II SA/Op 437/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Ewa Janowska po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 11 lipca 2011r., nr [...] w przedmiocie przekazania podania w sprawie zasiłku celowego na pokrycie strat poniesionych w wyniku powodzi na skutek sprzeciwu skarżącego na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 30 grudnia 2011r., sygn. akt II SA/Op 437/11 o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 8 listopada 2011r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę J. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 11 lipca 2011r., nr [...] o przekazaniu sprawy J. R., dotyczącej zasiłku celowego, do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...]. Wnioskiem z dnia 8 listopada 2011r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący zwrócił się o ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu formularza wniosku skarżący wskazał, że jest właścicielem zalanego przez powódź w 1997 r. domu, który nie nadaje się do zamieszkania. Otrzymuje emeryturę w kwocie 2000 zł i nie stać go na opłacenie prawnika. Dochód ten nie wystarcza na uiszczenie opłat, związanych z nieruchomością domem zalanym w [...] i zamieszkania czasowego (losowego) w [...], gdzie musi dokonywać wszystkich opłat. Skarżący wskazał, że ma majątek w postaci domu o powierzchni 50 m2 i mieszkania czasowego w [...] o powierzchni 33 m2 oraz nieruchomość rolną z zabudowaniem o powierzchni ok. 1ha. Koszty związane z zalanym domem wynoszą około 400 zł miesięcznie, jest to podatek od nieruchomości i pola. Łącznie wszystkie wydatki wynoszą 300 zł na czynsz, 300 zł na leczenie, 600 zł na węgiel i około 100 zł na remonty. W wyniku postępowania wyjaśniającego, skarżący odpowiedział na wezwanie referendarza, pismem z dnia 20 listopada 2011 r., przesłanym listownie w dniu 23 listopada 2011 r., załączając do niego szereg dokumentów, takich jak deklaracja PIT-37 za 2010 r., paragon fiskalny i potwierdzenie realizacji recept z apteki z okresu sierpień do listopad 2011 r., dowód wpłaty podatku rolnego za 2011 r. z dnia 14 marca 2011 r. na kwotę 392 zł , fakturę VAT za usługi stomatologiczne z dnia 21 listopada 2011 r. na kwotę 1250 zł, raport z badania słuchu z dnia 3 listopada 2011 r. oraz faktury związane z opłatami czynszu i mediów z okresu głównie od sierpnia do października 2011 r., które zostaną szczegółowo omówione w dalszej części uzasadnienia, a także dowód wpłaty z dnia 28 października 2011 r. kwoty 100,80 zł na ubezpieczenie skarżącego w [...]. W piśmie z dnia 20 listopada 2011 r. skarżący w pierwszej kolejności zwrócił się o przedłużenie terminu do dostarczenia wymaganych dowodów, a następnie opisał swoją sytuację życiową. Podał, że losowo zamieszkuje w [...], gdzie koszty utrzymania są stosunkowo niskie. W 1997 r. po powodzi nie otrzymał odpowiedniej pomocy co zmusiło go do znalezienia taniego mieszkania, udało mu się to w związku z miejscem pracy w [...]. Mieszkanie jest tanie, ale skromne, wymaga remontu, jest w nim woda, prąd, ale brak ogrzewania, są do niego częste włamania, wybicia okien, kradzieże liczników, co powoduje znaczne koszty. Odnośnie swojej nieruchomości w [...], wytłumaczył że błędnie wpisał we wniosku kwotę 400 zł miesięcznie jako koszty z nią związane. Oświadczył, że nie posiada konta, ani lokat, dochody konsumuje na bieżąco oraz, że przesyła aktualny odcinek emerytury, ale należy zauważyć, że nie załączył go do pisma, i nie ma go w aktach sprawy. Podniósł też, że nie jest w stanie udokumentować w tak krótkim czasie rachunków za leki, z konieczności leczy się prywatnie, przesłał więc niektóre dowody leczenia i oświadczył, że leczenie kosztuje go od 400 do 500 zł miesięcznie. Choruje na nerwicę serca, chorobę wieńcową, prostatę, żylaki kręgosłupa. Lekarze natomiast niechętnie chcą dokumentować koszty, jedynie stomatolog wystawił mu fakturę. Odnośnie nieruchomości rolnej oświadczył, że nie stanowi ona źródła dochodu, pole użyczył rolnikowi za co nie otrzymuje żadnych korzyści, taka jest między nimi umowa słowna. Następnie, w dniu 28 listopada 2011r. doręczono skarżącemu odpis zapadłego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem. Pismem z dnia 30 listopada 2011r. referendarz sądowy poinformował skarżącego o przedłużeniu mu terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 7 dni liczone od dnia otrzymania przez niego niniejszego pisma. Pismo to J. R. odebrał w dniu 7 grudnia 2011r. (zwrotne pocztowe potwierdzenie odbioru k - 52 akt), termin zatem do nadesłania dodatkowych dokumentów do wniosku rozpoczął dla niego bieg w dniu 8 grudnia 2011r. i zakończył się w dniu 14 grudnia 2011r. Skarżący nie przesłał do dnia dzisiejszego żadnych dodatkowych dokumentów. Dnia 15 grudnia 2011r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) została złożona przez J. R. skarga kasacyjna od wyroku w sprawie, sporządzona przez pełnomocnika skarżącego z wyboru adwokata J. P. W dniu 19 grudnia 2011r. wpłynęła do tut. Sądu skarga kasacyjna na wyżej podany wyrok z dnia 8 listopada 2011r., sporządzona przez adwokata J. P. Do akt sprawy dołączono także pełnomocnictwo dla adwokata J. P. do prowadzenia sprawy II SA/Op 437/11 w imieniu skarżącego, a także do wniesienia skargi kasacyjnej i reprezentowania przed Naczelnym Sadem Administracyjnym w Warszawie. