniwersytetu Opolskiego z dnia 29 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. W skardze skarżący sformułował wniosek o przyznanie prawa pomocy. W wykonaniu zarządzenia tut. Sądu, z dnia 10 maja 2018 r., stosownie do przepisu art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, referendarz sądowy, przesłał skarżącemu taki formularz oraz wezwał go do jego wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, w razie niezastosowania się do wezwania. Jednocześnie wezwano skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wobec nie zastosowania się do powyższego wezwania, wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2018 r. pozostawiono bez rozpoznania. Skarżący został następnie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Wezwanie to odebrał skarżący w dniu 23 lipca 2018 r. Odpowiedział na nie w dniu 30 lipca 2018 r., mieszcząc się w 7 dniowym terminie do uiszczenia wpisu, poprzez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący został ponownie wezwany do przesłania urzędowego formularza wniosku o przyznania prawa pomocy. Wezwanie to odebrał w dniu 14 sierpnia 2018 r. Odpowiedział na nie w dniu 21 sierpnia 2018 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), mieszcząc się w przepisanym terminie 7 dni, przesłał wypełniony formularz wniosku. Jednocześnie załączył do niego dokumenty obrazujące jego aktualną sytuację materialną i zdrowotną. Opisał, że jest osobą chorą, niepełnosprawną, korzysta z pomocy społecznej poprzez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], jego jedyny dochód stanowi zasiłek okresowy, jaki otrzymał w ubiegłym miesiącu w kwocie 317 zł, ciąży na nim zobowiązanie do ponoszenia wydatku kwocie 350 zł z tytułu alimentów na jedno z dzieci, zaległość z tego tytułu to ok. 100.000 zł. Na dowód powyższych twierdzeń przedłożył aktualną decyzję zasiłkową z 17 sierpnia 2018 r. o przyznaniu mu zasiłku okresowego od 1 sierpnia 2018 r. do 30 września 2018 r., decyzję z 17 sierpnia 2018 r. o przyznaniu mu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej od 25 lipca 2018 r. do 22 października 2018 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 8 listopada 2017 r., zaliczające go do stopnia niepełnosprawności [...], do dnia 30 listopada 2020 r., z przeciwwskazaniem do pracy ciężkiej fizycznej, odpowiedzialnej czy pracy w stresie, zaświadczenie lekarskie z 16 sierpnia 2018 r. o niezdolności do pracy, skierowanie z Sądu Rejonowego w [...], [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, na obowiązkowe badania lekarskie [...], na dzień 28 sierpnia 2018 r. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, zaznaczając przy tym, że chce wyznaczenia radcy prawnego z Kancelarii Radców Prawnych "[...]" w [...]. We wniosku o przyznanie prawa pomocy w rubrykach informujących o przedmiocie zaskarżenia wpisał, że skarga dotyczy zarządzenia w sprawie kosztów procesu, skargi na przewlekłość postępowania sądowego (rubryka nr 3.1) oraz kontynuacji sporządzenia zażalenia od postanowienia z dnia 8 sierpnia 2018 r. W rubryce nr 3.3, w której należy wskazać numer wydanego aktu bądź sprawy, której dotyczy akt lub czynność lub bezczynność, wpisał sygnaturę II SA/Op 425/17, a zatem swojej sprawy ze skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu Opolskiego z dnia 29 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Dodatkowo świadczy o tym wpisanie przez skarżącego w rubryce nr 3.5 służącej określeniu, czego dotyczy sprawa, tej samej sygn. akt II SA/Op 425/17. W tym miejscu odnośnie wskazania przez skarżącego, że wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy także skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania sądowego i podania w piśmie procesowym z 30 lipca 2018 r., że wniosek ten składa m.in. w celu ustanowienia mu pełnomocnika do sporządzenia takiej skargi w sprawie o sygn. akt II SA/Op 425/17, należy wskazać na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2004 r., III SPP 42/04 (OSNP 2005 nr 5, poz. 71). W uzasadnieniu tej uchwały znajduje się wyjaśnienie charakteru prawnego postępowania ze skargi na przewlekłość postępowania. Sąd Najwyższy stwierdził, że postępowanie to nie toczy się w odrębnej sprawie, lecz jest częścią postępowania, co do istoty sprawy. Jest w stosunku do sprawy zasadniczej, tej sprawy której skarga zarzuca przewlekłość, postępowaniem incydentalnym (wpadkowym). Wynika to przede wszystkim z art. 5 ust. 1 i 2 i art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75). Przepis art. 5 ust. 1 i 2 ww. ustawy stanowi bowiem, że skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie do sądu, przed którym toczy się postępowanie. Przepis art. 8 ust. 2 ww. ustawy, stanowi z kolei podstawę dla stosowania do postępowania toczącego się na skutek skargi, przepisów o postępowaniu zażaleniowym obowiązujących w postępowaniu, którego skarga dotyczy. Postępowanie ze skargi na przewlekłość nie jest więc samodzielnym postępowaniem, lecz środkiem przeciwdziałania przewlekłości postępowania w danej sprawie sądowej w trakcie jej biegu. Innymi słowy ewentualne postępowanie ze skargi skarżącego na przewlekłość będzie częścią (incydentalnym postępowaniem) postępowania w sprawie wynikającej ze skargi strony na decyzję Rektora Uniwersytetu Opolskiego z dnia 29 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Zwolnienie skarżącego w całości od kosztów sądowych powoduje zatem, że nie uiszcza opłat sądowych i nie ponosi wydatków w sprawie głównej, a także w ewentualnej sprawie incydentalnej, w razie wniesienia skargi na naruszenie prawa do rozpoznania tej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Odnosi się to również do ustanowionego pełnomocnika w sprawie, który będzie podejmował w imieniu skarżącego wszelkie czynności, jakie uzna za niezbędne do obrony jego praw. W związku z powyższym działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., zważono, co następuje: Ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w tym zakresie następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia, "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Obowiązek bowiem wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów i wyjaśnień. Potwierdza to obowiązujące orzecznictwo. Przykładowo wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd (por. postanowienie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899), że "Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy." Podzielając przedstawione poglądy orzecznictwa, referendarz sądowy stwierdził, że skarżący przesyłając opisane wyżej dokumenty, wykazał, że jego sytuacja majątkowa i mająca na nią bezpośredni wpływ sytuacja zdrowotna, która powoduje ograniczone możliwości podjęcia pracy zarobkowej, wypełnia określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przesłanki, których zaistnienie skutkuje uwzględnieniem wniosku i przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy także wyjaśnić skarżącemu, w związku z jego prośbą o wyznaczenie radców prawnych z Kancelarii Radców Prawnych "[...]" w [...], że w przepisie art. 244 § 3 P.p.s.a. określono, że "Jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, właściwa okręgowa rada adwokacka, rada okręgowej izby radców prawnych, Krajowa Rada Doradców Podatkowych lub Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym, wyznaczy adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wskazanego przez stronę." Wobec tego wraz z postanowieniem o ustanowieniu radcy prawnego zostanie przesłana do Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], informacja o powyższej prośbie skarżącego, jako do organu właściwego do jej rozpatrzenia. Z tych też względów, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia, zwalniając skarżącego od kosztów sądowych w całości i ustanawiając mu pełnomocnika z urzędu.