II SA/Op 432/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 11 października 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] , nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. P. U. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o skierowaniu skarżącego na badania lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 sierpnia 2010r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie zakreślonym do dokonania żądanej czynności, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy. Wobec tego, referendarz sądowy pismem z dnia 6 września 2010r. wezwał skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, a to w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie wezwano wnioskodawcę o złożenie dodatkowych wyjaśnień i przedłożenie stosownych dokumentów. Wezwanie doręczono P. U. osobiście w dniu 10 września 2010r., o czym świadczy stosowna adnotacja na pocztowym potwierdzeniu odbioru. W odpowiedzi, skarżący nadesłał przesyłką pocztową poleconą (data stempla: 15 września 2010r.) wypełniony formularz wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie podał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla swego utrzymania. Skarżący oświadczył, że jest osobą samotnie gospodarującą, rozwiedzioną, utrzymuje się jedynie z renty chorobowej w wysokości 749,60 zł brutto miesięcznie, z której potrącane są alimenty w kwocie 379,49 zł. Wnioskodawca jest współwłaścicielem (wraz z byłą żoną) mieszkania o powierzchni 41,90 m², posiada działkę o powierzchni 0,1201 ha i pomieszczenie gospodarcze – 15,90 m². Wezwanie do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy ponowione zostało przez referendarza sądowego w dniu 22 września 2010r., a skarżący odniósł się do niego w piśmie z dnia 1 października 2010r. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zważono co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli wnioskowanym przez skarżącego, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.nsa.qov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona winna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. To na stronie zatem ciąży w tym zakresie inicjatywa dowodowa, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając na względzie powyższe regulacje prawne, w celu rzetelnej oceny sytuacji materialnej skarżącego, referendarz sądowy dwukrotnie wzywał P. U. do wyjaśnienia powstałych wątpliwości. Podkreślić należy, że dokonując powyższych czynności działał w ramach przysługujących mu ustawowo uprawnień, a żądane przez niego dokumenty stanowią w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245) - dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jej majątku i dochodach. Nie sposób zatem zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, iż: "Mam wrażenie ponadto, że Referendarz sądowy traktował mnie jak oszusta i podejrzewał, że chcę wyłudzić od Skarbu Państwa wspomnianą pomoc" (stwierdzenie zawarte w piśmie z dnia 1 października 2010r). Wnioskodawca pragnący skorzystać z prawa pomocy, która to instytucja jest instytucją wyjątkową, finansowaną ze środków publicznych - winien liczyć bowiem się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej nie tylko swojej, ale w przypadku tworzenia gospodarstwa domowego z innymi osobami – także tych osób. Skoro bowiem strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Wnioskodawca zobowiązany jest również w ramach postępowania wyjaśniającego, do udzielania szczegółowych informacji na temat pomocy udzielanej mu przez znajomych, inne osoby trzecie, instytucje, a także potwierdzać podniesione okoliczności stosownymi dowodami (przez np. przedłożenie oświadczeń osób trzecich, czy umów kredytowych). Z powyższych względów, skarżący pismem z dnia 6 września 2010r., został zobowiązany do: - przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich dwóch miesięcy, a także w przypadku tworzenia wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami – do doręczenie dokumentów określających wysokość uzyskiwanych przez te osoby dochodów, a także wyciągów z rachunków należących do tychże osób; - wykazania innych okoliczności mogących mieć wpływ na sytuację materialną wnioskodawcy; - przedłożenia wykazu ponoszonych wydatków na utrzymanie miesięczne. Następnie, wobec nie rozwiania przez skarżącego powstałych wątpliwości w kwestii jego sytuacji bytowej i nie przedłożenia żądanych dokumentów, wezwanie do uzupełnienia wniosku zostało ponowione, pismem z dnia 22 września 2010r., w którym zobowiązano P. U. do: - przedłożenia wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich dwóch miesięcy; - przedłożenia wykazu ponoszonych wydatków na utrzymanie miesięczne, zarówno mieszkania (np. opłaty za czynsz, gaz, energię elektryczną, itp.), jak również siebie (np. koszty kupna leków, żywności, ubrania); - przedłożenia zaświadczenia o sytuacji rodzinnej, wydanego przez właściwą do spraw opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy; - wyjaśnienia charakteru posiadanej nieruchomości o powierzchni 0,1201 ha (np. działka przydomowa, ogródek, itp.) i oświadczenia, czy stanowi ona źródło dodatkowego dochodu; - wyjaśnienia w jaki sposób wnioskodawca jest w stanie pod względem finansowym, ponieść koszty utrzymania (w tym wykazywanego we wniosku mieszkania o powierzchni 41,90m²), z podawanej jako jedyne źródło miesięcznego dochodu kwocie 379,49 zł z tytułu renty. Referendarz poinformował także skarżącego, że jeżeli posiada inne źródła dochodu, winien je wskazać, a ten sam obowiązek odnosi się do udzielenia wszelkich informacji na temat partycypacji innych osób, bądź instytucji w kosztach jego utrzymania. W szczególności jakiego rzędu jest to pomoc i przez kogo udzielana. Ponadto, w przypadku gdy wnioskodawca tworzy wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami, zobowiązano go do przedłożenia dokumentów potwierdzających uzyskiwany przez nich dochód miesięczny, a także wyciągi z posiadanych przez w/w osoby rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące. Powyższe informacje i dowody były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącego w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., albowiem pozwoliłyby na jednoznaczne określenie uzyskiwanych przez niego dochodów i posiadanych oszczędności, a także ponoszonych comiesięcznie wydatków na utrzymanie siebie i mieszkania. Zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest bowiem zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. P. U. odniósł się do powyższych wezwań referendarza sądowego, w piśmie z dnia 1 października 2010r. Stwierdził, że ponosi wydatki na utrzymanie miesięczne w łącznej wysokości 300 – 370 zł (czynsz i media - 100 zł., wydatki osobiste, tj. żywność lekarstwa, ubrania – 150 zł; podatek od nieruchomości – 52 zł kwartalnie; inne wydatki od 50 – 100 zł). Otrzymywane środki z renty chorobowej nie wystarczają na pokrycie wydatków, dlatego wnioskodawca zapożycza się u rodziny i znajomych. Żywi się częściowo u rodziców, którzy czasami pomagają mu finansowo, przekazując drobne kwoty lub też zakupioną przez nich żywność. Rodzice również nie są w dobrej sytuacji finansowej, albowiem matka posiada status osoby bezrobotnej, a ojciec z uwagi na zły stan zdrowia, obecnie nie pracuje. Była żona wnioskodawcy mieszka w innym mieście, dlatego wszelkie koszty utrzymania mieszkania są ponoszone jedynie przez skarżącego. Dalej podał, że nie korzysta z pomocy społecznej, ale zamierza ubiegać się on przyznanie dodatku opiekuńczego. Wykazywana we wniosku nieruchomość gruntowa ma powierzchnię 336,18 ² i jest to nieruchomość pod budynkiem, a także wokół budynku. Jest wykorzystywana przez mieszkańców i nie stanowi źródła dochodu. Do akt sprawy skarżący dołączył wyciąg bankowy transakcji za okres od dnia 1 sierpnia 2010r. do dnia 30 września 2010r. Mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy, referendarz uznał o konieczności udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Rozpoznający wniosek dał bowiem wiarę skarżącemu, iż tworzy samotnie gospodarstwo domowe, a na koszty koniecznego utrzymania miesięcznego skarżącego składają się wykazane wydatki na utrzymanie mieszkania i siebie w kwocie ok. 300 – 370 zł. Skarżący nie posiada zgromadzonych oszczędności, co pokazuje przedłożony wyciąg z transakcji bankowych oraz złożone we wniosku oświadczenie. Nie jest także osobą zarobkującą z uwagi na zły stan zdrowia, na co wskazują zawarte w aktach administracyjnych sprawy orzeczenia lekarskie, a także otrzymywana przez wnioskodawcę renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy (kserokopia decyzji ZUS z dnia 9 kwietnia 2010r. w załączeniu do akt sprawy sądowej). Powyższa sytuacja uzasadnia zatem przyjęcie poglądu, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych wymaganych w niniejszym postępowaniu. Ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje, przy wysokości stałych miesięcznych opłat lokalowych, koniecznych kosztach utrzymania bieżącego, wskazują jednoznacznie, że jest on osobą, której należy przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.