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2011r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uzasadniając to niespełnieniem przez skarżącego przesłanek materialnych z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), warunkujących przyznanie tego prawa. Odpis postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy został doręczony skarżącemu w dniu 16 stycznia 2012r., a adwokatowi J. P. – w dniu 11 stycznia 2012r., o czym świadczą adnotacje na pocztowych zwrotnych potwierdzeniach odbioru przesyłek. W dniu 20 stycznia 2012r. wpłynął do Sądu sprzeciw na wyżej podane postanowienie referendarza sądowego, wniesiony za pośrednictwem poczty w dniu 18 stycznia 2012r. (data stempla pocztowego). W sprzeciwie, sporządzonym przez pełnomocnika skarżącego adwokata J. P., zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych, jakie legły u podstaw zakwestionowanego postanowienia, polegający na przyjęciu, że skarżący nie uprawdopodobnił, że nie może ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Wobec czego wniósł o ponowne rozpoznanie wniosku i ustanowienie adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2011r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Przechodząc zatem do oceny okoliczności sprawy Sąd zważył, iż w przywołanej wyżej ustawie "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o ustanowienie adwokata z urzędu, winien zatem wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, który oparł swoje stanowisko na podstawie oświadczeń złożonych przez skarżącego na urzędowym formularzu wniosku, a także zebranego na podstawie art. 255 P.p.s.a. materiału dowodowego, J. R. nie wykazał, aby przywołane przesłanki spełniał. Skarżący otrzymuje comiesięcznie dochód, mający charakter źródła stałego, tj. świadczenia z ZUS w wysokości 2.000 zł, a także uzyskał w 2010r. dodatkowe dochody w wysokości 3.360 zł rocznie. Wysokość dochodu nie jest niska, biorąc pod uwagę, że najniższe krajowe świadczenie emerytalne kształtowało się w 2011r. na poziomie 728,18 zł brutto (dane podane na podstawie Komunikatu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 lutego 2011r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent – opublikowany w Monitorze Polskim z 2011r. Nr 15, poz. 162). Ponadto, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, posiada on nieruchomość mieszkalną. Posiada zatem zapewnione warunki mieszkaniowe, a wykazane miesięczne wydatki za koszty utrzymania mieszkania, kupna lekarstw, czy kosztów leczenia kształtują się na poziomie ok. 1.020 zł miesięcznie. Przyjmując nawet, że do kosztów tych doliczyć należy wydatki z tytułu wyżywienia, ubrania, zakupu środków czystości w wysokości 500 zł miesięcznie (co podniósł skarżący w sprzeciwie), to i tak z wysokości 2.000 zł emerytury pozostaje po odjęciu wydatków, kwota ok. 500 zł miesięcznie. Sąd uważa bowiem, opierając się na zeznaniu podatkowym z 2010r., którego kserokopia została dołączona do akt sprawy, że skarżący w istocie uzyskuje emeryturę w wysokości 2.000 netto, a nie brutto, jak pokazał we wniosku. Wobec nie doręczenia przez skarżącego, pomimo wezwania, aktualnego dowodu potwierdzającego uzyskiwany dochód z tytułu emerytury, Sąd oparł swój pogląd na ten temat, na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach. Nie bez znaczenia, w ocenie Sądu jest także okoliczność, że skarżący skorzystał już w tym procesie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, co stworzyło mu możliwość powzięcia działań zmierzających do zaoszczędzenia środków finansowych na wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy jest instytucją wyjątkową i stanowi rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem, a ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu (por. postanowienie z dnia 16 listopada 2010r., sygn. akt II OZ 1131/10, umieszczone w programie komputerowym LEX nr 743653). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe natomiast należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (por. postanowienie NSA z dnia 26 października 2010r., sygn. akt I OZ 819/10, LEX nr 742076). W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał przesłanki wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., warunkującej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Dodać warto, że inicjatywa dowodowa spoczywa na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Użyte bowiem w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Opierając się na złożonym w sprawie materiale dowodowym, Sąd uznał o odmowie przyznania prawa pomocy, wobec nie wykazania przez skarżącego, iż spełnia przesłanki wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wobec powyższego, Sąd na zasadzie art. 254 § 1 w związku z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.